فوتو: Egemen.kz
XIX عاسىر
شاكارىم قۇدايبەردى ۇلى
1) جۇرەگىم دەرتتى, ساۋ ەمەس,
سول سەبەپتى ءسوزىم – ۋ.
2) دۇنيەنى تۇزەتۋشى دە ءھام بۇزۋشىسى دا ءبىر عىلىم.
3) تالاپ دەگەن ءبىر جۇگىرگەن تۇلپار سىندى,
بابىن تاپپاي مىنگەندى قىلار جىندى.
4) ۇرى, قارى, قۋ, سۇمنىڭ جان جولداسى,
قازاق قايتىپ ەل بولار, قاراعىم-اۋ.
5) دالەلسىز ءسوز – سوققان جەل, ۇشقان توزاڭ.
6) ءومىر ءۇيى جەلدە تۇر, ءۇمىت ءۇيى ساعىمدا.
7) «ولىمنەن سوڭ ءومىر جوق» – تەرەڭ ويدىڭ ءسوزى ەمەس.
8) ايلا – اقىل بولمايدى.
9) اقىلعا ەركىن وي كەرەك.
10) تىلىندە – بال, ىشىندە – ۋ.
11) اقىلدىڭ شولعىنشىسى – ويقۇمارلىق.
12) ازات اقىل ويلانباي جاي جاتسا, توزادى.
13) شىن شىن بار, قاتە شىن بار, ۇلى شىن بار.
14) حان تويمايدى.
15) نادانداردىڭ سوگۋى ايىپ ەمەس.
16) ءمىن بولمايدى ناداننىڭ قورلاعانى.
17) تياناق كورمە جالعاندى.
18) كوڭىل دە ولەدى.
19) ەستىلەردىڭ قادىرىن بىلەر بولسا, نادان نادان بولماس ەدى عوي.
20) دۇنيەدەگى قۋانىش – ءبىر ازعانتاي جۇبانىش.
21) زامانىما بايلاۋلى مەنىڭ باسىم.
22) ەگەر اقىلىم دا, جانىم دا مەنىمەن بىرگە جوعالاتىن بولسا, وندا مەن جانىپ-وشكەن وت قانامىن: دۇنيەنى ورتەسەم دە, مەنى ەشكىم جازالاي المايدى.
23) مولدالار «جان دەنەدەن شىققاندا قاتتى قايعىرادى» دەيدى. وتىرىك ايتادى. نەگە دەسەڭىز جان اقىلمەن بىرگە شىعاتىن بولسا, دەنە تۇتقىنىنان قۇتىلعانىنا قۋانسا كەرەك. ەگەر اقىل جوعالاتىن بولسا, قايعىرۋدى بىلمەسە كەرەك.
24) وسى ومىردەن باسقا ءومىر جوق بولاتىن بولسا, جارالىسپەن جاعالاسىپ, ادامدارمەن ارپالىسىپ ءومىر سۇرگەنشە, جاساماعان ارتىق ەمەس پە؟
25) بارلىق عىلىم قيالدان, ويلاۋدان تۋعان.
26) ادامنىڭ بۇل دۇنيەدە, بۇل تابيعاتتا جوق نارسەنى ويلانۋىنىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس, بولۋعا مۇمكىن ءىستى عانا ويلاي الادى. بۇل – ءبىر. ەكىنشى سول قيال, بولمايتىن نارسە دەپ وتىرعانىمىز ۇلعايتىلىپ, وزگەرتىلىپ, اۋىستىرىلىپ ايتىلعان بولاشاق بولۋى مۇمكىن.
27) قيالدىڭ دا شەگى بار.
28) ءومىردى ءولىم تۇسايدى.
29) جاس ءومىر – وتكەن توي.
30) ءار مەزگىلدىڭ وزىنە لايىقتى ءىسى بولادى
31) نازاسى ناقاق جاستىڭ قاتە كەتپەس.
ءماشھۇر-ءجۇسىپ كوپەي ۇلى
1) بۇرىنعىنى ايتپاي, بۇگىنگى ءسوز ويعا تۇسپەيدى.
2) دەنە – ءبىر قاراڭعى ءۇي, جان – سول ءۇيدى جارىق قىلىپ تۇرعان ساۋلە.
3) جان دەگەن – قولعا تۇسپەيتۇعىن, ەككەنمەن بىتپەيتۇعىن, قۋعانمەن جەتپەيتۇعىن, كىسى ءوزى جاساپ الا المايتۇعىن ءبىر زور كۇشتى قۋات.
4) كۇن جوق بولسا, كولەڭكە قايدا؟!
5) كەڭ توزبايدى, كەڭەسكەن ازبايدى.
6) اۋرۋ ەمەس, ساۋ ەمەس, مىنەزدى قالاي باعامىز.
7) ءىستىڭ اعى بىلمەيدى, ەردىڭ باعى بىلەدى.
8) بۇل دۇنيە – ءبىر قاراڭعىلىقتاي نارسە. ونى جاندى قىلاتۇعىن – ءابىلحايات سۋىنداي ءسوز.
9) زامانا تۇرلەندى, جاقسىلار كىرلەندى, ىزاسى ۋ جەرلىك!
10) بار بولسا, جارىققا شىقسىن,
شىن بولسا, انىققا شىقسىن!
قۇي بار بولسىن, قۇي جوق بولسىن,
سويلەنگەن ءسوز اشكەرە بوپ, حالىققا شىقسىن!
11) «قۇداي كەشەر!» دەگەنمەن ءىس بىتپەيدى.
12) باس قوسىپ, قادىرلەسسەڭ جاقسىلارمەن,
تارقايدى ءبىراز قۇمار, كوڭىل شەرى.
13) ءبىر دەم – ءارى, ءبىر دەم – بەرى.
(ەربول شايمەردەن ۇلى قۇراستىرعان «قازاق افوريزمدەرى» كىتابىنان ىرىكتەلىپ الىندى)
