كىر سابىن بولعاندا, قازاقتىڭ بايىرعى دالا ءتارتىبى بويىنشا قايناتىلعان سابىنى. تابيعي ءونىم – باشيرباەۆتار اۋلەتىنىڭ ورتاق وتباسىلىق بيزنەسى. شاعىن وندىرىستە ازىرگە اپتاسىنا 100 كگ سابىن شىعارىلادى. بولاشاقتا كاسىپ يەسى بۇل باستامانى ۇلكەن ءوندىرىس ورنىنا اينالدىرۋعا نيەتتى. قىزىعى سول, كاسىپكەر راحات باشيرباەۆتىڭ اناسى باقىت تانەكەەۆا مەن ناعاشى اپكەسى نازەركە تانەكەەۆا جاستايىنان انالارىنىڭ قارا سابىندى قالاي قايناتاتىنىن كورىپ وسكەن. كەيىن سول رەتسەپت بويىنشا اپالى-ءسىڭلى ءۇي جاعدايىندا قارا سابىن قايناتىپ, ساتا باستاعان. مۇنى كورگەن راحات «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىنىڭ مۇمكىندىگىن پايدالانىپ, جاڭا ءىستى قولعا الادى.
ونىڭ بيزنەس اشقىسى كەلەتىنىن ەستىگەن كەزدە اعايىندى تانەكەەۆالار راحاتقا شارۋاشىلىقتا كۇندەلىكتى قولدانىلاتىن كىر سابىن ءوندىرىسىن قولعا الۋ تۋرالى كەڭەس بەرگەن. تسەح باسشىسى باعدارلاما اياسىندا 5,1 ملن تەڭگەدەن اسا قارجى الىپ, وعان وزبەكستاننان كىر سابىن شىعاراتىن ارنايى قۇرىلعى ساتىپ العان. ءسويتىپ, ولار باسقۇنشى اۋلىندا ءوز گاراجدارىن تسەح رەتىندە قايتا جابدىقتاپ, قۇرالدار ورناتىپ, شارۋانى باستاپ كەتكەن.
«بالا كەزىمىزدە انام سەكسەۋىلدىڭ, الابوتانىڭ ك ۇلىنەن قارا سابىن قايناتىپ جاتاتىن. قول كۇشىمەن جاسالاتىن سول ەڭبەك ۇدەرىستەرى ءالى كوز الدىمدا. جاڭا كاسىپ باستاۋ تۋرالى وي كەلگەندە اعايىندى باۋىرلارىمىزبەن بىرگە وزىمىزگە ەتەنە تانىس كىر سابىن جاساۋ ىسىنە كىرىسەيىك دەپ شەشتىك. قازىر تسەحتا ءونىم دايىنداۋ, ياعني قوسپالاردى قايناتۋ, سابىن تۇرىندە وڭدەپ شىعارۋ, ارنايى قالىپتارعا قۇيۋ, قوندىرعىلار ارقىلى ءتۇرلى كولەمگە كەلتىرۋ – ءبارى دە ارنايى اپپاراتپەن اتقارىلادى. سوندىقتان ءونىم شىعارۋ الدەقايدا تەز جانە وڭاي», دەيدى نازەركە تانەكەەۆا.
كاسىپكەر سابىن جاساۋعا قاجەتتى قوسپالاردى نەگىزىنەن الماتىدان جانە جەرگىلىكتى جەردەن الادى. قوسپالار تۋرالى ايتساق, ءونىم جاساۋعا توڭ ماي, ياعني قوي مەن سيىردىڭ ءىش مايى, قىزدىرىلعان فريتيۋر مايى, كاۋستيكالىق سودا, ەمدىك قاسيەتى بار گۇلشەتەن, شاي اعاشىنىڭ مايى سياقتى ءتۇرلى ەفير مايلارى قولدانىلادى. ەفير مايلارىنىڭ تۇرلەرى تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ سۇرانىسىنا قاراي قوسىلادى.
جاس كاسىپكەر نازەركە جاقىندا سۇيىق ۇنتاق جاساۋدى الماتىدان ارنايى ۇيرەنىپ قايتقان. الداعى ۋاقىتتا ونى دا تسەحتا ءوندىرىپ شىعارۋدى كوزدەپ وتىر. سول سياقتى جاز مەزگىلىندە ءتۇرلى شوپتەن قارا سابىن جاساۋدى جالعاستىرماقشى. نازەركە قازىرگى كەزدە نيەتى بار جاندارعا كىر سابىن, قارا سابىن مەن سۇيىق ۇنتاق جاساۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرىن ۇيرەتەتىن شەبەرلىك ساباعىن وتكىزە باستادى. «سۇيىق ۇنتاق ءوزى ۇنەمدى, ءوزى اللەرگيا تۋعىزبايتىن تازا, حوش ءيىستى. سوندىقتان كىر ساباعىن بىرگە ونىڭ دا قالاي دايىندالاتىنىن ۇيرەتەمىن. بىلگەنىمدى باسقالارمەن ءبولىسىپ, ولاردىڭ دا وسىلاي ءوز ىستەرىن اشۋىنا سەپتىگىن تيگىزسەم, جاقسى عوي», دەيدى كاسىپكەر.
تسەح قاڭتاردىڭ باسىنان ىسكە قوسىلعان. بۇگىندە شاعىن كاسىپورىندا جاسالعان ونىمدەردىڭ ءوز تۇتىنۋشىلارى قالىپتاسىپ ۇلگەرىپتى. سابىنعا نەگىزىنەن بازارلارداعى, دۇكەندەردەگى شاعىن كاسىپ يەلەرى تاپسىرىس بەرەدى. تسەح جۇمىسى Instagram الەۋمەتتىك جەلىسىندە «naz.26.07.1981» پاراقشاسى ارقىلى ناسيحاتتالىپ كەلەدى. «قازىرگى كەزدە عيماراتقا جىلىتۋ جۇيەسىن جۇرگىزۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە بولىپ تۇر. الداعى ۋاقىتتا جىلۋ جۇيەسىن جاساپ, تسەحىمىزدىڭ ىرگەسىن ودان ءارى كەڭەيتسەك, تارالۋ اۋقىمىن ۇلعايتىپ, ەكسپورتقا شىعارساق دەگەن دە ۇلكەن جوسپارلارىمىز بار», دەيدى ن.تانەكەەۆا.
ءوڭىر اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە, جالپى پانفيلوۆ اۋدانىندا «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىنىڭ ءى, ءىى ترانشتارى بويىنشا 93 سۋبەكتىنىڭ جوباسى ماقۇلدانىپ, ولارعا جالپى كولەمى 662 ملن تەڭگەدەن استام نەسيە بەرىلگەن.
ال كىشىشىعان اۋلىندا اۋەلدە ءۇي جاعدايىندا 10 ليتر سۇتتەن ءونىم دايىنداۋدان باستالعان شاعىن كاسىپ بىرتە-بىرتە كەڭەيىپ, قازىر جاس كاسىپكەر نازەركە قۋانىشقىزى ءوزىنىڭ جەكە تسەحىن اشتى. تاۋلىگىنە 700 ليترگە دەيىن ءسۇت قابىلدايتىن تسەحتا «NK» بەلگىسىمەن شىعارىلاتىن 7 ءتۇرلى ءسۇت تاعامدارى بەرىسى جاركەنتتىڭ, ارىسى الماتىنىڭ ساۋدا جەلىلەرىندە ساۋدالانادى. اباي يبرايموۆ پەن نازەركە قۋانىشقىزى – 2 بالا تاربيەلەپ وتىرعان جاس وتباسى. ولار ەكولوگيالىق تازا ازىق-ت ۇلىك شىعاراتىن شاعىن وتباسىلىق كاسىپ باستاۋدى جۋىردا قولعا العان.
ء«وزىم تۋريستىك سالادا جۇمىس ىستەيمىن. زايىبىم اكە-شەشەمنىڭ, بالالارىمنىڭ كۇتىمىمەن ۇيدە. ءبىر جاعىنان زايىبىما ۇيدە وتىرىپ جاسايتىن كاسىپ بولسا دەگەن ويمەن, ەكىنشىدەن, بالالارىمىزدىڭ ءتۇرلى زياندى قوسپالارى بار تاعامدارعا اۋەس بولا باستاعانىنا الاڭداپ, تازا ءونىم شىعارساق دەپ شەشتىك. بالالاردىڭ دەنساۋلىعى ءبىز ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزدى. قازىر ولار ءوز تسەحىمىزدا وندىرىلگەن تاعامداردى ءسۇيسىنىپ جەيدى. تسەحتاعى بارلىق شارۋاعا نازەركەنىڭ ءوزى جەتەكشىلىك ەتىپ, جۇرگىزەدى. ال مەن كومەك قاجەت كەزدە جاردەمدەسەمىن», دەيدى ا.يبرايموۆ.
بۇگىندە ءۇيىنىڭ جانىنان ارنايى تۇرعىزىلعان 40 شارشى مەترلىك شاعىن عيماراتتا ءسۇت تارتاتىن سەپاراتورلار, توڭازىتقىشتار, قۇرت كەپتىرەتىن اپپاراتتار ورناتىلىپ, ءىس رەتىمەن دوڭگەلەنە باستاعان. مۇندا كۇنىنە 500-700 ليتر ءسۇت قابىلدانادى. ءسۇتتى جاركەنت قالاسىنىڭ جانە الماتى وبلىسى شارىن اۋلىنىڭ جەكە شارۋاشىلىقتارى جەتكىزەدى. ال شيكىزات مۇندا ۆەتەرينار مامانداردىڭ انىقتاماسى نەگىزىندە, سول سياقتى ءسۇتتىڭ مايلىلىعىن ولشەيتىن ارنايى قۇرىلعىمەن تەكسەرۋ ارقىلى قابىلدانادى.
«ورتا ەسەپپەن تاۋلىگىنە 25 كگ كىلەگەي, 25 كگ قۇرت, 15 ليتر ايران, 5 كگ ىرىمشىك, 5 كگ سۇزبە, 3 كگ سارىماي جاسالادى. وعان قوسا, تاپسىرىس بويىنشا جەنت تە دايىندالادى. «NK» بەلگىسىمەن شىعارىلاتىن تاۋارلار الماتى قالاسىنداعى 4 ساۋدا ورتالىعىندا جانە جاركەنت قالاسىنداعى 7 ساۋدا دۇكەنىندە ساتىلادى. نارىقتا ءوز تۇتىنۋشىلارىمىزدى تابا باستادىق», دەيدى ن.قۋانىشقىزى.
قازىر ونعا جۋىق جەرگىلىكتى تۇرعىندى جۇمىسپەن قامتىعان تسەح بولاشاقتا ىرگەسىن كەڭەيتىپ, قوسىمشا قۇرىلعىلار الىپ, ءونىم كولەمىن ارتتىرۋعا نيەتتى. ول ءۇشىن «اۋىل اماناتى», ء«بىر اۋىل – ءبىر ءونىم» سياقتى اۋىلداعى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا باعىتتالعان ارنايى مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا قاتىسىپ كورمەك.
جەتىسۋ وبلىسى
