سونىمەن بىلتىر جىل سوڭىندا ۇكىمەت قاۋلىسىمەن ماشينا جاساۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2024-2028 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارى بەكىتىلدى. بۇل جوسپاردىڭ ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن باستى ستراتەگياعا اينالۋى بىزدەگى ماشينا جاساۋشىلاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرادى دەۋگە بولاتىنداي.
جوسپاردا, بىرىنشىدەن, وندىرۋشىلەردى باستاپقى ماتەريالدارمەن قامتاماسىز ەتۋ, كادرلىق الەۋەتتى, سونداي-اق عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك قۇراستىرۋ جۇمىستارىن دامىتۋ ارقىلى بازالىق جاعدايلاردى جاقسارتۋدى, ەكىنشىدەن, ماشينا جاساۋ ونىمدەرىن وتكىزۋدى ىنتالاندىرۋ جانە تەحنيكالىق رەتتەۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ارقىلى وتاندىق ءونىمدى ىلگەرىلەتۋدى, ۇشىنشىدەن, ماشينا جاساۋدىڭ باسىم سەكتورلارىن ءار سەكتورعا باعىتتاي وتىرىپ دامىتۋ قاراستىرىلعان. اتالعان كەزەڭ ارالىعىندا ءونىم ءوندىرۋ كولەمىن 2,2 جانە ەڭبەك ونىمدىلىگىن 1,9 ەسەگە ۇلعايتىپ,ەكسپورتتىق تاسىمالدى 5 ملرد 700 ملن دوللارعا دەيىن, سالاعا ينۆەستيتسيانىڭ ءوسۋىن 1,5 ەسەگە ارتتىرۋ سەكىلدى نىسانالى ينديكاتورلارعا قول جەتكىزۋ كوزدەلگەن.
جاۋاپتى مينيسترلىك وكىلدەرى كەشەندى جوسپار سالانىڭ الەۋەءتىن تولىق كولەمدە ىسكە اسىرىپ, ونىڭ ۇزاقمەرزىمدى دامۋىن قامتاماسىز ەتەدى دەگەن پىكىردە. جوسپارلانعانداي كورشىلەس رەسەي, وزبەكستان جانە قىتاي ەلدەرىندەگى سەرىكتەستەرمەن جۇرگىزىلەتىن بىرىككەن جوبالاردان بولەك, تەمىرجول ماشينالارىن جاساۋدى دامىتۋ نارىقتى لوكوموتيۆتەرمەن, جۇك جانە جولاۋشىلار ۆاگوندارىمەن تولىقتىرۋ مىندەتتەرىن شەشۋگە نەگىزدەلىپ وتىر.
بىلتىر اۋىل شارۋاشىلىعى ماشيناسىن جاساۋ سەكتورىندا 5 مىڭ تراكتور مەن 900 كومباين ءوندىرىسى جوسپارلانعان. قازىرگى ۋاقىتتا جاساپ شىعارىلاتىن تەحنيكا ءىرى توراپتى قۇراستىرۋعا نەگىزدەلگەن جانە كاسىپورىنداردىڭ شاعىن توراپتى قۇراستىرۋ ادىسىنە جوسپارلى تۇردە اۋىسۋ قاراستىرىلىپ جاتىر. بۇگىندەرى قوستاناي وبلىسىندا تراكتورعا ارنالعان كابينالار ءوندىرىسى ناقتى جولعا قويىلعان جايى بار.
جالپى, ەلدەگى ەلەكترتەحنيكالىق ماشينا جاساۋ سەكتورىندا Alageum Electric نارىقتىڭ قاجەتتىلىگىن تولىعىمەن قامتاماسىز ەتەتىن ترانسفورماتورلاردى شىعارادى. قازەنەرگوكابەل مەن ەۋرازكابەل سياقتى كاسىپورىندار نارىقتا سۇرانىسقا يە كابەلدىك ونىمدەردى جەتكىزىپ وتىر.
ال تۇرمىستىق تەحنيكا ءوندىرىسى بويىنشا بۇگىندەرى «الماتى تۇرمىستىق تەحنيكا» كومپانياسى Dauscher (داۋشەر) برەندىمەن تەلەديدار, ەلەكتر پليتالار مەن پەشتەر شىعارۋ ۇستىندە. اتالعان ءوندىرىستىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق نارىعىنداعى الەۋەتى شامامەن 11 ملرد دوللاردى قۇراسا, ال بىزدە تەك 1 ملرد 200 ملن دوللاردىڭ اينالاسىندا ەكەن.
«اتامەكەن» ۇكپ وڭدەۋ ونەركاسىبى دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ايبەك قاجكەنوۆ: «كەشەندى جوسپار «ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى» زاڭىن تاجىريبەدە ىسكە اسىرۋدى, ەلدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ۇلتتىق دامۋ جوسپارىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىن, وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋدىڭ 2023-2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەل ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ جانە يندۋستريالاندىرۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ەسكەرگەن», دەيدى.
ال «قازاقستان ماشينا جاساۋشىلار وداعى» زتب اتقارۋشى ديرەكتسياسىنىڭ ديرەكتورى ومىرسەرىك ەرجانوۆ ماشينا جاساۋ سالاسىندا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدەگى كاسىبي ءبىلىمى, داعدىلارى مەن بىلىكتىلىگى بار مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى نەگىزگى ماماندار 2024-2028 جىلدار ارالىعىندا قاجەتتىلىك 7 مىڭنان استام ادامدى قۇرايتىن بولادى. بەكىتىلگەن كەشەندى جوسپاردا ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى دۋالدى وقۋدى دامىتۋ بويىنشا ەۋروپالىق تاجىريبەنى زەردەلەپ, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ورتا بىلىمنەن كەيىنگى بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا الەمنىڭ وزىق تاجىريبەسىن ەنگىزۋ جونىندەگى ءىس-شارالار قاراستىرىلعاندىعىن جەتكىزدى.
كەشەندى جوسپاردى قارجىلاندىرۋعا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 1,4 ترلن تەڭگە جانە ەلدەگى زاڭناماعا تىيىم سالىنباعان وزگە دە كوزدەردەن شامامەن 1,3 ترلن تەڭگە ەسەبىنەن جۇرگىزىلەتىن بولدى.
قالاي دەسەك تە ەلىمىزدەگى ماشينا جاساۋ سالاسىنا ايرىقشا كوڭىل بولىنۋگە ءتيىس. قابىلدانعان يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرىلعان جىلدارى ماشينا جاساۋ سالاسىندا 276 ملرد تەڭگەگە جۋىق سوماعا 114 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 11 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى قۇرىلعان.
شيرەك عاسىرعا تاياۋ ۋاقىتتان بەرى ەلىمىزدە ماشينا جاساۋ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 24 ەسەگە وسكەن. 10-15 جىلدا سالا قۇراۋىش جانە قوسالقى بولشەكتەردى وندىرۋدەن تۇپكىلىكتى ءونىم تۇرلەرىن شىعارۋعا كوشىپ, كەيىنىرەك جاڭا ءونىم تۇرلەرى پايدا بولدى. اۋىل شارۋاشىلىعى, ەلەكتر تەحنيكاسى, تاۋ-كەن جانە مۇناي-گاز ماشينا جاساۋ سالالارى جاڭارتىلعان. وتكەن جىلى ەلىمىزدە ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ وزىندە 70 مىڭنان اسا جەڭىل اۆتوموبيل مەن جەڭىل كوممەرتسيالىق تەحنيكا شىعارىلدى. بىزدە اۆتوكولىك قۇرالدارىنىڭ بارلىق ساناتتارى وندىرىلەدى. 167 اۆتوموبيل مودەلى قۇراستىرىلىپ, ونىڭ ىشىندە 39 جەڭىل مودەل جانە 22 الەمدىك برەند بار.
جالپى, ماشينا جاساۋ سالاسى بويىنشا ەكونوميكانى دامىتۋ جاعى قاراستىرىلعان. ولاردىڭ يمپورتى 13 ملرد دوللاردى قۇرايدى. بۇل رەتتە وتاندىق ونىمدەر ءوندىرىسىنىڭ كولەمى – 3 ملرد دوللار. سوڭعى 5 جىل ىشىندە سالانىڭ ناقتى ءوسىمى 2,3 ەسەنى قۇراعان. ەڭ جوعارى ءوسىم اۆتوموبيل جاساۋ سالاسىندا. سالىستىرمالى تۇردە اتالعان جىلدار ارالىعىندا وڭدەۋشى ونەركاسىپتىڭ ورتاشا ءوسۋ قارقىنى – 4,5%, ال ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ ءوسىمى 17,6%-دى قۇرايدى. بۇگىندەرى 2028 جىلعا دەيىن 1 ترلن 700 ملرد تەڭگەگە 151 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ قولعا الىندى.
بۇل رەتتە قازاقستان ماشينا جاساۋشىلار وداعى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرقانات مۇقانوۆ: «ماشينا جاساۋدى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن «ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى» زاڭىنىڭ 60-بابىنا سايكەس ماشينا جاساۋ سالاسىن شيكىزاتپەن جانە ماتەريالدارمەن قامتاماسىز ەتىلۋگە ءتيىس. وسى ورايدان كەلگەندە باستاپقى مەتالدار وندىرىسىنە دەيىن قاتتى پايدالى قازبالاردى قايتا وڭدەۋگە ىنتالاندىرىپ, ماشينا جاساۋ, مەتالل وڭدەۋ سالاسىنىڭ كاسىپورىندارىن وتاندىق شيكىزاتپەن قامتىپ, ەلدەگى وندىرىلمەيتىن مەتالل ونىمدەرىن يمپورتتاۋ كەزىندە قوسىلعان قۇن سالىعىن تولەۋدەن بوساتۋ (ققس دايىن ماشينا جاساۋ ءونىمىن ساتۋ فاكتىسى بويىنشا تولەنەتىن بولادى). «ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى» زاڭىنىڭ 46-بابىنا سايكەس مەملەكەت رەگلامەنتتەگەن ساتىپ الۋ شەڭبەرىندە وتاندىق ماشينا جاساۋ ونىمدەرىنە سۇرانىستى ىنتالاندىرۋ قاجەت. بۇل شارالار ماشينا جاساۋدى دامىتۋدىڭ كەشەندى جوسپارىنىڭ جوباسىندا كوزدەلگەن. ولار ءوندىرىستى ۇلعايتۋعا, يمپورتتى قىسقارتۋعا جانە تاۋار وندىرۋشىلەرىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى.
