جالپى, جاھان عالىمدارى ەكولوگيانىڭ ب ۇلىنۋىنە ايرىقشا نازار اۋدارىپ وتىرعانى ءمالىم. تارازدا دا جەردىڭ توزۋىنا بايلانىستى عىلىمي ىزدەنىستىڭ ىزىنە تۇسكەن جاستار از ەمەس. ولاردىڭ بىرقاتارى شەكارا اسىپ, ەۋروپا جەرىن باسىپ, تاجىريبەسىن تولىقتىرىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ ۇلگەردى. بۇعان دەيىن جەرگىلىكتى جۇرت «جەر دارىگەرى» اتاپ كەتكەن جاس عالىم داۋلەت ەگەمبەرديەۆتىڭ جاڭا جوباسى تۋرالى جازعان بولاتىنبىز. ارينە, داۋلەتتىڭ ءجونى بولەك قوي. ول ءوز ءىسىن ءبىراز جىل بۇرىن باستاپ كەتكەن. ال ۇلجاننىڭ ءجونى ءبىر باسقا. ەكولوگيا ماسەلەسى ءتورتىنشى كۋرستا وقيتىن شىناشاقتاي قىزدى تولعاندىرىپ, ىزدەنۋگە يتەرمەلەگەنى ءبىزدى دە قۋانتىپ وتىر.
ۇ.قاناتبەكتىڭ ايتۋىنشا, بىرنەشە اي بۇرىن ورگانيكالىق تىڭايتقىش جاساۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا دەن قويا باستاعان. باستاپقىدا تەحنولوگياسىن مەڭگەرۋگە ەرەكشە باسىمدىق بەرگەن. اۋەلى شيكىزاتتى 300 گرادۋسقا دەيىن ىسيتىن مۋفەلدى پەشتە كۇيدىرىپ, تاجىريبە جاساۋعا بەل بۋعان. ناتيجەسى كوڭىلىنەن شىققان.
قولعا العان ءىسى بويىنداعى قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرا تۇسسە كەرەك. كەيىننەن وسىمدىكتەردى وتىرعىزۋ ارقىلى توپىراقتىڭ فيزيكالىق قاسيەتتەرىن زەردەلەپ, عىلىمي ىزدەنىسىن جالعاستىرۋدى ءجون دەپ تاۋىپتى. ناتيجە كوپ كۇتتىرگەن جوق. توپىراقتىڭ تىعىزدىعى ارتىپ, بويىنا ىلعالدى ويداعىداي ساقتايتىنى ايقىندالىپتى.
توپىراقتىڭ توزۋى جانىن اۋىرتقان ستۋدەنت كۇن-ءتۇن دەمەي جاڭا تىڭايتقىشتى ويلاپ تابۋدىڭ قامىنا كىرىسەدى. بار ىنتا-شىنتاسىمەن ءوز جوباسىن جەتىلدىرۋدى ويلايدى. ءبىلىمسىز قولعا العان ءىستىڭ ناتيجە بەرمەسىن بىلگەن ول, جان-جاقتى ىزدەنىپ, ءبىلىمىن تولىقتىرادى. ۇلجان ءبىرىنشى كەزەكتە حيميالىق قوسپاسىز دۇنيە جاساپ شىعارۋدى ماقسات تۇتادى. ءتۇپتىڭ تۇبىندە ءوزى ويلاعان جاڭا تىڭايتقىشتى دۇنيەگە اكەلدى.
«توپىراقتىڭ قۇنارسىزدانۋى بۇگىندە ءبارىمىزدى تولعاندىراتىنى جاسىرىن ەمەس. وتكىر ماسەلەگە الەم ەلدەرىنىڭ بىلگىرلەرى دە دەن قويىپ, جاڭا جوبالار جاساپ جاتقانى بەلگىلى. ءبىز جاھان ەلدەرىنەن بولەكتەنە المايمىز. سەبەبى ءبىز دە الەمنىڭ ءبىر بولشەگىمىز. جالپىعا ورتاق وزەكتى پروبلەما قازاقستاندا دا تۋىنداپ وتىرعانى بارشاعا ايان. بۇل ماسەلە ءوزىمىز قۇرالپىلاس جاستاردى دا الاڭداتاتىنى انىق. سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ – ءبارىمىزدىڭ مىندەتىمىز. سوندىقتان دا وسى «ەكوتىڭايتقىشتى» ويلاپ تاپتىق. تىڭايتقىشتى كۇيدىرۋدىڭ بەرەر پايداسى مول. ونى ءىس جۇزىندە بايقاپ تا كوردىك. ول توپىراقتىڭ قۇرامىن دىمقىلداندىرادى. سونداي-اق دارۋمەندەرى ارقىلى ونىڭ قۇنارلىلىعىن ارتتىرا تۇسەدى. عىلىمي نەگىزگە سۇيەنسەك, قۇس شارۋاشىلىعىنداعى جانە مال شارۋاشىلىعىنداعى قالدىقتاردىڭ پايداسى زور. ودان تەك «ەكوتىڭايتقىش» قانا ەمەس, بەلسەندىرىلگەن كومىرتەگىن الۋعا دا بولادى. سوندىقتان دا وسى جوباعا مىقتاپ كىرىستىم. قولعا العان ءىسىم ءوزىمدى شىنىندا دا شابىتتاندىرادى», دەدى ۇ.قاناتبەك.
عىلىمعا شىنداپ بەت بۇرعان ۇلجان كەيىنگى ۋاقىتتا «اۋىل شارۋاشىلىعى قالدىقتارىنان جانە تابيعي سازدان مەمبرانالى سۇزگى دايىنداۋ» جوباسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. تاياۋدا عانا م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى استانا قالاسىندا وتكەن رەسپۋبليكالىق يننوۆاتسيالىق يدەيالار بايقاۋىنا قاتىسىپ, 1-ورىندى جەڭىپ الدى. سول بايقاۋعا كوماندانى جاس عالىم ۇ.قاناتبەك كاپيتان رەتىندە باستاپ بارعان بولاتىن.
عۇمىرىن عىلىممەن بايلانىستىرعان ۇلجاننىڭ جوباسىنا قىزىعۋشىلار از ەمەس. عىلىمعا دەن قويعاندار تاراپىنان قولداۋ بولسا, ستۋدەنتتىڭ الار اسۋى الدا ەكەنىنە ەشكىم كۇماندانبايدى. ويتكەنى ونىڭ ماقساتى انىق. جاڭا تىڭايتقىش ارقىلى توپىراقتىڭ توزۋىن قولدان كەلگەنشە توقتاتقىسى كەلەدى.
تاراز
