سونىمەن قوسا, ەل ادامدارىنىڭ بەكەم بىرلىگىنىڭ جانە بارلىق دەڭگەيدەگى بيلىك وكىلدەرىنىڭ باتىل ءىس-ارەكەتىنىڭ ارقاسىندا الاپات اپاتتىڭ بەتىن قايتارىپ, ەلدەگى احۋالدى تۇراقتاندىرا العانىنا دا توقتالدى.
ق.توقاەۆ «مەملەكەتتىڭ باستى مىندەتىنىڭ ءبىرى – زاڭنىڭ مۇلتىكسىز ورىندالۋىن, ءتارتىپتىڭ قاتاڭ ساقتالۋىن تولىق قامتاماسىز ەتۋ. سوندىقتان زاڭ بۇزعان كەز كەلگەن ادام جاۋاپقا تارتىلادى. ال زاڭ مەن ءتارتىپتى ساقتاۋ ماسەلەسىنە ازاماتتاردىڭ يدەولوگيالىق ۇستانىمى مەن ساياسي كوزقاراسىنىڭ ەش قاتىسى جوق. زاڭ بارىنە ورتاق» ەكەنىن دە ەرەكشە اتادى. سونىڭ ىشىندە وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق زومبىلىققا, قاتىگەزدىككە قاتىستى ارەكەتتەرگە دە مۇلدەم توزبەۋشىلىك تانىتاتىن كەز كەلگەنىن تاعى دا ەسكەرتتى. وسىلايشا, پرەزيدەنت «مەن ەلىمىزدە «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىنىڭ ورنىعا تۇسكەنىن قالايمىن. سوندىقتان ناقتى جاۋاپ بەرەيىن, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قاتىستى جازانى قاتايتۋدى تولىق قولدايمىن. سونىمەن قاتار قوعامدا وزبىرلىق پەن زورلىق-زومبىلىقتىڭ كەز كەلگەن تۇرىنە مۇلدەم توزبەيتىن تۇسىنىك قالىپتاسپاسا, زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردەن اسا قايىر بولمايدى» دەپ ويىن تارقاتىپ بەردى.
كەز كەلگەن قۇقىق بۇزۋشىلىققا مۇلدەم توزبەۋشىلىك تارتىپكە شاقىرادى. مۇلدەم توزبەۋشىلىك – بۇل ازاماتتاردىڭ كەرى, قارىمتا ارەكەتى نەمەسە كەز كەلگەن ۇساق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ وزىنە بوي الدىرماۋى, كەرى جاۋاپ قايتارۋى. ازاماتتاردىڭ وزدەرىنىڭ قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا بەلسەندى قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋى – قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا «مۇلدەم توزبەۋشىلىك» قاعيداتىن قالىپتاستىرۋدىڭ باستى شارتى. ءاربىر ازامات ەلىمىزدەگى زاڭ مەن ءتارتىپ ۇستەمدىگىن قالىپتاستىرۋعا جاۋاپتى بولۋعا ءتيىس. ەلىمىزدىڭ ءار تۇرعىنى كەز كەلگەن زورلىق زومبىلىقتىڭ, تارتىپسىزدىكتىڭ, زالالدى ارەكەتتىڭ جولىن كەسۋگە مىندەتتى. ءاربىر سانالى ازامات ۇساق بۇزاقىلىق, ياعني قوعامدىق ورىنداردا بىلاپىت سويلەۋ, جەكە تۇلعالارعا قورلاپ تيiسۋ, بوتەننىڭ مۇلكىن ءبۇلدىرۋ, تۇرعىن ءۇي-جايلاردى قورلاۋ, ورتاق پايدالانۋ ورىندارىن, ساياباقتاردى, سكۆەرلەردi لاستاۋ, ونىڭ iشiندە بەلگiلەنبەگەن ورىندارعا كوممۋنالدىق قالدىقتاردى تاستاۋ جانە اينالاسىنداعىلارعا سىيلاماۋشىلىقتى بiلدiرەتiن, قوعامدىق ءتارتiپتi جانە جەكە تۇلعالاردىڭ تىنىشتىعىن بۇزاتىن, جىنىستىق قول سۇعۋشىلىقتى ىمدايتىن, جىنىستىق قىسىم كورسەتەتىن, ءۇيبۇزار جانە باسقا دا ارەكەتتەردى جاساۋعا مۇمكىندىك تۋدىرماي, كۇرەسە بىلگەنى ءجون.
جۇرت زورلىق-زومبىلىق جاساعاندارعا جازانى قاتايتۋدى تالاپ ەتە تۇرا, قىلمىس الەمىندەگى شىتىرمان وقيعالارعا تاڭداي قاعىپ, فيلمدەردىڭ زاڭدى بەلدەن باساتىن كەيىپكەرلەرىن عانا ەمەس, ءتىپتى شىنايى ومىردەگى كانىگى قىلمىسكەرلەردىڭ ءوزىن ءپىر تۇتىپ جاتادى. بۇل جاعداي ءبىر-بىرىنە مۇلدە كەرەعار جانە وتە وعاش كورىنەدى. ءبىز قوعامدى ىشىنەن ىرىتەتىن, ادامگەرشىلىككە جات قىلىقتاردى اقتاۋدى كوزدەيتىن كەز كەلگەن ارەكەتكە جانە قۇقىقتىق نيگيليزمگە تۇتاس ەل بولىپ توسقاۋىل قويۋىمىز كەرەك, زاڭسىزدىق پەن قاتىگەزدىككە ءبىر كىسىدەي, باتىل قارسى تۇرۋىمىز قاجەت. سونداي-اق قوعام نورمالار مەن ەرەجەلەردىڭ جانە جالپى ادامزاتقا ورتاق قۇندىلىقتاردىڭ اياقاستى بولۋىن قاتاڭ ايىپتاپ, ونىمەن بىرلەسە كۇرەسۋى كەرەك.
ق.توقاەۆ مۇنداي قىلمىستاردىڭ الدىن الىپ, جولىن كەسۋ ءۇشىن ناقتى شارالار قابىلدانىپ جاتقانىن ايتتى. ەلىمىزدە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق پروفيلاكتيكاسى جانە وعان قارسى كۇرەس جۇيەسىندەگى زاڭنامالىق نەگىز كونستيتۋتسيا, «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق پروفيلاكتيكاسى تۋرالى» ارناۋلى سالالىق زاڭ, قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك كودەكستەردە كورسەتىلگەن.
زاڭ وتباسى-تۇرمىستىق قاتىناستاردا, ياعني نەكە-وتباسى قاتىناستارىنداعى ادامدار, جەكە تۇرعىن ءۇي, پاتەر نەمەسە وزگە دە تۇرعىن ءۇي-جاي شەگىندە بىرگە تۇراتىن ادامدار اراسىنداعى, سونداي-اق بۇرىنعى ەرلى-زايىپتىلار اراسىنداعى قاتىناستاردا زورلىق-زومبىلىق پروفيلاكتيكاسىن رەتتەيدى.
جالپى العاندا, تالداۋ كورسەتكەندەي, الەمدىك پراكتيكادا وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىقتىڭ بولدىرماۋ ماسەلەسىندە 2 نەگىزگى ءتاسىل قالىپتاستى. سونىڭ ءبىرى – جازالاۋ ءادىسى. بۇل جانجالداسۋشى تاراپتار اراسىنداعى قاتىناستاردى توقتاتۋ جانە وعان كىنالى ادامدى قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتۋ ارقىلى زورلىق-زومبىلىق تسيكلىن بۇزۋعا باعىتتالعان. بۇل ءتاسىل زاڭناماسى بالالار مەن ايەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىق قىلمىستار ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتى قاتاڭداتۋ جولىنا تۇسكەن قازىرگى زامانعى ەلدەردە باسىم بولىپ وتىر.
ەكىنشىسى – رەستوراتيۆتىك ءادىس. ول جانجالدى رەتتەۋگە جانە وتباسىلىق قاتىناستاردى ساقتاۋعا باعىتتالعان جانە كوبىنەسە ازاماتتىق-قۇقىقتىق سيپاتتاعى شارالاردى پايدالانۋدى, الەۋمەتتىك قىزمەتتەردىڭ جانجالدى رەتتەۋگە قاتىسۋىن, سونداي-اق تۇزەتۋ-تاربيەلەۋ جانە مەديتسينالىق, ەڭ الدىمەن, پسيحولوگيالىق كومەكتىڭ ماجبۇرلەۋ باعدارلامالارىن قولدانۋدى كوزدەيدى.
بىزدىڭشە, بۇل باعىتتا الەمدىك تاجىريبەنى ەسكەرگەن ءجون.
ءۇنزيلا شاپاق,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
