ادىلەتتى الەۋمەتتىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋدىڭ زاڭنامالىق تەتىكتەرىن بەكىتۋ – ەڭ ماڭىزدى ماسەلە. سول ارقىلى الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ باستى باسىمدىعى رەتىندە ادام كاپيتالىن قالىپتاستىرىپ, دامىتۋ ۇسىنىلدى. بۇل ەلىمىزدىڭ كرەاتيۆتى ەكونوميكاسىن وركەندەتۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى رەتىندە ايقىندالدى. ارينە, ادام كاپيتالىن دامىتۋ – الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ باستى مىندەتى. ال الەۋمەتتىك ساياسات ەكونوميكالىق ءوسىمسىز مۇمكىن ەمەس. ادامي كاپيتالدى دامىتۋ – ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ مىندەتتەرىمەن بايلانىستى الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ باسىم باعىتى.
الەۋمەتتىك سالادا بيىل شىلدەدەن باستاپ الەۋمەتتىك كودەكس كۇشىنە ەندى. قۇجات اياسىندا ءى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا كۇتىم جاساۋ ۋاقىتى زەينەتاقىنى ەسەپتەۋ كەزىندە ەڭبەك وتىلىنە ەسكەرىلەتىن بولدى. مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ جۇيەلى شارالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتارعا 50 مىڭنان استام قىزمەت پەن تەحنيكالىق قۇرال ۇسىنىلعان. ينكليۋزيۆتى قوعامدى دامىتۋ ءۇشىن مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ جانە قوعامنىڭ تەڭ مۇشەسى رەتىندە قولداۋدىڭ جۇيەلى شارالارى قابىلدانىپ وتىر. ايتالىق, الەۋمەتتىك سالاداعى بۇل جۇمىستار جالعاسىن تابا بەرەدى. وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسىن ەنگىزۋ, جاردەماقىلار مەن الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ 10 ءتۇرى بويىنشا قىزمەتتەر پرواكتيۆتى فورماتتا ىسكە اسىرىلادى. «الەۋمەتتىك ءاميان» پايدالانۋعا ەنگىزىلدى. بيىل ون ايدا 37,8 ملرد تەڭگەگە 172,3 مىڭ ادام جۇمىسىنان ايىرىلۋ بويىنشا الەۋمەتتىك تولەم الدى. بالا كۇتىمىنە ارنالعان تولەم 1 جاستان 1,5 جاسقا دەيىن ۇلعايتىلدى. بۇل انالارىمىزعا جانە دەموگرافيالىق ءوسىم ءۇشىن نەگىزگى قولداۋ بولىپ وتىر. مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن جانە اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ بويىنشا جاردەماقى مولشەرى تاعى 14,5%-عا ارتتى. ەڭبەك نارىعىندا جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا باعىتتالعان 11 ۇلتتىق جوبا جۇزەگە اسىرىلدى.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ «10 مىڭ تۇرعىنعا 100 جۇمىس ورنى» باستاماسى اياسىندا جۇمىسسىزدىق ماسەلەسىن شەشۋ كوزدەلگەن. بۇل ءتاسىل ويداعىداي جۇزەگە اسىپ جاتقانى سول, بيىل ۇكىمەت 908,5 مىڭ ادامدى جۇمىسقا ورنالاستىردى. ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە اكىمدىكتەر جاس كادرلار ءۇشىن جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ءتيىستى وڭىرلىك جۇمىسپەن قامتۋ كارتالارىن بەكىتتى. باستى ەرەكشەلىگى – مەملەكەت وڭىرلەردەگى جۇمىس ورىندارىن سۋبسيديالايدى. بۇل جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ازاماتتاردى جۇمىسقا بەلسەندى قابىلداۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. ويتكەنى ولار جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قوسىمشا قاراجات الادى, ال ۇنەمدەلگەن اقشا ءوز بيزنەسىن ودان ءارى دامىتۋعا جۇمسالادى.
ازاماتتاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ەڭبەك نارىعىن ساراپتامالىق تالداۋ ارقىلى جۇرگىزىلەدى. بۇل باعىتتا الدىڭعى كەزەكتە قۇزىرەتتەر مەن كاسىبي داعدىلارعا سايكەس كادرلار دايارلاۋعا نازار اۋدارىلىپ وتىر. وسىلايشا, وقۋ ۇيىمدارىنىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا يمپلەمەنتاتسيالاۋ ءۇشىن ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتىپ, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ نەگىزگى سۇرانىستارىن انىقتاۋ قولعا الىنىپ كەلەدى. كادرلار تالىمگەرمەن جۇمىس ورنىندا كاسىپتىك وقىتۋدى جالعاستىرادى. بۇدان باسقا «باستاۋ-بيزنەس» كاسىپكەرلىك نەگىزدەرى بويىنشا جانە ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسىندا ونلاين وقىتۋ بار. ءبىر جىل ىشىندە بارلىق تەتىكتەردى پايدالانۋدىڭ ناتيجەسىندە 156,8 مىڭ ادام قامتىلدى. ۋاقىتشا جانە جاپپاي جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا دا كوڭىل ءبولىنىپ, «جاستار پراكتيكاسى», «العاشقى جۇمىس ورنى», «ۇرپاقتار كەلىسىمشارتى», «كۇمىس جاس» جوبالارى جەمىسىن بەرىپ جاتىر. بۇل ەڭبەك قۇندىلىقتارىن دارىپتەۋگە, ەڭبەككە ارالاساتىن ادامداردىڭ باستاپقى كەزەڭدە ءتۇرلى كەدەرگىلەردى ەڭسەرۋىنە كومەكتەسەدى. سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگاندار حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتاعى ازاماتتارعا مەملەكەتتىك گرانتتار بەرۋ ارقىلى ءوز بيزنەسىن اشۋ ءۇشىن جاعداي تۋعىزدى. بيىل 9,1 مىڭ ادام وسى كومەك ارقىلى ستارتاپتارىن ىسكە اسىرۋعا قاراجات الدى. جەكە بيزنەسىن اشۋ ءۇشىن مەملەكەت 400 كارتالىق اەك مولشەرىندە گرانت ءبولدى. ەڭبەك نارىعىن دامىتىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ بىلىكتىلىكتى, دايىندىقتى, تاجىريبەنى تالاپ ەتەدى. ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرانىسىنا دايىن بولۋ ءۇشىن «كاسىپتىك بىلىكتىلىك تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. قۇجاتقا سايكەس العاش رەت ۇلتتىق بىلىكتىلىك جۇيەسى ەنگىزىلىپ جاتىر. بۇل مامانداردىڭ كاسىپتىك بىلىكتىلىگىن تانۋ ۇدەرىسىن جۇيەلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. كاسىپتىك ستاندارتتاردى سالالىق مەملەكەتتىك ورگاندار سالالىق كەڭەستەرمەن جانە ۋاكىلەتتى ورگانمەن, ياعني ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ كەلىسىمى بويىنشا بەكىتەتىنىن اتاپ ءوتۋ وزەكتى.
ەكىنشىدەن, مامانداردىڭ داعدىلارى مەن شەبەرلىكتەرىن تانۋ تۋرالى سەرتيفيكاتتار بەرەتىن بىلىكتىلىكتى تانۋ ورتالىقتارى جەتىلدىرىلەدى. مۇنداي ورتالىقتارعا اككرەديتتەۋدى ەڭبەك مينيسترلىگىمەن كەلىسىم بويىنشا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى جۇرگىزەدى. ەگەر زاڭناما بۇزىلعان جاعدايدا كاسىپكەرلىك پالاتاسى مەن تانۋ ورتالىقتارىنا جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلگەن. ايتا كەتەتىن دۇنيە, كاسىپتىك بىلىكتىلىكتى تانۋ راسىمىنەن ءوتۋ كەزىندە مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار جاساۋ قاراستىرىلادى. سونداي-اق جۇمىس بەرۋشىلەر تارتاتىن شەتەلدىك جۇمىس كۇشىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيى جانە پراكتيكالىق جۇمىس تاجىريبەسى بىلىكتىلىك تالاپتارىنا ساي بولۋعا ءتيىس.
ۇشىنشىدەن, كاسىپتىك بىلىكتىلىكتى تانۋ مىندەتتى جانە ەرىكتى نەگىزدە جۇزەگە اسىرىلادى. ونىڭ ءتارتىبى سالالىق زاڭنامامەن, رۇقساتتار مەن حابارلامالار تۋرالى زاڭنامامەن رەتتەلەدى.
تورتىنشىدەن, كاسىپتىك بىلىكتىلىك پەن داعدىلاردى تانۋدىڭ ۆاۋچەرلىك-مودۋلدىك جۇيەسى ەنگىزىلەدى. بۇل جۇيە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلادى. ول جۇمىسسىز ادامدارعا كاسىپتىك بىلىكتىلىگىن تانۋ ءۇشىن جىلىنا ءبىر رەت بىررەتتىك ۆاۋچەردى تەگىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بەسىنشىدەن, العاش رەت بەيفورمالدى جانە اقپاراتتىق ءبىلىم بەرۋدى سەرتيفيكاتتاۋ ارقىلى تانۋ مۇمكىندىگى ۇسىنىلدى. مۇنداي ءبىلىم بەرۋ ناتيجەلەرىن سەرتيفيكاتتاۋ جۇمىس كۇشىنىڭ موبيلدىلىگىنە, ازاماتتاردىڭ شىعىستارىن وڭتايلاندىرۋعا, ەڭبەك نارىعىنىڭ باسەكەلەستىگىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن تومەندەتۋگە ىقپال ەتپەك. ەڭ باستىسى, مامانداردىڭ قۇزىرەتىنە قويىلاتىن تالاپقا سايكەس ەڭبەك نارىعىنىڭ كاسىپتىك-بىلىكتىلىك قۇرىلىمىن جەتىلدىرۋگە, ولاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار حالقىمىزدىڭ سانى 20 ميلليونعا جەتكەن كۇنى مەملەكەت باسشىسى «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعىتتالعان زاڭعا قول قويدى. بۇل – پرەزيدەنتىمىزدىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا كورسەتىلگەن نەگىزگى باستامانىڭ ءبىرى. 2024 جىلدان باستاپ ۇلتتىق قوردىڭ ينۆەستيتسيالىق تابىسىنىڭ 50 پايىزى جاس جەتكىنشەكتەردىڭ ارناۋلى ەسەپ-شوتىنا اۋدارىلادى. بالالار 18 جاسقا تولعان سوڭ جينالعان قاراجاتتى تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا نەمەسە ءبىلىم الۋعا جۇمسايدى.
الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ماقساتى – ازاماتتاردىڭ تابىسىن ارتتىرۋ. ەڭ باستىسى, الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتتىڭ قۇرامداس بولىكتەرى بولىپ تابىلاتىن ادام كاپيتالىن دامىتۋ جانە ءبىلىم, دەنساۋلىق, ەقبەك نارىعىندا تەڭ مۇمكىندىكتەردى قاراستىرۋعا جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس. مەملەكەت باسشىسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى ناقتى الەۋمەتتىك ماڭىزعا يە. ونىڭ ناتيجەلەرى ادام كاپيتالىن دامىتۋعا, ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قولداۋعا باعىتتالعان.
جۇلدىز سۇلەيمەنوۆا,
ءماجىلىس دەپۋتاتى,
«Amanat» فراكتسياسى
جەتەكشىسىنىڭ ورىنباسارى
