ايتەۋىر, ىلكى ساتكە دە تىنىم تاپپايدى. قوزعالۋدان شارشامايدى. ولاردىڭ ۇنىندە اۋەن تۇنىپ تۇرعان سياقتى. ءتۇرلى داۋىس قۇلاققا مايداي جاعادى.
ىلگەرىدە كۇن نۇرى سەبەزگىلەپ تۇرعان كوكتەم مەزگىلىندە كوك جۇزىندە قارلىعاشتار بەزەك قاعىپ ۇشاتىن. اۋىلداعى ۇيىمىزگە ەركىن كىرىپ, ۇيا سالۋشى ەدى. قازىر ولاي ەمەس قوي. قۇيرىعى ايىر قۇس ادامداردان الشاقتاپ بارا جاتقانداي كورىنەدى. ادامداردان جەرىندى مە؟ «نەگە؟» دەگەن جالقى سوزدەن تۇراتىن ساۋال تۋىندايدى. بىراق نەگە ەكەنىن كىم ءبىلسىن؟ ءتىپتى كەيدە سول ءبىر اياۋلى قۇسىمىز قارلىعاشتى تاپپاي قالامىز. قوس قاناتتى سۇلۋ قۇس ەكى اياقتى دوسىنان قايمىعا ما؟ ەسەسىنە بوزتورعايدىڭ ءانىن ەستيمىز. دالانى دۋمانعا بولەگەن ونىڭ شىرىلى قۇلاققا تالىپ جەتەدى. قايدا ەكەن دەپ الىسقا كوز تاستايمىز...
تۇتاستاي مۇز قۇرسانعان انتاركتيدادان باسقا قۇرلىقتىڭ بارلىعىن مەكەن ەتكەن سول بوزتورعاي تىنىشتىقتى سۇيەدى ەكەن. سودان دا بولسا كەرەك, قاسىنا جولاي كەتسەڭ, قوس قاناتىن سەرمەپ ۇشا جونەلەدى. ماڭايىنا جاقىنداتقىسى كەلمەيتىن سەكىلدى. بويىن الدەبىر قورقىنىش سەزىمى بيلەي مە؟ الدە ادامداردان الشاق جۇرگەندى ۇناتا ما؟ بۇل دا ءبىز ءۇشىن شەشۋى جوق جۇمباق سياقتى.
قازاقتا بوزتورعايعا ارنالعان ءان از ەمەس. قوردايدىڭ بوز جۋسان ءيسى اڭقىعان بوز دالاسىندا تۋعان كەنەن ازىرباەۆتىڭ «بوزتورعايىنىڭ» ءجونى ءبىر بولەك. عاجاپ شىعارمانى تىڭداعاندا قازاق بولعانىڭا قۋاناسىڭ. قازاققا عانا ءتان يىرىمدەر جانىڭدى جادىراتادى. ونى ناقىشىنا كەلتىرىپ شىرقاعان سايات مەدەۋوۆتى تىڭدارماندارى «قاراتورعاي» اتاپ كەتكەنى دە جادىمىزدا. كەمەلىنە كەلگەن شاقتا كەنەن اندەرىن ورىنداعان ساياتتىڭ داۋىسىنان قازاقىلىقتىڭ ءيسى دە اڭقىپ تۇرادى عوي, شىركىن. جالىقپايسىڭ. قايتالاپ تىڭداي بەرگىڭ كەلەدى. قۇلاققا جاعىمدى ۇننەن كوڭىلىڭ تولقيدى, شابىتىڭ دا شالقيدى.
اۋەلدە التىنبەك قورازباەۆ ساحناعا الىپ شىققان مەيرامبەك بەسپاەۆ تا «بوزتورعاي» انىمەن كۇللى قازاقتىڭ ىقىلاسىنا بولەندى. ادام ويىن ونعا بولەتىن ءاننىڭ ءماتىنى دە, ءانشىنىڭ ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگى دە كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنە قوندى. ءبىر انىعى, مەيرامبەك بەسپاەۆتى ونەرسۇيەر جۇرت «بوزتورعاي» انىنەن ءبولىپ-جارىپ قاراي المايدى. عالامات تۋىندى بۇگىندە جۇرت سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنگەن ءانشىنىڭ بويتۇمارى بولىپ قالا بەرەتىنى ءسوزسىز.
قالاي دەسەك تە, قازاق ساحناسىندا شىرقالىپ جۇرگەن «بوزتورعاي» اندەرىنە ورتاق ءبىر ۇقساستىقتىڭ بار ەكەنى اقيقات. يىرىمدەر تەرەڭگە تارتا تۇسەدى. بارلىق ءماتىننىڭ ءون بويىنان كوزگە كورىنبەگەنىمەن, كوڭىلدى ءتۇرلى ارناعا بۇرا تۇسەتىن ورتاق مۇڭ, سارقىلماس ساعىنىش, ءتىپتى كەيدە وكىنىش تە كورىنىس بەرىپ جاتادى. سونىسىمەن جانىڭدى باۋرايدى, ساعىمعا اينالعان جىلدارعا كوز جۇگىرتەسىڭ...
بەلگىلى كومپوزيتور ەسكەندىر حاسانعاليەۆتىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى اڭگىمە قوزعالا قالسا, ايگىلى «اتامەكەن» ءانىن اتتاپ وتە الماسىمىز انىق. كۇللى قازاقتىڭ جۇرەگىن ۇستاپ تۇرىپ ايتاتىن سۇيىكتى شىعارماسى قاي كەزدە دە جادىمىزدان وشپەك ەمەس. ايتسە دە, ەسكەندىردىڭ «بوزتورعايى» دا جۇرەك پەرنەسىن ءدوپ باسادى.
ءسوزىن باكىر تاجىباەۆ جازعان «بوزتورعاي» ءانىن تىڭداعاندا جانىڭدى قويارعا جەر تاپپايسىڭ. ءبىر تىلسىم سەزىم جۇرەگىڭدى ورتەي تۇسەتىن سىڭايلى. جابىرقايسىڭ.
«تىرشىلىكتە اينىماسقا تاعدىر قوسقان,
قۇس ەدىڭ عوي, كەڭ دالاعا باۋىر باسقان.
ايازداردان توڭبايسىڭ با, بوزتورعايىم,
جىلى ۇياڭا قونبايسىڭ با, بوزتورعايىم»,
دەپ باستالاتىن العاشقى شۋماقتىڭ ءوزى سانانى سان ساققا جۇگىرتەتىنى ءسوزسىز. بۇتاققا قونعان بوزتورعايدىڭ ءدىرىلى كوز الدىڭا ەلەستەيدى. قۇس جولىنا كوز تىككەن قانشاما ادامنىڭ كوڭىلى سۋىپ, بوز دالادا جانى جابىرقاپ ءجۇر ەكەن دەپ لاجسىز وي تۇبىنە سۇڭگيسىڭ. ءماتىن ارقىلى ادام مەن قۇس اراسىنداعى بايلانىستى ىزدەيسىڭ. ساعىنىشتىڭ ءيسى بۇرقىراپ تۇرعان يىرىمدەردەن وسكەن ولكەگە دەگەن قۇرمەتتىڭ تابىن سەزەسىڭ.
«دالانى مەن دە,
سۇيەمىن سەندەي,
باۋىرمال قۇسىم!
نازىڭنان اسەم,
سازىڭنان اسەم,
جاڭىلماس, قۇسىم!
تاۋقىمەت تارتىپ,
تورىقپا, جانىم,
قورىقپا, جانىم,
قۇشاعىمدى اشىپ,
كەۋدەمە باسىپ,
بەرەيىن جالىن»,
دەپ كەلەتىن شۋماقتار دا جۇرەككە جىلىلىق سىيلايتىنى انىق.
بوز دالانىڭ قىراتى مەن ويپاڭى دا, قاراساڭ كوز تالاتىن مۇزارت شىڭى دا, گۇرىلدەپ اققان وزەنى دە, توبەسىنەن ءتونىپ ۇشقان قۇستار سىزعىلاپ سۋرەت سالعان ايدىنى دا ءبىز ءۇشىن قاي كەزدە دە قىمبات. بوزتورعاي ءۇشىن دە سولاي. ول دا ۇيرەنگەن جەرىنەن الىستاعىسى كەلمەيدى. ول دا بايتاق اتىراپتى ءسىز بەن ءبىز سەكىلدى سۇيەدى. ول بىزدەن الىستاعاندا ءبىزدىڭ بويىمىزدى شارپىعان ساعىنىش الاۋىن قاناتىنا قوندىرىپ اكەتىپ بارا جاتقانداي بولادى. بالكىم, سولاي شىعار, كىم ءبىلسىن...
ەسكەندىردىڭ «بوزتورعايىن» ورىنداعان ءانشى از ەمەس. بىراق بىزگە تاعى دا سول سايات مەدەۋوۆتىڭ داۋىسى جاعىمدىراق كورىنەدى. ساياتتىڭ ورىنداۋىندا تىڭداعان سايىن ءبىزدىڭ دە ىشىمىزدە ءبىر بوزتورعاي ءان سالىپ ۇشىپ بارا جاتقانداي بولادى...
