ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە ۇلتتىق ەكونوميكانى دامىتۋدا وزىندىك ۇلەسى بار كرەاتيۆتى يندۋستريانىڭ ساۋلەت, ءسان, ونەر, مۋزىكا, ديزاين, كينو, IT-تەحنولوگيالار, حالىق قولونەرى سياقتى شىعارماشىلىق باعىتتارى جۇمىس ىستەيدى. بۇعان دەيىن كرەاتيۆتى ەكونوميكانىڭ ناقتى انىقتاماسى مەن تىزبەسى بولماعان. ۇكىمەتتىڭ بيىلعى 6 ماۋسىمداعى №448 قاۋلىسىمەن اتالعان قىزمەت تۇرلەرىنىڭ تىزبەسى بەكىتىلدى. بۇعان 43 ەكونوميكالىق قىزمەتتىڭ جالپى جىكتەمەسى ەنگىزىلگەن. قازىر كرەاتيۆتى يندۋستريا سالاسىندا 32 مىڭ كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسىندە 285 مىڭنان اسا ادام جۇمىس ىستەيدى. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا 33,3 ملرد تەڭگە, ەل ەكونوميكاسىنا قوسقان ۇلەسى – شامامەن 2,7%. مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ كرەاتيۆتى يندۋستريا ماسەلەلەرى «مادەنيەت تۋرالى» زاڭىمەن جانە 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كرەاتيۆتى يندۋستريالاردى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىمەن رەتتەلگەن.
ەلىمىزدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ۇلتتىق دامۋ جوسپارىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ازىرلەنگەن تۇجىرىمدامادا جاڭا وتاندىق جوعارى تەحنولوگيالىق كومپانيالاردىڭ پايدا بولۋى ءۇشىن تەحنولوگيالىق كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, كرەاتيۆتى, ءبىلىمدى جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ مىندەتتەرى كوزدەلىپ وتىر. سونىمەن قاتار اتالعان مينيسترلىكتە مولشەرلەمەنىڭ ءبىر بولىگىن سۋبسيديالاۋ ارقىلى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەردى جەڭىلدىكپەن قارجىلاندىرۋ دا قاراستىرىلعان.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋ جونىندەگى جۇيەلى جانە ۇدەمەلى تاسىلدەرگە بايلانىستى ءىجو-گە سالىمىن 3%-عا, جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ ۇلەسىن 4%-عا دەيىن ۇلعايتىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سانىن 80 مىڭ بىرلىككە دەيىن جەتكىزۋگە, سونىمەن قاتار ءونىم ەكسپورتىن 200 ملن دوللارعا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرۋگە ءتيىس دەگەن بولجام جاسايدى.
بۇل رەتتە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى نارتاي سارسەنعاليەۆ: ء«بىز جىل سوڭىنا دەيىن 10 انيماتسيالىق جوبا جارىققا شىعاتىنىن اتاپ وتتىك. وعان 500 ملن تەڭگە ءبولىندى. فيلم جوبالارى دا بار. مەنىڭ ويىمشا, قازاقستاننىڭ كرەاتيۆتى يندۋسترياسىنىڭ الەمدىك نارىقتا لايىقتى ورىن الۋىنا بارلىق مۇمكىندىك قاراستىرىلعان. مەن شىعارماشىلىق يندۋستريا تابيعي رەسۋرستاردان دا كوپ پايدا اكەلۋى مۇمكىن دەپ ايتار ەدىم. ەكىنشىدەن, بۇل ازاماتتاردىڭ ءومىرىن جەڭىلدەتىپ, ەلىمىزدى دە دامىعان مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا ەنگىزە الادى. 2025 جىلعا قاراي بىزدەگى كرەاتيۆتى يندۋستريا الەمدىك نارىققا 200 ملن دوللار سوماسىنا ءونىم مەن قىزمەت كورسەتۋدى شىعارۋعا ءتيىس. 30 مىڭنان اسا جاڭا جۇمىس ورنى بار. قازاقستان الەمگە مۇناي مەن گازدى عانا ەمەس, جاڭا تەحنولوگيالىق شەشىمدەردى, يننوۆاتسيالاردى جەتكىزۋگە, مادەنيەت پەن ونەردەگى زاماناۋي ترەندتەردى ورناتۋعا قابىلەتتى ەلدىڭ مارتەبەسىن بەكىتۋى كەرەك», دەيدى.
2025 جىلى كرەاتيۆتى يندۋستريانىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا قوسقان ۇلەسى 5%-عا جەتۋى كەرەك. مادەنيەت, ونەر سالاسىنداعى جانە IT-دەگى ستاندارتتى ەمەس يدەيالار مەن يننوۆاتسيالىق جوبالار ەل دامۋىنىڭ جاڭا درايۆەرلەرىنە اينالۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى ساراپشىلار. ايتسە دە, ستاتيستيكالىق دەرەكتەر ەلىمىزدەگى, ءتىپتى الەمدەگى كرەاتيۆتى ەكونوميكانىڭ ناقتى كولەمىن كورسەتە المايدى. ويتكەنى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان شىعارماشىلىق قىزمەتتىڭ كەيبىر سالالارى كولەڭكەدە جۇمىس ىستەيدى نەمەسە ەكونوميكالىق قىزمەتتىڭ جالپى جىكتەمەسىنە ەنبەۋى دە مۇمكىن.
شىعارماشىلىق ارقىلى تابىس تابۋ بويىنشا باسقا ەلدەردىڭ تاجىريبەسىمەن الماسۋدىڭ ماڭىزى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. وسى رەتتە كرەاتيۆتى يندۋستريالار ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ, كرەاتيۆتى كاسىپكەرلىك يدەيالارىن ناسيحاتتاۋ, حالىقارالىق ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ماقساتىندا وتكىزىلىپ تۇراتىن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى فورۋمدار – اتالعان سالانى دامىتۋدا تاجىريبە الماسۋعا تاپتىرماس كومەكشى.
سونىمەن قاراشانىڭ 24-26 كۇندەرى ارالىعىندا الماتى قالاسىندا رەسەي, قىرعىزستان, وزبەكستان, تاجىكستان, وڭتۇستىك كورەيادان 100-دەن اسا ساراپشى-سپيكەرلەر مەن سالا وكىلدەرى قاتىسقان «Creative Central Asia – 2023» اتتى ورتالىق ازيانىڭ كرەاتيۆتى يندۋستريالارىنىڭ جىل سايىنعى فورۋمى ءوتتى. وندا كينو, مۋزىكا, ءبىلىم بەرۋ, fashion-يندۋستريا جانە IT-سەكتورىنىڭ سالالارى بويىنشا كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋدىڭ نەگىزگى ۇردىستەرى مەن پەرسپەكتيۆالىق جولدارى تالقىلانعان ەدى. 2033 جىلعا قاراي الەمدە 2013 جىلى بولعان 57 ماماندىق جويىلادى. بارلىق فيزيكالىق جانە كۇندەلىكتى جۇمىستى بىرتىندەپ روبوتتار مەن كومپيۋتەرلەر الادى. بۇل – وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋ ناتيجەلەرى. وسىنىڭ بارلىعى حالىقارالىق كرەاتيۆتى يندۋستريا فورۋمىنىڭ باستى تاقىرىبى بولدى.
فورۋم بارىسىندا وتكىزىلگەن تاقىرىپتىق دارىستەر, شەبەرلىك سىنىپتارى, public talk, قولدانبالى ونەر جارمەڭكەلەرى كرەاتيۆتى ەكونوميكاداعى جاڭا باعىتتاردىڭ اشىلۋىنا, جاستارعا جاڭا تەحنولوگيالارمەن جۇمىس ىستەۋگە تىڭ يدەيالار بەرگەنى انىق. Lumiere hall مۋلتيمەديالىق مۇراجايىنىڭ تانىمال كۋراتورلارىنىڭ قولداۋىمەن جانە قاتىسۋىمەن قازاقستاندىق جانە حالىقارالىق تسيفرلىق سۋرەتشىلەردىڭ يننوۆاتسيالىق جانە ەكسپەريمەنتتىك جۇمىستارىن تانىستىراتىن كورمە-ينستاللياتسيا AI-ART, Digital Fashion, Media Art باعىتتارىنداعى اۆتورلاردىڭ جۇمىستارىن ۇسىندى. فورۋم اياسىندا شەتەلدىك جانە وتاندىق ساراپشىلار اقپارات سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ جانە ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرىن جان-جاقتى تالقىلاپ, شىعارماشىلىق يندۋستريانى دامىتۋدا ورتالىق ازيانىڭ الەۋەتى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سسا-2023 فورۋمىنىڭ نەگىزگى ماقساتى كرەاتيۆتى يندۋستريالاردىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ, كرەاتيۆتى كاسىپكەرلىك يدەيالارىن ناسيحاتتاۋ, حالىقارالىق ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ بولدى. بۇگىندە كرەاتيۆتى سالاعا جاتاتىن جانە مەملەكەتتىك قولداۋعا يە بولاتىن بيزنەس تۇرلەرى ايقىندالىپ وتىر دەسەك تە بولادى.
فورۋمعا قولداۋ كورسەتكەن الماتى قالالىق كاسىپكەرلىك جانە ينۆەستيتسيا باسقارماسىنىڭ باسشىسى بەرىك سولتانباەۆ: «الماتى – شىعارماشىلىق يندۋستريا ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى. كرەاتيۆتى سەكتوردا شوب ءوسىمىن كورىپ وتىرمىز. ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – كرەاتيۆتى كاسىپكەرلەرگە قارجىلاي دا, ميكروقۇرىلىمدىق جاعىنان دا قولداۋ كورسەتۋ. وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن شىعارماشىلىق سالالاردى دامىتۋمەن اينالىساتىن العاشقى ۇيىمدى قۇرعان ەدىك. قازىر ۇيىم اياسىندا بارلىق قاجەتتى قولداۋ شاراسى قاراستىرىلعان», دەدى.
اتالعان فورۋمدى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى ساۋلەتشى دينا ابدراحمەت: ء«بىلىم بەرۋ سالاسىندا شىعارماشىلىق سالالار بويىنشا قارقىندى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. جاڭا ماگيسترلىك باعدارلامالار ەنگىزىلۋدە. قازىر وڭىرلەردە جۇمىس قىزۋ. ولار كرەاتيۆتى يندۋستريا مەن كرەاتيۆتى ەكونوميكاعا كوڭىل بولە باستادى. «بۇل نە جانە ونى قالاي دامىتۋعا بولادى؟» دەگەن سۇراقتارعا بۇگىنگى وتكىزىلىپ جاتقان فورۋم – وسىنىڭ جاۋابىنداي. الداعى ۋاقىتتا الماتى ەلىمىزدىڭ شىعارماشىلىق يندۋسترياسىنىڭ ورتالىعى رەتىندە ۇزدىك ىستەرىمەن تانىلىپ, حالىقپەن بولىسەدى», دەدى.
ال «دارا» پرەزيدەنتتىك باستامالار قورىنىڭ جەتەكشىسى اسەل شىلدەباەۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا ستارتاپتاردى قۇرۋ جانە دامىتۋ, رەسۋرستارعا قولجەتىمدىلىكتى, ساراپتامالىق قولداۋدى قامتاماسىزداندىرۋ ىقپال ەتەدى. سونداي-اق اتالعان باعىت جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردى ىشكى جانە جاھاندىق نارىقتا ىلگەرىلەتۋدىڭ وڭىرلىك ماركەتينگتىك ستراتەگياسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋعا جانە وڭىرلەردىڭ تۋريستىك الەۋەتىن دامىتۋ ءۇشىن قولايلى ەكونوميكالىق ورتا قۇرۋعا كومەكتەسەدى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە جاستاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ومىرىنە قاتىسۋىنىڭ ماڭىزى جوعارى. پرەزيدەنتتىك باستامالار قورى اتالعان ماسەلەگە ەرەكشە كوڭىل ءبولۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
وتكىزىلىپ وتىرعان حالىقارالىق فورۋم الماتى قالاسىنىڭ برەندىن ىلگەرىلەتۋگە, شىعارماشىلىق مامانداردى قولداۋعا, يننوۆاتسيالىق جانە شىعارماشىلىق سەكتورلاردا جاڭا ونىمدەر جاساۋ ءۇشىن بەيىنارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ىقپال ەتۋگە ارنالعانى انىق.
ەلىمىزدىڭ كرەاتيۆتى سەكتورىنىڭ الەۋەتىن اشۋ جانە ءوسىرۋ قاجەتتىلىگى – بۇگىنگىنىڭ تالابى. كرەاتيۆتى كاسىپكەرلەردى مەملەكەتتىك قولداۋ ارقىلى دامىتۋ ۇدەرىسىن جەدەلدەتۋ ەل ەكونوميكاسىنا وڭ اسەرىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز. بىزدەگى كرەاتيۆتى يندۋستريانىڭ شوعىرلانعان ورتالىعى رەتىندە استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارى اتالادى. وسى رەتتە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كرەاتيۆتى يندۋستريا ورتالىقتارىنىڭ گەوگرافياسىن كەڭەيتۋدى, ولاردىڭ ءاربىر وبلىس ورتالىعى مەن ءىرى قالادا بولۋىن, قاتىسۋشىلارعا ءوز ونىمدەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ ماسەلەلەرىمەن كومەكتەسۋ جانە «كرەاتيۆشىلەردى» قولداۋ شارالارىنا نازار اۋدارۋدى تاپسىرعان ەدى.
اتالعان سالانىڭ دامۋى بويىنشا الماتى قالاسىنا توقتالساق, مۇندا كرەاتيۆتى سەكتوردى دامىتۋ يدەيالارى مەن پايىمداۋلارىن شوعىرلاندىرۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەيتىن كرەاتيۆتى يندۋستريالار كەڭەسى بار. كەڭەس قۇرامىنداعى مەديا, شىعارماشىلىق, ونەر, قولونەر, مۋزىكا وكىلدەرى, سونداي-اق قالا بەلسەندىلەرى كرەاتيۆتى سالا وكىلدەرىنىڭ باستامالارى مەن ۇسىنىستارىن تالقىلاپ وتىرادى. كەڭەستە كينو مەن انيماتسيا, ادەبيەت, ءسان, جاڭا مەديا مەن تسيفرلىق مادەنيەتتەر, تەاتر, وپەرا مەن بالەت, ەسپورت پەن گەيمدەۆولوپمەنت, ساۋلەت پەن ديزاين, مۋزىكا, زاماناۋي ونەر, ويىن-ساۋىق يندۋسترياسىن دامىتۋ ستراتەگيالارىن ازىرلەيدى. الماتىدا كرەاتيۆتى سەكتور كاسىپكەرلەرىن تاربيەلەۋ ءۇشىن ورتا بار. مۇندا بيزنەس-ينكۋباتورلار (SmArt Point Almaty, Almaty Tech Garden, KBTU Startup Incubator, قانىش ساتباەۆ اتىنداعى قازۇتۋ تەحنوپاركى, AlmaU) جانە كراۋدفاندينگتىك پلاتفورما (StartTime) جۇمىس ىستەيدى. الماتىدا كرەاتيۆتى سەكتوردىڭ قاتىسۋىمەن قۇرىلعان «Almaty Talents» بالالارعا ارنالعان كرەاتيۆتى وقىتۋ كەڭىستىگى جۇمىس ىستەيدى. بۇعان قوسا كرەاتيۆتى يندۋستريالار سالاسىنداعى «ALATAU» ينفراقۇرىلىمدىق جوباسىندا كوۆوركينگ-كەڭىستىك, بالالارعا ارنالعان تەگىن شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەر, شەبەرلىك ساباقتارىنا ارنالعان الاڭ, مەدياتەكا, «ArtBit» ءبىلىم بەرۋ كورمە ورتالىعى كىرەدى. وندا ونەر مەن مادەنيەتتەگى جاڭا تەحنولوگيالارعا باسا نازار اۋدارىلادى.
سونداي-اق «36 ءۇي» الماتىداعى كرەاتيۆتى حاب ءتۇرلى سالاداعى كرەاتيۆشىلەردى بىرىكتىرەدى. «36 ءۇي» اۋماعىندا ءتۇرلى ءدارىس, كورمە, فەستيۆال, پيتچينگ جانە قايىرىمدىلىق شاراسى ءوتىپ تۇرادى. بۇل جوبا پاندەميانىڭ قيىن كەزەڭنەن ءوتىپ, دامۋىن جالعاستىرا الدى. قالانىڭ باستى مادەني جانە شىعارماشىلىق كەڭىستىگىنە اينالدى. اتالعان جوبانىڭ نەگىزىن قالاۋشى داۋرەن تولەەۆتىڭ ەلىمىزدەگى كرەاتيۆتى يندۋستريالاردى دامىتۋ تۋرالى وزىندىك كوزقاراسى بار. «قازاقستاننىڭ وسى سەكتورعا كاپيتال اعىنىن ارتتىرۋ, سالىقتىق ىنتالاندىرۋ تەتىكتەرىن ىسكە قوسىپ (اقش-تاعى سياقتى), جەكەلەگەن شەنەۋنىكتەردىڭ شەشىمىنە تاۋەلدى بولماي جۇيەلى تۇردە ءوز بەتىنشە جۇمىس ىستەيتىن مادەني باعدارلامالاردى ءبولىپ كورسەتسە, مادەنيەتتىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىنە كومەكتەسۋگە مۇمكىندىگى جەتەرلىك», دەيدى ول.
ينۆەستيتسيالاۋدىڭ الەمدىك تاجىريبەسىندە, كوپتەگەن كومپانيا كرەاتيۆتى سەرۆيستەردى, مەديا پلاتفورمالاردى, تسيفرلىق قۇرالداردى, گەيمدەۆەلوپمەنتتى جانە باسقالاردى قۇرۋعا ينۆەستيتسيا سالادى. كرەاتيۆتى يندۋستريا جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ, جاڭا سالالاردىڭ, ماتەريالدىق تاۋارلاردىڭ, سونىمەن قاتار ەل ءۇشىن ماڭىزدى ەكونوميكالىق ارتىقشىلىقتىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتۋعا بولادى. الەمدە بۇل ناعىز ينكليۋزيۆتى ەكونوميكانىڭ دامۋ كوزى بولىپ تۇر. ازاماتتاردىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتى مەن زياتكەرلىك كاپيتالىنا نەگىزدەلگەن «شىعارماشىلىق ءوندىرىس» بولاشاقتا ەكونوميكانىڭ ەڭ ماڭىزدى سالاسىنا اينالۋى ابدەن مۇمكىن.
