جەرگىلىكتى ءونىمنىڭ ۇلەسى جوعارى
بۇل ورايدا تۇركىستان وبلىسىندا يندۋستريالدى ايماقتارعا ينۆەستيتسيا تارتۋ جۇمىستارىنا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ جاتىر. وڭىردە قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن 9 يندۋستريالدى ايماق جۇمىس ىستەيدى. بۇل ايماقتاردا 88,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 74 كاسىپورىن ءوز جوبالارىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. وسى جىلدىڭ 10 ايىندا يندۋستريالدى ايماقتارعا 46 ملرد تەڭگەگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى.
ء«وندىرىستى دامىتۋ ارقىلى تابىس كوزىن ۇلعايتۋ جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ ءۇشىن يندۋستريالدى ايماقتاردى دامىتۋعا باسىمدىلىق بەرۋدەمىز. بۇل ماقساتتا وبلىس كولەمىندە قوسىمشا 6 – شاردارا, سايرام جانە بايدىبەك اۋداندارىندا اگرو-يندۋستريالدى, تۇركىستان قالاسىندا جانە كەلەس اۋدانىندا وندىرىستىك يندۋستريالدى ايماقتار قۇرىلىپ جاتىر. وسى ورايدا ورتالىق تاراپتان وبلىسقا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 2023 جىلعا 908,2 ملرد تەڭگە بولىپ بەكىتىلدى. بيىلدىڭ 10 ايىنىڭ قورىتىندىسىمەن 751,4 ملرد تەڭگە كولەمىندە نەمەسە جوسپار 82,7% ورىندالدى. ونىڭ ىشىندە 532,6 ملرد تەڭگە جەكە ينۆەستيتسيا بولسا, بيۋدجەتتىك ينۆەستيتسيا 178,3 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. جىل سوڭىنا دەيىن جوسپارلانعان مەجەنى ورىنداۋ ماقساتىندا اكىمدىك تاراپىنان ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر», دەيدى وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدى.
بۇعان قوسا 2023 جىلعا وڭىرگە تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كولەمى 451 ملن دوللار كولەمىندە بەكىتىلگەن. بيىلدىڭ ءىI توقسانىنىڭ قورىتىندىسىمەن وڭىرگە سالىنعان تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كولەمى 225,3 ملن دوللاردى قۇرادى. وڭىردە 2023-2026 جىلدار ارالىعىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن جالپى قۇنى 3,3 ترلن تەڭگەگە 16 467 جۇمىس ورنىن قۇرۋمەن 194 ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ پۋلى بار. جىل سوڭىنا دەيىن جالپى قۇنى 103,2 ملرد تەڭگە بولاتىن 1 959 جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋمەن 51 ينۆەستيتسيالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. 10 ايدىڭ قورىتىندىسىندا 85 ملرد تەڭگەگە 1 230 جۇمىس ورنىن قۇرۋمەن 39 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلدى. سونىمەن قاتار قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا ءىسساپار اياسىندا, ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋ جانە قىتايلىق ينۆەستورلاردى وبلىسقا تارتۋ ماقساتىندا 2,6 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 10 كومپانيامەن كەلىسىمگە قول قويىلعان.
تۇركىستاندا وتكەن حالىقارالىق فورۋمدا دا ينۆەستيتسيا تارتۋ جولدارى قاراستىرىلدى. قازاقستان, تۇركيا, قىرعىزستان, وزبەكستان, ازەربايجان جانە قىتاي, رەسەي ەلىنىڭ بەدەلدى ساياساتكەرلەرى, ىقپالدى كاسىپكەرلەر, سالا كوشباسشىلارى مەن ساراپشىلارى, يننوۆاتورلارى قاتىسقان حالىقارالىق فورۋم تۇركىستان وبلىسىندا العاش رەت وتكىزىلىپ وتىر. TIF’23 – «تۇركىستان: تۋريزم. ينۆەستيتسيا. ەكونوميكا» حالىقارالىق فورۋمىندا ءوڭىردى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى اسپەكتىلەرى, ستراتەگيالىق ماڭىزدى سالالارى, ونىڭ ىشىندە تۋريزم, ينۆەستيتسيا جانە ەكونوميكا باعىتتارى تۋرالى بايانداما جاساعان وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدى وبلىستا 170 مىڭنان اسا شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلى جۇمىس ىستەيتىنىن اتاپ ءوتتى.
«ونىڭ ىشىندە 70 مىڭنان اسا شارۋا جانە فەرمەر قوجالىعى بار. ءوڭىرىمىز ارقىلى وتەتىن «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزى الەمدىك نارىقتارعا شىعۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن اشادى. قولايلى كليماتتىق جاعدايلار اۋىل شارۋاشىلىعىمەن جىل بويى اينالىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وڭىردە «Turan» كوپفۋنكتسيونالدى ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى مەن يندۋستريالدى ايماقتار ينۆەستورلارعا قولداۋ كورسەتۋگە دايىن», دەگەن وبلىس اكىمى ينۆەستورلاردى بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى.
كەيىنگى بەس جىلدا تۇركىستان وڭىرىنە ينۆەستيتسيالار تارتۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى. 2018 جىلدان باستاپ وبلىسقا شامامەن 6,3 ملرد دوللار كولەمىندە ونەركاسىپ, جىلجىمايتىن م ۇلىك, اۋىل شارۋاشىلىعى, تۋريزم جانە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى سياقتى سالالارعا ينۆەستيتسيالار باعىتتالدى. قارجىلاندىرۋدىڭ باسىم بولىگى – جەكە ينۆەستورلار ەسەبىنەن جۇزەگە اسىپ جاتىر. ماسەلەن, بيىل 437,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 30 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلىپ, 5 951 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى.
جاڭا ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەردى ۇسىنۋعا, ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە جانە تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردى جاڭا الەمنىڭ ەكونوميكالىق, ىسكەرلىك ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە اينالدىرۋعا, سونداي-اق جاھاندىق كورپوراتسيالاردى, ريتەيل ساۋداگەرلەردى ستراتەگيالىق نارىققا بىرىكتىرۋگە باعىتتالعان حالىقارالىق ءىس-شارادا بىرنەشە سالا بويىنشا پلەنارلىق سەسسيالار وتكىزىلىپ, ماڭىزدى كەلىسىمدەر جاسالدى. فورۋم الدىندا ينۆەستورلار مەن كاسىپكەرلەر وبلىستاعى ونەركاسىپتىك الاڭداردى ارالادى. ول جەردە ءوندىرىس ورىندارى تانىستىرىلىپ, ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەرى تۋرالى ايتىلدى. حالىقارالىق فورۋم اياسىندا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ, جالپى قۇنى 1 ترلن 55 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 20-عا جۋىق مەموراندۋمعا قول قويىلدى. اتاپ ايتقاندا, ساۋران اۋدانىندا توڭازىتقىش قوندىرعىلار ءوندىرىسىن كەڭەيتۋ, سوزاق اۋدانىندا فوسفاتتى تاۋ جىنىستارى كەندەرىن وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى, «شاردارا» ەكسپورتتىق اگروونەركاسىپتىك, ماقتاارال اۋدانىندا توقىما كلاستەرلەرىن قۇرۋ جانە كەلەس اۋدانىندا يندۋستريالدى پارك قۇرىلىسى, سايرام اۋدانىندا قۋاتى 1000 مۆت بولاتىن يكەمدى گەنەراتسيالاۋ رەجىمى بار ارالاس تسيكلدى گاز ستانساسىنىڭ نەگىزىندە ەلەكتر ستانساسىن سالۋ, ءتۇستى رۋدالاردى جانە مەتاللۋرگيا ءوندىرىسىنىڭ ونەركاسىپ قالدىقتارىن قايتا وڭدەۋ بويىنشا كەنتاۋ بايىتۋ كومبيناتىن ىسكە قوسۋ, جەتىساي اۋدانىندا توقىما, بايدىبەك اۋدانىندا قۇس فابريكالارىن قۇرۋ جانە تاعى باسقا باعىتتا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلىپ, كەلىسىمدەر جاسالدى. ال «اۋىل شارۋاشىلىعى جانە تاماق ونەركاسىبىن دامىتۋ» جايىندا پانەلدىك سەسسياسى وتىرىسىندا سالانىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارى مەن سىرتقى نارىقتارعا شىعۋ جولدارى تالقىلاندى.
«اگروونەركاسىپتىك كەشەن وبلىستىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىمىنىڭ 30%-ىن قۇرايدى. گەوگرافيالىق ورنالاسۋى, كليماتتىق جاعدايلارى بويىنشا وبلىس اگرارلىق سالانى دامىتۋ ءۇشىن, سونداي-اق جۇمىس كۇشىمەن قامتاماسىز ەتۋ تۇرعىسىنان ەڭ قولايلى ءوڭىر بولىپ ەسەپتەلەدى. وبلىستا 100 مىڭعا جۋىق اگروقۇرىلىم جۇمىس ىستەيدى, سونىمەن قاتار ميلليوننان اسا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى اۋىل شارۋاشىلىعىمەن تىكەلەي بايلانىستى. مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ كومەگىمەن سالانىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى ايتارلىقتاي ءوستى. 5 جىل ىشىندە اگرارلىق سالاعا شامامەن 1 ملرد دوللار كولەمىندە جەكە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. الەمدە حالىق سانىنىڭ وسۋىنە, ساپالى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا سۇرانىستىڭ ارتۋىنا بايلانىستى اگروونەركاسىپتىك كەشەندى جاڭا فورماتتا دامىتۋ وزەكتى ماسەلەگە اينالدى. وسىعان بايلانىستى وڭىردە بۇل سالانىڭ بىرنەشە باعىتىن دامىتۋعا كۇش سالىپ جاتىرمىز», دەدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرمەك كەنجەحان ۇلى.
وڭىردە اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ارتاراپتاندىرۋعا باسىمدىق بەرىلەدى. سۋارمالى سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ, سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن كەڭىنەن ەنگىزۋ جۇمىستارىنا كۇش سالىنعان. سونىمەن قاتار باسەكەگە قابىلەتتى ەكسپورتقا باعدارلانعان قايتا وڭدەۋ سالاسى دامىپ جاتىر. وبلىس ۇلەسىنە رەسپۋبليكانىڭ سۋارمالى جەرلەرىنىڭ 1/3 بولىگى تيەسىلى. رەسپۋبليكا حالقىن وتاندىق ونىممەن قامتاماسىز ەتۋدەگى وبلىستىڭ ۇلەس سالماعى جوعارى. مىسالى, وبلىس ۇلەسىنە وندىرىلگەن شيكى ماقتانىڭ 100%-ى, ءجۇزىمنىڭ 74%-ى, باقشا داقىلدارىنىڭ 59%-ى, جەمىستەردىڭ 35%-ى, جۇگەرىنىڭ 25%-ى, كوكونىستەردىڭ 23%-ى تيەسىلى. جىلىجاي شارۋاشىلىعى جانە قارقىندى باۋ-باقشا شارۋاشىلىعى جۇيەلى تۇردە دامىپ كەلەدى. جىل سايىن وبلىستا 3 ملن توننادان اسا كوكونىس جانە باقشا داقىلدارى, 800 مىڭ توننا ءداندى داقىلدار, 200 مىڭ توننا جەمىستەر مەن ءجۇزىم, 300 مىڭ توننا ءشيتتى ماقتا وندىرىلەدى. مال شارۋاشىلىعى كورسەتكىشتەرى بويىنشا وبلىس – رەسپۋبليكادا الدىڭعى قاتاردا. ەلىمىزدە وبلىس ۇلەسىنە ءىرى قارا مال باسىنىڭ 14%-ى, ۇساق مالدىڭ 23%-ى, جىلقىنىڭ 11%-ى, تۇيەنىڭ 14%-ى, وندىرىلگەن ەتتىڭ 11%-ى جانە ءسۇتتىڭ 12%-ى تيەسىلى. سونداي-اق وبلىس ۇلەسىنە ەلدەن ەكسپورتتالاتىن ءىرى قارانىڭ 85%-ى, قوي ەتىنىڭ 60%-ى تيەسىلى. بيىلدىڭ 10 ايىندا 10 توننا ءىرى قارا ەتى, 4,6 مىڭ توننا قوي ەتى ەكسپورتتالدى.
جۇمىسپەن قامتۋ كورسەتكىشى
ينۆەستيتسيا تارتۋ ناتيجەسىندە اشىلعان ءاربىر كاسىپورىن نەمەسە ءوندىرىس جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋعا سەپتىگىن تيگىزەرى انىق. بۇعان قوسا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ءتۇرلى باعدارلامالاردىڭ جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەستە الار ورنى ەرەكشە. وبلىستا بيىل 109,7 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋ بويىنشا «وڭىرلىك جۇمىسپەن قامتۋ كارتاسى» بەكىتىلگەن. ونىڭ 72,4 مىڭى – تۇراقتى, 37,4 مىڭى – ۋاقىتشا جۇمىس ورىندارى. بيىل «كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ارنالعان ۇلتتىق جوبانى» جۇزەگە اسىرۋعا جالپى 109,6 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا جولداندى. ونىڭ ىشىندە 39,1 مىڭ ادام تۇراقتى, 35,9 مىڭ ادام سۋبسيديالانعان ۋاقىتشا جۇمىس ورىندارىمەن قامتىلعان. وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىلعى 17 قاراشاداعى دەرەك بويىنشا رەسپۋبليكا كولەمىندە ۇلتتىق جوبالار نەگىزىندە 47,5 مىڭنان اسا جۇمىس ورنى اشىلسا, ونىڭ ىشىندە تۇركىستان وبلىسى بويىنشا 3 مىڭنان اسا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. جۇمىسقا ورنالاسقانداردىڭ 82 پايىزىنا زەينەتاقى اۋدارىمدارى ءتۇسىپ, 97 مىڭنان اسا ازاماتپەن ەلەكتروندىق ەڭبەك كەلىسىمشارتى تۇزىلگەن. بۇل كورسەتكىش بويىنشا تۇركىستان ءوڭىرى ەلىمىزدە ءبىرىنشى ورىندا تۇر.
بيىل 466 ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا 5 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلگەن. ونىڭ بۇگىنگى تاڭعا 411 جوباسى باستالىپ, جالپى 3 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. «ەڭبەك» باعىتى اياسىندا جالپى 75,1 مىڭ ازامات تۇراقتى جانە سۋبسيديالانعان جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا جولداندى. جاڭا بيزنەس يدەيالاردى جۇزەگە اسىرۋدى قولداۋ ماقساتىندا 2,3 ملرد تەڭگە قارجى قارالىپ, 1 688 تۇرعىنعا مەملەكەتتىك گرانت بەرۋ كوزدەلدى. گرانت بەرۋدىڭ 3 كەزەڭى وتكىزىلىپ, 11,3 مىڭ ادام ءوتىنىش قالدىرعان. ناتيجەسىندە, 1 688 ادام گرانت الىپ, ءوندىرىس سالاسى, تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ, مال شارۋاشىلىعى, قۇس شارۋاشىلىعى, كوكونىس ونىمدەرى, قولونەر بۇيىمدارى, تاماق ءوندىرىسى سالالارى بويىنشا ءوز كاسىپتەرىن اشىپ جاتىر. بيىل قاناتقاقتى جوبا رەتىندە گرانت الۋشىلارعا ءبىر باعىتتا كاسىپ اشۋ ۇسىنىلعان. اتاپ ايتقاندا, سايرام اۋدانىندا ءبىر كوشەنىڭ بويىندا ورنالاسقان 20 ازامات كۇركە تاۋىق اسىراۋمەن, سارىاعاش اۋدانىندا 40 تۇرعىنى تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىمەن قۇلپىناي وندىرۋمەن, شاردارا اۋدانىندا 20 ازامات تىگىنشىلىكپەن, تۇركىستان قالاسىندا 11 تۇرعىن قولونەر بۇيىمدارىن وندىرۋمەن اينالىسىپ جاتىر. پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى تاپسىرماسى نەگىزىندە بيىل 35 جاسقا تولماعان 594 تۇرعىنعا 2,5 پايىزدىق وسىممەن 5 ملن تەڭگەگە دەيىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ جوسپارلانعان ەدى. وسى ماقساتتا 2,9 ملرد تەڭگە قارجى قارالعان. بۇگىندە 933 جوبا كونكۋرستىق كوميسسيا قاراۋىنا ۇسىنىلىپ, ناتيجەسىندە 583 ادامنىڭ جوباسى 2772,7 ملن تەڭگەگە ماقۇلداندى, 490 ادامعا 2236,7 ملن تەڭگەگە قارجىسى اۋدارىلعان. وسى جانە وزگە دە جۇمىستار ارقىلى بيىل وڭىردە ااك الۋشىلاردىڭ سانى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 22%-عا تومەندەگەن.
ءوڭىردىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق, ونىڭ ىشىندە اۋماقتىق دامۋىنا, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا اۋدانداردا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار وڭ سەپتىگىن تيگىزىپ كەلەدى. مىسالى, ورداباسى اۋدانىندا جىلدىق قۋاتى 10 مىڭ توننا اليۋميني پروفيل بۇيىمدارىن شىعاراتىن «Gold Aluminium» زاۋىتى بار. «بادام» يندۋستريالدى ايماعىندا ورنالاسقان زاۋىتتىڭ ينۆەستيتسيالىق قۇنى – 3 ملرد تەڭگە. جوبانىڭ قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى ءوز قارجىسى ەسەبىنەن جۇرگىزىلىپ, بيىل مەملەكەتتىك قابىلداۋدان ءوتتى. كاسىپورىن جىل سوڭىنا دەيىن 100 جاڭا جۇمىس ورنىمەن ىسكە قوسىلادى. زاۋىتتا بويالعان جانە بويالماعان اليۋميني پروفيلدەرى شىعارىلادى. ال اقبۇلاق اۋىلىندا «Kazkioti» زاۋىتى جىلىنا 2000 دانا تەحنيكا شىعارۋعا قاۋقارلى, 50 ادام جۇمىس ىستەيدى. زاۋىت «ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ىسكە قوسىلعان ەدى.
بۇگىندە ورداباسى يندۋستريالدى ايماعىندا قۇراستىرىلاتىن تراكتورلارعا سۇرانىس جوعارى. كاسىپورىن باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, زاۋىت تراكتوردىڭ 5 ءتۇرىن جيناپ شىعارىپ جاتىر. بيىل 200 تراكتور جينالىپ, ونىڭ 175-ءى ساتىلدى. «Kazkioti» كومپانياسى ىسكە قوسقان باعدارلاما شارتتارى بويىنشا 15 پايىزدان باستاپ الدىن الا تولەم جاسالادى. ليزينگ مەرزىمى – 3 جىلدان 10 جىلعا دەيىن. زاۋىت قازىرگى تاڭدا تۇركىستان وبلىسىنا عانا ەمەس, شىمكەنت, تاراز, الماتى, قىزىلوردا, ورال مەن اقتوبە قالالارىنا تراكتورلارىن جونەلتۋدە. سونداي-اق بادام اۋىلىندا «Bokei» تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان قىش زاۋىتى جۇمىس ىستەيدى. ءوندىرىس ورنى بۇگىندە تاۋلىگىنە 100 مىڭ دانا قىش وندىرەدى. يتاليا, جاپونيا, فرانتسيا, رەسەي سياقتى مەملەكەتتەردە جاسالعان زاماناۋي قوندىرعىلارمەن جابدىقتالعان زاۋىت تۇركىستان وبلىسىمەن قاتار ەلىمىزدىڭ وزگە دە ايماقتارىن ساپالى كىرپىشپەن قامتۋعا قاۋقارلى. ءوندىرىس ورنىندا بۇگىندە 30 ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. ال سايرام اۋدانىندا جۋىردا 1000 مۆت بۋ-گاز قوندىرعىسىنىڭ كاپسۋلاسى سالىندى.
«تۇركىستان بگق» جشس-نىڭ مانەۆرلىك گەنەراتسيالاۋ رەجىمى بار بۋ-گاز قوندىرعىسى بازاسىندا ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىن جۇزەگە اسىرۋعا 700 ملرد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلادى. بىرەگەي جوبا تەك تۇركىستان وڭىرىندە عانا ەمەس, جالپى ەلىمىزدەگى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ قۋاتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جوبانى وبلىس اكىمدىگى مەن «سامۇرىق-قازىنا» اق بىرلەسە جۇزەگە اسىرىپ جاتىر.
«وبلىس تاريحىنداعى ەڭ ءىرى جوبا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جولداۋىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جالپىۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارى نەگىزىندە جۇزەگە اسادى. ماڭىزدى جوبا جۇزەگە اسقاندا وڭىرىمىزدە ەنەرگيا تاپشىلىعى تولىق شەشىلەدى. سونىمەن قاتار ءىرى كاسىپورىندار مەن ءوندىرىس تە قارقىندى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ءوندىرىس ورنىندا بولعان وبلىس اكىمى د.ساتىبالدى.
بۇگىندە وبلىسقا قاجەتتى ەلەكتر قۋاتى 320 مۆت بولسا, اتالعان جوبا ارقىلى قاجەتتىلىكتەن ءۇش ەسە ارتىق ەلەكتر وندىرىلمەك. وسى ارقىلى ءوڭىر ەنەرگيا تاپشىلىعىن رەتتەپ قانا قويماي, وزگە ايماقتاردى دا قامتاماسىز ەتە الادى. جاڭا بۋ-گاز ەلەكتر ستانساسىنىڭ ەرەكشەلىگى – قورشاعان ورتاعا زيانى جوق. ەلەكتر ستانساسىنىڭ نەگىزگى جابدىقتارى ەۋروپادان, ياعني گەرمانيا, يتاليا, چەحيا ەلدەرىنەن اكەلىنەدى. ستانسا قۇرىلىسىن كەلەسى جىلى باستاپ, 2026 جىلى تولىق ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى ءۇشىن سايرام اۋدانىنان 60 گەكتار جەر ءبولىندى. قۇرىلىس جۇمىسى كەزىندە 2000-نان اسا ۋاقىتشا جۇمىس ورنى اشىلسا, قوندىرعى تولىق ىسكە قوسىلعاندا 370-كە جۋىق ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلادى. سونداي-اق سايرام اۋدانىندا «Tukistan ماي» ساۋدا ماركاسىمەن كۇنباعىس مايىن وندىرەتىن كاسىپورىن جۇمىس ىستەپ جاتىر. جىلىنا 1 200 توننا ماي وندىرەتىن ءوندىرىس ورنىندا 30 ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. سەرىكتەستىك ءونىمىنىڭ 70%-ىن ەلىمىزدىڭ قالالارىنا, قالعان 30%-ىن وزبەكستان, قىرعىزستان, قىتاي ەلدەرىنە ەكسپورتتايدى.
ساپالى ينفراقۇرىلىمنىڭ يگىلىگى
ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق دامۋىندا تۇرعىنداردىڭ ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىممەن, ياعني ساپالى اۋىز سۋ, تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋ دە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. پرەزيدەنت جولداۋىندا ينفراقۇرىلىمنىڭ ابدەن توزۋى حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىنى ايتىلعان جانە بۇل باعىتتا بىرقاتار مىندەت جۇكتەلگەن بولاتىن. بۇل ورايدا وبلىستاعى ەلدى مەكەندەردى ينفراقۇرىلىممەن قامتۋ باعىتىنداعى جۇمىستار جۇيەلى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
بۇگىندە اۋىز سۋمەن, تابيعي گازبەن تولىق قامتىلعان اۋىل, اۋداندار قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. مىسالى, جۋىردا تولەبي اۋدانىنداعى قاسقاسۋ اۋىلدىق وكرۋگى تۇرعىندارىنا تابيعي گاز نىسانى پايدالانۋعا بەرىلدى. اتالعان نىساننىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى مەردىگەر مەكەمە «اzia RC» جشس تاراپىنان 2021 جىلى باستالعان. گاز قۇبىرىنىڭ جالپى ۇزىندىعى – 66,1 شاقىرىم. قازىرگى ۋاقىتتا 3 گاز رەتتەۋ پۋنكتى, 687 گاز رەتتەۋشى شكاف بەكەتى ورناتىلدى. بۇدان بولەك, جوبادا قارالماعان 105 ۇيگە قوسىمشا گاز قۇبىرى تارتىلدى. قاسقاسۋ, جوعارعى قاسقاسۋ, كەرەگەتاس ەلدى مەكەندەرىنىڭ گاز قۇبىرلارى سىعىمداۋدان ءوتىپ, ىسكە قوسىلدى. ناتيجەسىندە, 1 021 ابونەنت نەمەسە 5 200 تۇرعىن گازبەن قامتىلادى. اۋداندى گازبەن قامتۋ دەڭگەيى 100 پايىزدى قۇرايدى. جاۋاپتى ماماندار تاراپىنان قۇجاتتاندىرۋ بويىنشا تۇسىندىرمە جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. بۇگىندە ەلدى مەكەندەردەگى 574 ءۇي گازعا قوسىلىپ ۇلگەردى. ونىڭ ىشىندە 15 وتباسىنا دەمەۋشىلەر ەسەبىنەن گاز قۇبىرىن ۇيگە دەيىن تارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. سونداي-اق ورداباسى اۋدانى تورتكۇل ەلدى مەكەنىندە دە تابيعي گاز بەرۋ نىسانى ىسكە قوسىلدى. اتالعان نىساننىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى 2022 جىلى قىركۇيەك ايىندا باستالىپ, بيىل قاراشا ايىندا اياقتالدى. قۇجاتتاندىرۋ جۇمىستارى تولىق اياقتالعان سوڭ, اۋىلداعى 1 497 ءۇي نەمەسە 7 631 تۇرعىن گازبەن قامتىلادى. ورداباسى اۋدانى بويىنشا 57 ەلدى مەكەننىڭ 9-ى تابيعي گازبەن قامتىلعان. قامتۋ دەڭگەيى 21,6% نەمەسە 25 568 حالىقتى قۇرايدى. بيىل 14 ەلدى مەكەندى تابيعي گازعا قوسىپ, قامتۋ دەڭگەيىن 45,1%-عا جەتكىزۋ كوزدەلگەن. بۇگىندە قاراقۇم اۋىلىندا تابيعي گاز نىسانىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, 3 536 تۇرعىن «كوگىلدىر وتىنمەن» قامتىلدى. قالعان 11 ەلدى مەكەن 2024 جىلى تابيعي گازعا قوسىلادى.
ال قازىعۇرت اۋدانىنداعى 62 ەلدى مەكەننىڭ 60-ى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن قامتىلعان. ونىڭ ىشىندە 38 ەلدى مەكەنىندە 24 ساعات اۋىز سۋ بەرىلەتىن بولسا, 19 ەلدى مەكەنىندە ۋاقىتپەن, 3 ەلدى مەكەنى بۇلاق كوزىنەن اۋىز سۋ پايدالانادى. تىرشىلىك ءنارىن ۋاقىتپەن قولدانىپ كەلگەن قىزىلديحان ەلدى مەكەنى ەندى اۋىز سۋدى تاۋلىك بويى پايدالانا الادى. ەلدى مەكەندەگى اۋىز سۋ جۇيەسىن قايتا قۇرۋ جۇمىستارى بىلتىر باستالعان. قۇرىلىس جۇمىستارى بيىل اياقتالىپ, 430 شاڭىراق تازا اۋىز سۋ تۇتىنادى. قازىرگى تاڭدا ۋاقىتپەن سۋ ىشەتىن ەلدى مەكەندەردى تولىققاندى تىرشىلىك نارىمەن قامتۋدىڭ كەشەندى كارتاسى بەكىتىلگەن. سونداي-اق الداعى ۋاقىتتا اۋىز سۋ ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشۋ ءۇشىن وگەم وزەنىنەن باستاۋ الاتىن سۋ قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. اۋقىمدى جوبا قازىعۇرت اۋدانىنان بولەك, سارىاعاش پەن كەلەس, ماقتاارال مەن جەتىساي اۋدانى تۇرعىندارىن دا ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋعا قاۋقارلى.
تۇركىستان وبلىسى
