قاشاندا جارقىلداپ جۇرەتىن, اقكوڭىل, ۇلكەنمەن دە, كىشىمەن دە تەز ءتىل تابىسا كەتەتىن, جارقىن ءجۇزدى امان بەكەن ۇلىن ۇنەمى ستۋدەنتتەردىڭ اراسىنان كورەمىز. ۋاقىتىنىڭ تىعىزدىعىنا قاراماستان, شاكىرتتەرىن ۇلكەن ىقىلاسپەن تىڭداپ, اقىل-كەڭەسىن بەرۋدەن شارشاعان ەمەس. ونىڭ كەرەك جەرىندە ءوز ويىن اشىق ايتىپ, تىك سويلەيتىن كەزدەرى دە بار. اسىرەسە وقۋ ءۇردىسىن جاقسارتۋعا قاتىستى كەلەلى ماسەلەلەر كوتەرىلگەن جەردە ناقتى كوزقاراسىن بىلدىرەدى. ءبىلىمى مەن تالانتى قابىسا كەتەتىن ستۋدەنتتەر سەلەۋدەي سەلدىرەگەن قازىرگى كەزدە ۇستازدار كوتەرەتىن جۇكتىڭ تىم اۋىر ەكەندىگىن, جاستاردىڭ بويىنداعى ونەرگە دەگەن قۇشتارلىقتى وياتۋ ءۇشىن وقىتۋشىنىڭ جاڭا زامان تالاپتارىن يگەرىپ كوپ ىزدەنۋ قاجەتتىگىن ءجيى ەسكە سالادى.
امان قۇلباەۆتىڭ شىعارماشىلىق ءومىربايانىنا ۇڭىلسەك, بىرنەشە ارنانى بايقاۋعا بولادى. ول جامبىل وبلىسىنىڭ قازىرگى ت.رىسقۇلوۆ اۋدانى, قۇمارىق ەلدى مەكەنىندە ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ, ونەرگە دەگەن تالپىنىسى قۇرمانعازى اتىنداعى ونەر ينستيتۋتىنا اكەلدى. ەسىمدەرى اڭىزعا اينالعان قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, پروفەسسور اسقار توقپانوۆ پەن كسرو حالىق ءارتىسى, پروفەسسور شولپان جانداربەكوۆانىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, «تەاتر جانە كينو اكتەرى» ماماندىعى بويىنشا وقۋعا قابىلداندى. ۇستازدارىنىڭ ءاربىر ونەگەسى ونىڭ بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىعىن شىڭداي ءتۇستى. وزىمەن قاتار وقىعان سەردەش قاجىمۇراتوۆ (قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى), ەرعالي ورازىمبەتوۆ (قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى), تىلەكتەس مەيراموۆ (قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى), جۇماگۇل مەيراموۆا (قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى), قاراباي ساتقانباەۆ (قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى), مۇقان شاكيروۆ, تولەۋحان بادىعانوۆ, شامشاگۇل جامەنكەەۆا سىندى تاعى دا باسقا تالاپتى دا, تالانتتى كۋرستاستارىمەن يىق تۇيىستىرە ءجۇرىپ تەاتر ونەرىنىڭ تىلسىم سىرىن ۇعۋعا ۇمتىلدى. اكتەرلىك ونەردىڭ اۋىر سىنىنا توتەپ بەرىپ, ءوز ماقساتتارى جولىندا العا ۇمتىلعان ازاماتتار بەرتىن كەلە قازاق تەاتر ونەرىنىڭ ايتۋلى تۇلعالارىنا اينالدى. مىنە, وسىنداي تاعىلىمدى دا, ۇلاعاتى مول ورتادا قاناتىن قاتايتقان قاعىلەز امان ينستيتۋتتى 1971 جىلى ويداعىداي ءتامامداپ, «قازاقكونتسەرت» بىرلەستىگىنە كسرو حالىق ءارتىسى, ءانشى روزا باعلانوۆانىڭ شاقىرتۋىمەن جولداما الدى. كەڭەس ارمياسىندا اسكەري بورىشىن اتقارىپ قايتقاننان كەيىن قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنداعى «اكتەر شەبەرلىگى جانە رەجيسسۋرا» كافەدراسىنا ۇستازدىق قىزمەتكە شاقىرىلدى. ونىڭ ىزدەنىس جولىنداعى باستاۋ كەزەڭىنەن بۇگىنگى بەدەلدى كۇندەرىنە دەيىنگى قالىپتاسىپ, ءوسىپ, دامۋىنا ىشتەي دايىندىق پەن بىلىمدىلىكپەن قوسا, ورتانىڭ ىقپالى ەرەكشە بولدى. اتالعان كافەدرانىڭ پروفەسسورلارى ر.قانىباەۆا, ا.توقپانوۆ, گ.رۋتكوۆسكايا, ءا.مامبەتوۆ, ح.بوكەەۆا, ش.جانداربەكوۆا, ى.نوعايباەۆ, ن.ءجانتورين, ب.وماروۆ, گ.جانىسباەۆا, ءا.سىعاي, م.بايسەركەنوۆ, ە.وباەۆ, ە.ديورديەۆ, ل.ياروشەنكو سياقتى بىلگىر ماماندارمەن ارىپتەس اتاندى. ۇلت مادەنيەتىن ءوز قولدارىمەن جاساپ, رۋحاني ۇلى وزگەرىستەردىڭ باستاۋشىسى سانالاتىن داڭقتى بۋىننىڭ تاعىلىمىن بويىنا دارىتقان امان بەكەن ۇلى اكتەرلەردى دايارلايتىن پەداگوگتىك جولدى تاڭدادى. دۋالى اۋىز ۇستازدارىنىڭ ۇيعارىمىمەن ساحنا پلاستيكاسى پانىنەن ءدارىس بەرۋ تاپسىرىلعان سوڭ, ولاردىڭ سەنىمىن اقتاۋعا قۇلشىنا كىرىستى. جاس مامان ماسكەۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگ شىعارماشىلىق مەكتەپتەرىنە بارىپ كاسىبي بىلىكتىلىگىن شىڭداي ءتۇستى. كافەدرا تاراپىنان جاسالعان قامقورلىقتىڭ ناتيجەسىندە, ا.قۇلباەۆ ماسكەۋدە پروفەسسور ا.نەمەروۆسكيدىڭ مازمۇندى دارىستەرىن تىڭداسا, سانكت-پەتەربۋرگتە ي.كوك اشقان «ساحنا پلاستيكاسى» كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى ك.چەرنزەموۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن ۇشجىلدىق جوعارى كۋرستى وقىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىردى.
وقىتۋشىلىق قىزمەتكە ايرىقشا ىقىلاسپەن كىرىسكەن امان بەكەن ۇلىنىڭ پەداگوگتىك جولى تۋرالى ايتقان كەزدە «ساحنا قوزعالىسى» ءپانى ويعا قوسا ورالادى. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن وسى پاننەن ءدارىس بەرىپ كەلە جاتقان وقىتۋشىنىڭ باستى مۇراتى بولاشاق اكتەرلەرگە ساحنادان سىمباتتى كورىنۋدىڭ ءتىلىن ۇيرەتۋ بولدى. ساحنا پلاستيكاسىنىڭ قىرى مەن سىرىن شاكىرتتەرىنىڭ زەردەسىنە نەعۇرلىم تەرەڭ ۇيالاتۋعا كۇش سالدى. ساحناداعى كەيىپكەردىڭ ىشكى مازمۇنىن اكتەردىڭ سىرتقى پلاستيكاسى مەن قوزعالىسى كوركەمدىك دارەجەدە بەينەلەپ بەرەتىندىكتەن دە, اكتەرلىك ماماندىقتى تاڭداعان جاس شاكىرتكە ءوز دەنەسىن يگەرە ءبىلۋدىڭ اسا قاجەت ەكەنىن سىڭىرۋگە كۇش سالدى. ساحنالىق شىعارمانىڭ باستى ماتەريالى – اكتەردىڭ ءتانى ەكەنىن, ەگەر اكتەر ءوزىنىڭ دەنەسىن جاتتىقتىرماسا, تولاسسىز تولعانىس پەن سۇڭعىلا سەزىمدى باستان كەشكەنىمەن دە, تولىققاندى بەينە جاساي المايتىنىن ۇيرەتۋمەن كەلەدى. امان بەكەن ۇلى سۇلۋلىق پەن سىمباتتىلىقتىڭ قۇپيا سىرى اكتەر قيمىل-قوزعالىسىندا, ىم-يشاراسىندا جاتاتىنىن ايتۋمەن شەكتەلگەن جوق. ول ۇزاق جىلدار بويى جيعان تاجىريبەسىنىڭ ناتيجەسىندە, «قازاق ساحناسىنداعى قيمىل-قوزعالىس, ىم-يشارا, يشاراتتاردىڭ ورنىعىپ قالىپتاسۋى» اتتى تاقىرىپتا كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. بەلگىلى تەاترتانۋشى عالىم, ونەرتانۋ دوكتورى, پروفەسسور باعىبەك قۇنداقباي ۇلىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن جازىلعان بۇل جۇمىس قازاق تەاترتانۋ عىلىمىنا كەلىپ قوسىلعان تىڭ ەڭبەك بولدى. ديسسەرتاتسيادا قازاق ساحناسىنداعى قيمىل-قوزعالىستىڭ, ىم-يشارالار مەن مەزىرەتتەردىڭ شىعۋ كوزدەرىنەن باستاپ, بۇگىنگى قازاق ساحنا ونەرىندەگى اكتەرلەردىڭ كەيىپكەرلەرىن سومداۋدا, شەبەرلىكتەرىن شىڭداۋعا تيگىزگەن ىقپالى زەردەلەنگەن. كەيىننەن وسى عىلىمي زەرتتەۋىن تولىقتىرىپ, مونوگرافياعا ۇلاستىردى. عالىمنىڭ قالامىنان «ساحنا قوزعالىسى ءپانىنىڭ نەگىزدەرى», «اكتەر شەبەرلىگى ءپانىنىڭ نەگىزدەرى», «ساحنا سايىسى ونەرى» اتتى وقۋلىقتار, «سىر مەن سىمبات», «ساحناداعى سىمباتتىلىق», «سىرلى سەزىمنىڭ سىرتقى يىرىمدەرى», «سىرلى سەزىمنىڭ سىرتقى يىرىمدەرى», «ادەپ الەمى» مونوگرافيالارى مەن وقۋلىقتار جارىق كوردى. اتالعان كىتاپتار ستۋدەنتتەرگە بەرەرى مول تاعىلىمدىق قۇرالعا اينالدى.
امان قۇلباەۆ ۇستازدىق قىزمەتپەن قاتار لاۋازىمدى قىزمەتتەردىڭ دە تىزگىنىن ۇستادى. ول كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, فاكۋلتەت دەكانى, ينستيتۋت پرورەكتورى, ينستيتۋت رەكتورى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقاردى. كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, فاكۋلتەت دەكانى رەتىندە وقۋ ءىسىنىڭ ورنىقتى جولعا قويىلىپ, ماماندار ساپاسىنىڭ ارتۋىنا ۇلەس قوستى. ونىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى رەكتور بولعان تۇستا مەيلىنشە جارقىراپ كورىندى. وسى جىلدارى تەاتر جانە كينو ينستيتۋتىنىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك, عىلىمي, تاربيە جۇمىستارىنىڭ مازمۇنى مەن پارمەندىلىگى ارتا ءتۇستى. ينستيتۋتتىڭ عىلىمي-پەداگوگيكالىق الەۋەتىن ارتتىرىپ, وقۋ ءۇردىسىن جەتىلدىرىپ, ەلىمىزدەگى ماڭدايالدى ونەر ماماندارىن جۇمىسقا تارتتى.
جاقسى باسشىنىڭ بەدەلىن ارتتىرا تۇسەتىن قاسيەتتەردىڭ ءبىرى كۇندەلىكتى وندىرىستىك ماسەلەلەردى شەشۋمەن قاتار قول استىنداعى ۇجىم مۇشەلەرى اراسىندا قالىپتى مورالدىق-پسيحولوگيالىق احۋال قالىپتاستىرۋ دەسەك, رەكتور امان بەكەن ۇلى بۇل باعىتتا دا ناعىز پەداگوگكە ءتان ىسكەرلىك پەن بىلىكتىلىك تانىتتى. ءسويتىپ, ءوزى باسقارعان ينستيتۋتتى ەلىمىزدەگى ونەر ماماندارىن دايارلايتىن شىن مانىندەگى ورتالىعىنا اينالدىرا الدى.
ول كاسىبي ساحنالار مەن كينو-تەلەۆيزيادان دا قول ۇزگەن جوق. اتاپ ايتقاندا, «ادىم» (كەڭەس-جاپون كينوستۋدياسى), «كەك», «ياپونچيك», «بالىقشى» («قازاقفيلم») فيلمدەرىندە ەپيزودتىق بەينەلەردى سومدادى. بىرنەشە تەاتردىڭ سپەكتاكلدەرىندە («تاڭعى جاڭعىرىق», تالدىقورعان وبلىستىق تەاترى; «قۇرمانعازى», باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ دراما تەاترى; «يدحۋد», ۇيعىر اكادەميالىق مۋزىكالىق دراما تەاترى; «رومەو-دجۋلەتتا» – م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترى; ۇيعىر اكادەميالىق مۋزىكالىق دراما تەاترى; «وستروۆ سوكروۆيشش», ن.ساتس اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق ورىس بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترى) ساحنا قوزعالىسىن كاسىبي شەبەرلىكپەن قويىپ بەردى.
بۇگىندە ۇستاز تاعىلىمىنان ءنار العان شاكىرتتەرى دە ەل تاعدىرىنا, حالىق مۇددەسىنە قاتىستى قاستەرلى ىستەردىڭ باسى-قاسىندا ءجۇر. ولار ءتۇرلى ونەر ۇجىمدارىندا قىزمەت ەتىپ, وزدەرى دە شاكىرت تاربيەلەپ, جوعارى وقۋ ورنىندا العان ۇلاعاتىن وسكەلەڭ ۇرپاققا ۇلاستىرىپ كەلەدى. سونىسىمەن دە امان بەكەن ۇلى ەڭبەگىنىڭ مارتەبەسى اسقاقتاي تۇسپەك.
باقىت نۇرپەيىس,
ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قۇوا پروفەسسورى, ونەرتانۋ دوكتورى
