وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن جەڭىل ونەركاسىپتى جانداندىرۋ ماقساتىندا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى 3%-دىق سىياقى مولشەرلەمەسىندە قارجىلاي قولداۋ تەتىگى قاراستىرىلعان بولاتىن. بۇل شاعىن جانە ورتا بيزنەستى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالىپ, ورتا ءارى جوعارى بولىنىستەگى تاۋارلاردى شىعارۋمەن قاتار, ىشكى نارىقتان شيكىزات ساتىپ الۋدى كوزدەيتىن توقىما بۇيىمدارى مەن بىلعارى ونىمدەرىن وندىرەتىن كاسىپورىندارعا باسىمدىق بەرىلگەن ەدى. ءبىر جوباعا قاراستىرىلعان زايمدىق اقشانىڭ شەكتى مولشەرى – 5 ملرد تەڭگە. ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ كەزىندە كەم دەگەندە 30, ال جاڭا ءوندىرىستى قۇرعان شاقتا 80 ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن. قازىرگى تاڭدا ينۆەستيتسيالىق جوبالار پۋلىندا جەڭىل ونەركاسىپكە قاتىستى 60-قا جۋىق جوبا بار. 2025 جىلعا دەيىن جۇزەگە اسىرىلاتىن اتالعان جوبالارعا سايكەس 10 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارعا ەنگەن.
سونىمەن جەڭىل ونەركاسىپ باعىتىنداعى الدىڭعى قاتارلى سالالاردىڭ بىرىنە جاتاتىن بىلعارى ءوندىرىسى الەمنىڭ ءبىراز ەلدەرىندە ۇزدىكسىز دامىپ كەلەدى. بىزدەگى جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ وزىق جەتىستىكتەرى ارقاسىندا بۇل ءوندىرىستىڭ دامۋىنا ايرىقشا كوڭىل بولىنسە دە, جاقىندا ۇسىنىلعان ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, بيىلعى جىلعى ءوسىم ايتارلىقتاي تومەندەگەن. ەسەسىنە رەسەي مەن قىتايدى قوسا العاندا, وزگە شەت مەملەكەتتەرگە ءىرى قارا مالىنىڭ وڭدەلمەگەن تەرىسىن ەكسپورتتاۋ ارتىپ وتىر. اقپارلاردا, سوڭعى توعىز ايداعى كورسەتكىش كورسەتىلگەن. بىلتىرعى جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ءىرى قارا تەرىسىنىڭ ءوندىرىسى – 55,8% . بىراق بىلعارىعا جاتاتىن اياقكيىم ءوندىرىسى 7,4%-عا ءوسىپ, 1,2 ملن جۇپ ساتىلىمعا شىعارىلعان. جىلدىق تۇتىنۋ 40 ملن جۇپتى قۇرايتىن ەلىمىز ءۇشىن بۇل وتە تومەنگى كورسەتكىش كورىنەدى. دەگەنمەن بىلعارى وندىرىسىمەن اينالىساتىندار كۇنى بۇگىنگە دەيىن سوماسى 11,7 ملرد تەڭگەنىڭ تاۋارىن ءوندىرىپ, ءبىر جىلداعى كورسەتكىش 11,1% -عا ارتقان.
حالىق كوپ تۇتىناتىن اياقكيىمنىڭ باعاسى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي وسكەن. ماسەلەن, ءۇستى بىلعارىدان تىگىلگەن, سپورتتىق, مەتالدى قورعانىس تۇمسىعى بار, باسقا دا اياقكيىمدەردىڭ 761,7 مىڭ جۇبى ءبىر جىلدا 3,7%-عا قىمباتتاعان. جۇننەن باسىلعان نەمەسە فەتر اياقكيىم ءوندىرىسى 2 ەسەگە جۋىق قىسقارىپ, 17,5 مىڭ جۇپقا دەيىن تومەندەپ كەتكەن. وتاندىق وندىرۋشىلەر سپورتتىق, قورعانىس جانە ورتوپەديالىق اياقكيىمدەردى قوسپاعاندا, بىلعارى اياقكيىمگە دەگەن سۇرانىستىڭ تەك 3,1%-ىن عانا قامتاماسىز ەتكەن كورىنەدى.
ىشكى نارىقتاعى ساتۋ كولەمى دە ايتارلىقتاي ءوسىپ 35,3%-دى, 34,1 ملن جۇپتى, ەكسپورت پەن رەەكسپورت 414,4 مىڭ جۇپتى قۇراپتى. بۇل دا وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا بىردەن 5,4 ەسەگە قىمباتتاعان.ەتىك, كەبىس, باسقا دا اياقكيىم باعاسى ءبىر جىل ىشىندە 13,2%-عا ءوسىپ, وڭىرلەر اراسىندا ماڭعىستاۋ – 22,1%, تۇركىستان – 20%, جامبىل وبلىستارى 17,3% بولدى. باعانىڭ ەڭ از ءوسۋى 4,6%-بەن جەتىسۋ, اقمولا 6% جانە ۇلىتاۋ وبلىستارى 6,9% قۇرايدى. ءبىر جىلدا بالالاردىكى 14,7%-عا, ايەلدەردىكى 13,2%-عا, ەرلەردىكى دە قالىس قالماي 12,4% قىمباتتاعان.
ەلىمىزدەگى «QazIndustry قازاقستاندىق يندۋستريا جانە ەكسپورت ورتالىعى» اق ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, جەڭىل ونەركاسىپتە تەرى ءوندىرۋ ۇلەسى – نەبارى 8,4%. اقشالاي ەسەپتەگەندە نەگىزگى ءونىم – كيىم, توقىما جانە كىلەمگە دەگەن سۇرانىس ارتىپ, 127,9 ملرد تەڭگەنى قۇراعان.
كەدەندىك وداقتىڭ ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەرىندە, بىلعارى شيكىزاتى ەكسپورتىنىڭ ءوسۋى ەلىمىزدە تەرى شيكىزاتىن تەرەڭ وڭدەۋ توقىراۋدا دەگەن قورىتىندىعا كەلگەن. ءبىزدىڭ فەرمەرلەر تەرى شيكىزاتىنىڭ ءبىر بولىگىن وتاندىق تەرى وڭدەۋ زاۋىتتارىنا بەرمەي, شەتەلگە جونەلتكەندى ءجون كورەدى. ءىرى قارا تەرىسىنىڭ شيكىزاتتىق ەكسپورتى بىردەن 3,4 مىڭ توننانى قۇراپ, جىلدىق ماندە 72,9% ءوسىپ وتىر. باستى ساتىپ الۋشى — رەسەي. ۇساق مالدىڭ تەرىسى دە سىرتقا كەتىپ جاتىر. ءبىر جىلدىڭ وزىندە وزبەكستانعا 8 مىڭ دانا يلەنبەگەن شيكىزات جىبەرىلگەن.
وڭدەۋ كاسىپورىندارى, كەرىسىنشە, بىلعارى ونىمدەرىنىڭ وڭدەلگەن شيكىزاتىن ەكسپورتقا شىعارۋدى ازايتا باستادى. ماسەلەن, ءىرى قارا تەرىسىنەن يلەنگەن بىلعارى نەمەسە بىلعارى قىرتىسىنىڭ (بەتى وڭدەلمەگەن) ەكسپورتى 43,7%-عا تومەندەدى. وتكەن جىلدىڭ قاڭتار-تامىز ايلارى ارالىعىندا قىتاي, ءۇندىستان, تۇركيا مەن يتالياعا 4,3 مىڭ توننا, بيىلعى جىلى 2,4 مىڭ توننا ءونىم جارتىلاي فابريكاتتار جونەلتىلىپ, ۇساق مالدىڭ وڭدەلگەن تەرىسىن ەكسپورتتاۋ كولەمى 25% تومەندەگەن.
قازاقستاننىڭ تەرى ونەركاسىبىن دامىتۋدا بىرنەشە ءىرى كاسىپورىن بار. ەكونوميكالىق تۇرعىدان ەڭ تۇراقتى زاۋىت دەپ جامبىل بىلعارى اياقكيىم كومبيناتى نەگىزىندە جيىرما جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن قۇرىلعان «تارازكوجوبۋۆ» جشس اتاۋعا بولادى. فابريكانىڭ باسقالاردان ەرەكشەلىگى – تەرى وڭدەۋ مەن بىلعارى يلەۋدەن باستاپ, دايىن اياقكيىم تىگۋگە دەيىنگى تولىق وندىرىستىك تسيكلدە جۇمىس ىستەيدى. «الماتى بىلعارى زاۋىتى» جشس جىلىنا 12 مىڭ تونناعا دەيىن وڭدەلگەن بىلعارى شىعارۋعا قاۋقارلى. سونىمەن قاتار بانكروتتىقتان سوڭ قايتا جاندانعان سەمەي بىلعارى-ءجۇن كومبيناتى قازىر «Semey tannery» جشس باسقاراتىن زاۋىتقا اينالىپ, قايتا قۇرۋدان كەيىن ەكسپورتقا ارنالعان يلەنگەن حروم wet blue جارتىلاي فابريكاتتارىن شىعارۋعا ماماندانعان كاسىپورىن ساناتىندا.
ساراپشىلار تەرىنى وڭدەيتىن جانە وندىرەتىن بەس ءىرى كومپانيانىڭ سالىقتارىنا ساراپتاما جۇرگىزۋ كەزىندە تىزىمدەگى ەڭ تابىستى كاسىپورىن دەپ «تارازكوجوبۋۆ» جشس-ىن ايتادى. بيىلعى جىلدىڭ 1 قاڭتارى مەن 13 قاراشاسى ارالىعىندا كومپانيا بيۋدجەتكە 327,9 ملن تەڭگە اۋدارعان. ەكىنشىسى – 2020 جىلدان بەرى قارقىندىلىقپەن ءونىمىن جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان «الماتى بىلعارى زاۋىتى» جشس. ءۇشىنشى ورىندا سالىق بازاسىن ۇلعايتقان شىمكەنتتىك «Turan-Skin» جشس بار.
