ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ەگىستىكتى ارتاراپتاندىرۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنگەن. جىل سايىن تەك ءبىر داقىلداردى ەكپەي, جوعارى سۇرانىسقا يە ونىمدەردى ءوسىرۋ كەڭىنەن قولعا الىنعان. بۇل ورايدا كليماتتىق جاعداي, جەردىڭ قۇنارلىلىعى, اعىن سۋ ماسەلەسىنىڭ ەسكەرىلۋى زاڭدى. مىسالى, سايرام اۋدانىندا ەلىمىزدەگى مول كولەمدە بانان وندىرەتىن العاشقى كاسىپورىن ورنالاسقان. تۇرىكتىڭ «Gen group Qazaqstan» كومپانياسى 5,3 گەكتار جىلىجاي كەشەنىن سالىپ, بانان وتىرعىزعان. ەلىمىزدىڭ كليماتتىق جاعدايىنا بەيىمدەلگەن بانان سورتى ءوسىرىلدى. العاشقى ءونىمدى 6 ايدان كەيىن جيناۋ جوسپارلانعان. كاسىپورىن باسشىسى تيمۋر ۋتەشوۆ الداعى ۋاقىتتا مانگو, اۆوكادو سىندى جەمىس تۇرلەرىن ءوندىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. ەكزوتيكالىق جەمىستەردەن باسقا, جىلىجايدا قىزاناق پەن قۇلپىناي وسىرىلەدى. جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭدەگى قۇنى – 4 ملن دوللار. قۇرىلىس ساپاسى جوعارى, جىلىجايلار كليماتتىق باقىلاۋ مەن بەيىمدەلگىش قورەكتەندىرۋ جۇيەسىمەن جابدىقتالعان كاسىپورىن جاقىن ارادا اۋماعىن 5 گەكتارعا كەڭەيتپەك. قايناربۇلاق اۋىلدىق وكرۋگىندە ورنالاسقان بۇل جىلىجاي جىلىنا شامامەن 1000 توننا بانان وندىرۋگە قاۋقارلى. ال كولەمى ءبىر گەكتار «شىمىر-مەدەت» ليمون جىلىجايىندا 2 مىڭ ءتۇپ ليمون كوشەتى وتىرعىزىلعان. جىلىنا 80 ملن ليمون ءونىمىن بەرەدى. بۇل ليموناري وبلىس اۋماعىنداعى ەڭ ۇلكەن جىلىجاي بولىپ سانالادى. سونداي-اق سايرام اۋدانىندا قۇراما جەم شىعاراتىن زاۋىت جىلىنا 60 مىڭ توننا مال ازىعىن وندىرەدى. بۇگىندە زاۋىت ءونىمىن ىشكى نارىققا جانە وزبەكستانعا ەكسپورتقا جىبەرۋدە. اتالعان نىساننىڭ جوبالىق قۇنى – 600 ملن تەڭگە. جەرگىلىكتى تۇرعىندار تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان.
تۇركىستان وبلىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعىندا جالپى ءونىم كولەمى 802,6 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, رەسپۋبليكا بويىنشا ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. جىل قورىتىندىسىمەن جالپى ءونىم كولەمى 1 ترلن 127,3 ملرد تەڭگەگە, ناقتى كولەم يندەكسى 103 پايىزعا جەتكىزىلمەك. اۋىل شارۋاشىلىعى, تاماق ءوندىرىسىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيالار 2 ەسەگە دەيىن ارتقان. كوكونىس, باقشا ونىمدەرىنەن رەكوردتىق 3,3 ملن توننا ءونىم جينالدى. مال شارۋاشىلىعى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءوسىمى 5 پايىزدىق دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتىلدى. ەت, ءسۇت جانە جۇمىرتقا ءوندىرىسى ورتاشا ەسەپپەن 2,4%-عا ارتتى. ەت ەكسپورتى بويىنشا دا وبلىس رەسپۋبليكادا كوش باسىندا كەلەدى. ەكسپورتقا شىعارىلاتىن ءىرى قارا مال ەتىنىڭ 85 پايىزى, ۇساق مال ەتىنىڭ 60 پايىزى تۇركىستان ءوڭىرىنىڭ ۇلەسىندە. بيىل جىلىجايلاردى كومىرمەن قامتۋ ماسەلەسى رەتتەلدى. «تۇران سۋ» كاسىپورنىنىڭ جۇمىسى جۇيەلەنىپ, تەحنيكاسى جاڭارتىلىپ, سۋ نىساندارىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جۇمىستارى مەرزىمىندە اتقارىلعان. اۋىل شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرى كۇنىنە ارنالعان سالتاناتتى جيىندا وسىنداي دەرەكتەردى كەلتىرگەن وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدى «تۇران سۋ» مەكەمەسىنە 15 زاماناۋي ەكسكاۆاتوردى تابىس ەتتى. ءبىر توپ ازاماتتى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالىمەن, «اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتادى. سونىمەن بىرگە وبلىستىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىندە دامۋ كورسەتكىشتەرىن ورىنداۋدا العاشقى ۇشتىككە ەنگەن اۋدان اكىمدەرى ماراپاتتالدى. ءبىرىنشى ورىندى 9 ايدا 53,4 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىرىپ, اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا 8,4 ملرد تەڭگە, تاماق وندىرىسىنە 2,3 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىپ, كوش باستاعان قازىعۇرت اۋدانى اكىمدىگى جەڭىپ الدى. وسى ارادا ايتا كەتەلىك, قازىعۇرت اۋدانىندا جالپى وڭىرلىك ءونىم بيىل 9 ايدا 114,9 ملرد تەڭگە بولعان. ونىڭ 37%-ى – اۋىل شارۋاشىلىعىنا, 6%-ى – ونەركاسىپكە, 53%-ى – شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىككە, 4%-ى قۇرىلىسقا تيەسىلى. «شارۋالاردىڭ ەسەلى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىندە 9 ايدا اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءونىم كولەمى 53,4 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. مال شارۋاشىلىعىندا – 33,6 ملرد تەڭگە, ەگىن شارۋاشىلىعىندا – 19,8 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى وندىرىلگەن. سونداي-اق اۋداندا 181 گەكتاردا جىلىجايلار ورنالاسقان, ونىڭ ىشىندە 5 گەكتارى بيىل ىسكە قوسىلدى», دەيدى اۋدان اكىمى ازيزحان يسمايلوۆ. اۋداندا 2023-2027 جىلدارى 18,7 ملرد تەڭگەگە 48 ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە بيىل قۇنى 6,5 ملرد تەڭگە بولاتىن 41 جوبانى ىسكە اسىرىپ, 440 ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ كوزدەلگەن.
كورسەتكىشتەرى بويىنشا جۇلدەگەرلەر قاتارىنا ەنگەن سايرام اۋدانىندا 9 ايدا 38,9 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. ياعني وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 18,3%-عا ءوسىپ وتىر. جالپى, وڭىرلىك ءونىم كولەمى 185 ملرد تەڭگەگە جەتىپ, ءوسىم 103,3 % بولعان. «اۋداندا ونەركاسىپ سالاسىندا جىل باسىنان 33,9 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلدى. ونەركاسىپتە وندىرىلگەن ءونىم كولەمى 3 جىلدا 1,7 ەسەگە ارتىپ, بۇگىندە وبلىس بويىنشا اۋدان ءۇشىنشى ورىندا. سونداي-اق 2023-2024 جىلدارى اۋداندا جالپى قۇنى 75 ملرد تەڭگەگە 19 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىپ, 886 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانعان. ونىڭ ىشىندە جىل باسىنان 9 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 279 جۇمىس ورنى اشىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن 5 جوبا ىسكە قوسىلسا, قالعان 5 جوبانى ىسكە اسىرۋ 2024 جىلعا جوسپارلانعان», دەدى اۋدان اكىمى ارمان ءسابيتوۆ. الداعى ۋاقىتتا ىسكە اساتىن جوبالاردىڭ قاتارىندا ءسۇت ونىمدەرىن وندىرەتىن «تۇران اگرو ەت-ءسۇت» وندىرىستىك كووپەراتيۆى بار. سونداي-اق «Meat magnat» جشس 2 مىڭ ءىرى قارا مالعا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭىن سالىپ جاتىر.
وبلىستىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنى جالپى وڭىرلىك ءونىمنىڭ 30 پايىزىن قۇرايدى. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, بيىل ەگىستىكتى ءارتاراپتاندىرۋ ناتيجەسىندە ماساقتى داقىلدار 10 مىڭ گەكتارعا ارتىپ, 273,4 مىڭ گەكتارعا ورنالاستىرىلعان, 493 مىڭ توننا ءونىم جينالدى. مال ازىقتىق داقىلدار 2 مىڭ گەكتارعا ارتىپ, 223,7 مىڭ گەكتاردى قۇرادى, 5 ملن توننا مال ازىعى دايىندالدى. ماقتا سالاسىن كەشەندى دامىتۋ ماقساتىندا ماقتا-توقىما كلاستەرىن قۇرۋ جوباسى ازىرلەندى. وبلىستا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن پايدالاناتىن القاپ 34 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە تامشىلاتىپ سۋعارۋ تەحنولوگياسى 23 مىڭ گەكتارعا, جاڭبىرلاتىپ سۋعارۋ تەحنولوگياسى 10 مىڭ گەكتارعا ورنالاستىرىلعان. اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىندا بيىل 16,7 ملرد تەڭگە بولاتىن 25 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانسا, بۇگىنگى تاڭدا 22 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 14,1 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. توعىز ايدا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا 82,2 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, 145,9 پايىزعا ۇلعايدى. اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى 250,3 ملن دوللار بولىپ, 1,4 ەسەگە ارتتى.
ايتپاقشى, الماتى قالاسىندا وتكەن «XVII AgroWorld Qazaqstan 2023» اۋىل شارۋاشىلىعى حالىقارالىق كورمەسىندە تۇركىستان وبلىسىنىڭ «قارقىن-2030» جشس-نىڭ «Narlen» ونىمدەرى «ۇزدىك تاۋار» اتالىمىن جەڭىپ الدى. «اتاكەنت» كورمە ورتالىعىندا وتكەن ءىس-شاراعا الەمنىڭ 22 ەلىنەن 155 ءوندىرۋشى كومپانيا ءوز ونىمدەرىن الىپ كەلگەن. ەل نارىعىندا 14 جىلدان بەرى كوش باسىندا تۇرعان شۇجىق جانە ەت ونىمدەرىن وندىرەتىن «قارقىن-2030» جشس تاۋلىگىنە 50 توننا ءونىم وندىرەدى. وتاندىق ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىمەن كەلىسىمشارتقا وتىرعان قازىعۇرتتىق كومپانيانىڭ ونىمدەرىن ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە تۇراقتى تۇتىنۋشىلار كوپ.
تۇركىستان وبلىسى
