ماسەلەن, كورنەكتى سۋرەتكەر سافۋان شايمەردەنوۆتىڭ «يت اشۋى» اتتى عاجايىپ پوۆەسى بار. بۇل تۋىندىنىڭ جارىققا شىققانىنا ءبىراز جىل وتسە دە, وقىرمان ءالى دە ىزدەپ وقيدى. شىعارماداعى لەزباي, ۇمسىندىق, قارعابەك, دابىر, ادىر سەكىلدى كەيىپكەرلەر بەينەسى دە جۇرەككە ىستىق. اسىرەسە مارعاۋ دەگەن ءيتتىڭ يەسىنە دەگەن جاناشىرلىعىن قالاي ۇمىتاسىز. وسى پوۆەستىڭ جازىلۋىنا قانداي وقيعا تۇرتكى بولدى, ونى جازۋشى ءبىر سۇحباتىندا ءوزى ايتىپ كەتىپتى.
«بىردە جولىم ءتۇسىپ, الماتى وبلىسىنىڭ كەگەن اۋدانىنا باردىم. كەزدەسكەن ادامداردىڭ ءبىرى يت تۋرالى ماعان مىناداي ءبىر قىزىق وقيعانى ايتىپ بەرگەنى: كۇزدە قوي وتارلارى تاۋدان قىستاۋعا قاراي كوشكەندە ءبىر شوپاننىڭ ءيتى جوعالىپ كەتىپتى. ءارى ىزدەپ, بەرى ىزدەپ, شاقىرا-شاقىرا تاپپاعان سوڭ, قاسقىر جەدىگە جورىپتى دا, ول بايعۇس كوشىپ كەتە بەرگەن. قىس وتەدى. كەلەر كوكتەمدە الگى شوپان بۇرىنعى ۇيرەنشىكتى ىزىمەن تاۋداعى جايلاۋعا كەلە جاتسا, بىلتىرعى قوي جۋساتىپ, دەمالعان ءبىر جەرىنەن ءيتى شىعا كەلىپتى. وكپەلەگەنى سوندايلىق, شاقىرسا كەلمەيدى. جاقىنداسا, ۇرەدى دە شەگىنە بەرەدى. بۇعان نە بولعان دەپ باقسا, شوپان ءيتى كوشكەن جۇرتتا ۇمىت قالعان ەسكى توندى كۇزەتىپ قىستى وتكىزىپتى... جازىلار پوۆەستىڭ كىلتى وسى وقيعادان كەيىن تابىلدى. ادام اراسىنداعى كۇردەلى دە قيىن, قات-قابات قاتىناستار, ادالدىق پەن ارامدىق, ز ۇلىمدىق پەن زورلىق, وتىرىك كولگىرسۋ – مىنە, مۇنىڭ ءبارى دە يت كوزىمەن, يت تۇيسىگى ارقىلى بەرىلەدى. شىنداپ كەلگەندە, بۇل ادەبي ءادىس عانا», دەپتى ءسوز زەرگەرى.
ومىردەن ەرتە وزعان تالانتتى جازۋشى جاقسىلىق تۇمەنباەۆتىڭ جىلى شۋاققا تولى ليريكالىق پروزاسىن كوزىقاراقتى قاۋىم جاقسى بىلەدى. قابىرعالى قالامگەردىڭ وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارى جازعان «اۋىل مەن الماتىنىڭ اراسىندا» اتتى حيكاياتىن وقىعان بولارسىز. مۇندا بالمەيرام اتتى كەيۋانانىڭ قالادا تۇراتىن بالاسىنىڭ شاقىرۋىمەن نەمەرەسىن باعۋعا كەلگەندە العان اسەرى نازىك سەزىممەن باياندالعان. ال وسى تۋىندىنىڭ جازىلۋىنا جازۋشىعا قالامداسىنىڭ ءبىر ك ۇلىپ قانا قوياتىن وقيعاسى سەبەپ بولعان.
«جازۋشى تىنىمباي نۇرماعامبەتوۆ اۋىزەكى كۇلدىرگى اڭگىمەگە شەبەر. الدەبىرەۋلەردىڭ, اسىرەسە اۋىل ادامداردىڭ مىنەزىندەگى كۇلكىلى جاعدايلاردى بايقاعىش. سول بىردە ماعان وزىنە جاقىن ءبىر ۇلكەن كىسىنىڭ قىلىعىن ايتىپ بەردى. اۋىلدان الماتىعا قىزىنىڭ ۇيىنە قىدىرىپ كەلەدى عوي الگى كىسى. كۇيەۋ بالاسى شالا اكىم ءبىر جىگىت ەكەن. كەشكى استىڭ ۇستىندە قارت الماتىداعى اعايىندارىن سۇراستىرا باستايدى. «بالەنشەگە حابارلاسىپ تۇرسىڭ با؟», دەيدى كۇيەۋ بالاسىنا.
– جوق.
– ە, نەگە؟
– نەمەنە, سوعان كۇنىم قاراپ قالىپ پا؟ – دەپ كىرجىڭ ەتە تۇسەدى كۇيەۋ جىگىت.
قارت تاعى ءبىر تانىسىن سۇرايدى. كۇيەۋ بالاسى ودان دا حابارسىز ەكەن.
– شىراعىم-اۋ, ۇلكەن كىسى, اعايىننىڭ اماندىعىن ءبىلىپ تۇرمايسىڭ با؟ – دەيدى.
– ونىڭ ماعان نە كەرەگى بار, – دەپ تاعى كىرجىڭ ەتە ءتۇسىپتى.
قىسقاسى, قارتتىڭ سۇراستىرعان ادامىنىڭ ءبارى جىگىتكە كەرەك بولماي شىعادى. ول تاس-تالقان اشۋلانىپ, ەرتەڭىنە تىنىمبايدىڭ ۇيىنە كەلىپتى. «اپىر-اۋ, بۇل يتكە سوندا كەرەگى كىم بولدى ەكەن؟», دەپ ۇلكەن كىسى تاڭ-تاماشا قالىپ, توقىراپ وتىرىپتى. ەستىگەن اڭگىمەمنىڭ بارى وسى. ءبىر كۇلەتىن دە قوياتىن نارسە. بىراق بۇل مەنىڭ كوكەيىمدە بۇرىننان جۇرگەن كوپ ويعا قوزعاۋ سالىپ كەتتى. تانىسقا, جولداسقا, اعايىنعا, ءتىپتى تۋعان اناسىنىڭ وزىنە تەك قانا تۇتىنۋشىلىق, پايداكۇنەمدىك كوزقاراسپەن قارايتىن تالاي تانىستارىم ءتۇستى ەسىمە. سولارمەن قاتار اۋىلىمنىڭ اڭقىلداعان ادامدارىن ەسكە الدىم. اراسى قانشالىقتى الشاق جاتىر. ءتىپتى ءبىر انادان تۋىپ, قىزمەتتىڭ ىڭعايىنا قاراي ءبىرى قالادا, ءبىرى اۋىلدا تۇرىپ جاتقان اعايىندى ەكى ادامنىڭ مىنەزى مەن قۇلقىنداعى ايىرماشىلىق قانشا دەسەڭىزشى!», دەپ جازىپتى ەرتەرەكتە جازعان شىعارماشىلىعى تۋرالى ءبىر ماقالاسىندا.
ال بەلگىلى جازۋشى كادىربەك سەگىزباي ۇلىنىڭ 60-جىلدارى جازىلعان «سوڭعى شابىس» دەگەن تاماشا اڭگىمەسىن وقىعاندا قازاق ەرەكشە قادىرلەيتىن جىلقىنىڭ تەكتى قاسيەتىنە تاڭعالىپ, باس يەسىز. بۇل اڭگىمە دە كادىمگى ومىردە بولعان وقيعادان الىنعان.
«بالا كەزىمدە ءۇش ۇجىمشاردىڭ بىرىككەن تويى بولىپ, سوعان 25 شاقىرىمدىق الامان بايگە وتەتىن بولدى. مەنى ايداۋشىعا جىبەردى. استىما مىنگەنىم اكەمنىڭ قوي تورىسى ەدى. سودان استىمداعى قوي تورىم ات شىعاتىن كومبەگە جەتكەنشە جەلىگىپ وتىردى. بۇرىن اياعىن باسپايتىن ەدى. مەن بۇعان نە بولدى دەپ تاڭعالىپ قويامىن. بىرەسە ارتقا تۇرا شاۋىپ, 40 قادامنان كەيىن قايتا كەيىن ورالادى. شۇلعيدى. جەر تارپيدى. قۇمالاقتايدى. ءسويتىپ, قايتاردا بايگەگە قوسىلىپ كەتتى. سول جولى قوي تورى شاۋىپ كەلە جاتقانداي ەمەس, ءجۇزىپ كەلە جاتقانداي كورىندى ماعان. كومبەگە كەلىپ ءولدى. كەيىن بىلسەم, شىلىكتىدەن شىققان ءبىر اتبەگى بۇنى ق ۇلىن كۇنىندە ەسىك پەن توردەي جۋان اتقا ايىرباستاپ العان ەكەن. سول كىسى ەسىك الدىندا جۇرگەن جەتىم ق ۇلىننىڭ جەلقانات جۇيرىك ەكەنىن تانىپتى. سودان بايگەگە قوسىپ, تايىندا, قۇنانىندا وسكەمەندە بايگەنىڭ الدىن بەرمەپتى. كەلەر جىلىندا بايگەگە كەلگەندە, وسكەمەندەگى چەشەندەردىڭ كورەگەن اتبەگىسى تانىپ قويىپ, تىزەسىنەن تەمىرمەن ۇرىپ شوكەلەتىپ كەتىپتى. كەيىن كەمتار بولىپ قوي تورىعا اينالىپ, قويشىدان-قويشىعا ءوتىپ, مەنىڭ اكەمنىڭ قولىنا جەتكەن ەكەن. ءسويتىپ, 26 جاسىندا بويىنداعى دارىنىن, قاسيەتىن ولەر الدىندا ءبىر كورسەتىپ كەتۋدى كوكسەپتى جانۋار. سوعان جەتىپ ءولدى. ادام دا ءوستىپ ءولىپ كەتەتىن بولسا, ارمان بولماس ەدى», دەيدى اۆتور.
كوركەم شىعارمانىڭ جازىلۋ تاريحىنا ۇڭىلگەن ماقالامىزدا ءۇش جازۋشىعا عانا توقتالدىق. ايتپەسە وسى تاقىرىپتى ىندەتە بەرسەك, باسقا دا قالامگەرلەردىڭ تۋىندىلارىنان كوپ مىسال كەلتىرۋگە بولادى. بىراق ونى كەلەسىگە قالدىرايىق.
