بۇل ازاماتپەن ءبىزدى كينولوگيا ۆزۆودىنىڭ كومانديرى, اعا لەيتەنانت ايبات اسحات تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, الماس وتەشوۆ – كالاشىقتاعى بىلىكتى ءارى جاۋاپتى اسكەريدىڭ ءبىرى. 2012 جىلدان بەرى ۇلتتىق ۇلان ساپىندا كينولوگ بولىپ قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان جىگىت: «بالا كەزىمنەن يت ۇيرەتەتىنمىن. ال ناقتى كينولوگيا دەگەن ۇعىمدى ماعان ءبىرىنشى رەت تانىستىرعان وسى اسكەري بولىمدە ۆزۆود كومانديرى, پراپورششيك مۇرات قابسامەتوۆ ەدى. ول مەنىڭ بالالىق ءىس-ارەكەتىمدى كورىپ, كينولوگيا جايلى قۇلاعدار ەتە باستادى. ونىڭ كىم ەكەنىن, نەمەن اينالىساتىنىن ءتۇسىندىرىپ بەردى. قىزىققانىم راس. ءسويتىپ 12 جىلدان بەرى وسى قىزمەتتى اتقارىپ كەلە جاتىرمىن», دەدى.
كينولوگتىڭ «بويكا» ەسىمدى قىزمەتتىك ءيتى شىعىس تۇقىمداسقا جاتادى. بۇل – ونىڭ قىزمەتتەگى ءۇشىنشى ءيتى. مۇنىڭ الدىندا «بەرتا» دەگەن ءيتى بولعان ەكەن. سول يتىمەن بىرگە ۇلتتىق ۇلاننىڭ ۇزدىك كينولوگتەرى اراسىندا تاراز قالاسىندا وتكەن سايىستا 2-ورىن الىپتى. ال العاشقى ءيتىن «دجەسيكا» دەپ اتاعان كورىنەدى. «2012 جىلدىڭ كۇزىندە كينولوگيا بويىنشا قاراكەمەردە ءبىلىم الدىم. بالا كەزدەن يتكە جاقىن بولىپ وسكەندىكتەن, بۇل ءىستى تەز يگەرىپ كەتتىم. جالپى, كەز كەلگەن يت يەسىنە 7-8 جىلداي قىزمەت ەتەدى. وسىعان دەيىن ەكى يت اۋىستىردىم», دەدى الماس وتەشوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, كينولوگ الدىمەن يتپەن بايلانىس ورناتۋدىڭ جولىن تابۋى كەرەك. ءتورت اياقتى دوستى باستاپقىدا جانىڭا الىپ ءجۇرۋ كەرەك. سودان كەيىن اقىرىنداپ «وتىر!», «جات!», «تۇر!» دەگەن بۇيرىقتاردى ورىنداتۋدى ۇيرەتۋگە بولادى. ۋاقىت وتە كەلە وسى ءۇش پارمەندى ورىنداپ جۇرگەن ءيتتى ىم-يشارامەن قوزعالاتىن دەڭگەيگە جەتكىزەدى. تەك سودان كەيىن ءار يت ءوز قاسيەتىنە ساي لايىقتى جاۋىنگەرلىك قىزمەتكە باعىتتالادى.
«مىسالى, مەنىڭ ءيتىم ادام ىزدەۋگە شەبەر. سوندىقتان ىزدەۋ توبىندا ءجيى جۇرەمىز. باسىندا وزىمە ءبىر كومەكشى الىپ, سول ادامدى ءيىسى ارقىلى يتىمە ىزدەتۋگە تىرىستىم. اۋەلدە ول ادامدى 50 مەتر جەردەن ىزدەيمىز, كەيىن 100 مەتردەن ىزدەۋگە كوشەمىز. سودان كەيىن بارىپ قانا الىس ايماقتان جوعالعان ادامنىڭ ءبىر زاتىن يتىمە يىسكەتىپ, ءىزى ارقىلى تاۋىپ الۋدى ۇيرەتەمىن. وسىنى مەڭگەرگەن ءيتتى جاۋىنگەرلىك قىزمەتكە دايىن دەپ ەسەپتەي بەرۋگە بولادى», دەدى ول.
كاسىبي ماماننىڭ يتتەردى جاقسى كورەتىنى سونشالىق, ۇيىندە دە يت اسىرايدى. ۇيىندە بەلگيالىق جانە نەمىس يتىنەن بولەك, شىعىس تۇقىمداس تاعى ءبىر ءيتى بار. ولاردى ۇيرەتۋدەگى ماقساتى دا ءارتۇرلى. اڭعا قىزىعاتىندىقتان, اڭشىلىققا اۋەس ءبىر ءيتتى قولعا ۇستاعان. ال بەلگيالىق تۇقىمداسقا قاتىستى ىزگە تۇسپەيدى دەگەن اڭگىمە بار كورىنەدى. سوندىقتان ءدال سول ءيتتى ىزگە سالىپ, ۇيرەتىپ كورۋدى كوزدەگەن. بىلايشا ايتقاندا, ەكسپەريمەنت جاساپ ءجۇر. سونداي-اق ونىڭ بويىنان بايقاعان تاعى ءبىر قاسيەت – يتكە كوبىنە قازاقشا تاپسىرما بەرەدى ەكەن. يتتەرى بۇعان دا ۇيرەنىپ العان.
ء«يتتى ۇيرەتۋدىڭ ءوز تاسىلدەرى بولادى. مىسالى, ويىن ارقىلى, تاماقپەن جانە مەحانيكالىق تاسىلمەن ۇيرەتەمىز. سول سەبەپتى ءيتتى ۇيرەتەردە قاي يت قاي تاسىلگە يكەمدى بولاتىنىن الدىن الا بايقاپ كورۋ كەرەك. كۇشىك كەزىندە ويىنعا بەرىلىپ, ويناقتاپ جۇرگەن بولسا, ونى سول تاسىلمەن ايتقانعا كوندىرۋگە بولادى. وتىرسا دوپ بەرىپ, تىستەتەمىز دە قايتا تارتىپ الامىز. قايتادان وتىرعىزىپ, دوپتى قايتا بەرەمىز دەگەن سەكىلدى. تاماقتى دا ءدال وسى ادىسپەن قولدانامىز. ەگەر يت تاماققا دا, ويىنعا دا ىقتيار تانىتپاسا, ونى مەحانيكالىق جولمەن كوندىرۋگە كۇش سالامىز. ول دەگەنىمىز – قارعىباۋدىڭ باۋىن تارتۋ سەكىلدى قيمىلدارمەن جۇزەگە اسىرۋ. وسى تۇستا يتتەگى ءبىر قاسيەتتى ايتا كەتكىم كەلىپ وتىر. يتتەر بەرىلگەن پارمەندى بىردەن قابىلداي المايدى. ولارعا 2-3 سەكۋند ۋاقىت قاجەت بولادى. تاعى ءبىر قىزىقتى فاكت – وۆچاركالاردىڭ ەركەگى ەسەيگەن سايىن يەسىنە باعىنعىسى كەلمەيدى. تىڭدامايدى. سوندىقتان ولارعا اۋەلدەن قاتاڭ قاراعان ابزال, دەدى الماس تۇرسىنحان ۇلى.
ونىڭ وسىنداي پايىمدارىن تىڭداي وتىرىپ, قازاقى تۇقىمدار تۋرالى دا سۇراپ كوردىك.
«قازاقى تازىلار اڭشىلىققا بەيىم. ويتكەنى ولاردىڭ تۇپكى تۇيسىگىندە جىرتقىشتىق قاسيەت بار. قازىر شەكاراشىلار قازاقتىڭ الابايىن, تازىسىن ۇيرەتىپ جاتىر. بىراق ءوز باسىم ولاردان قىزمەتتىك يتتەر شىعادى دەپ ويلامايمىن. شىققان كۇننىڭ وزىندە بۇرىننان ءبىزدىڭ قولدانىستاعى يتتەردىڭ دەڭگەيىندەي بولمايدى. الابايدى وتىرعىزىپ, تۇرعىزىپ ايتقانعا كوندىرۋگە بولادى. بىراق ولار ەجەلدەن ءۇيدى تورۋىلداپ, قورا-قوپسىنى كۇزەتىپ ءبىر جەردە عانا جۇرە بەرەدى. نە اڭعا شاپپايدى, ادام ىزدەۋگە دە قاۋقارسىز. تازىعا كەلەر بولساق, ونىڭ ەسىل-دەرتى – اڭعا شىعۋ. ولار قويان, تۇلكى, كەرەك دەسەڭىز, قاسقىر قۋعا اۋەس. سول سەكىلدى اڭشىلىققا ارنالعان يتتەر يەسى ۇيدەن مىلتىق الىپ شىقسا قۋانىپ, ادامدى اينالسوقتاپ, ءبىر ورىندا تۇرماي جىبىرلاپ كەتەدى. تازى دا سولاي. يەسى اتقا قونسا, الدىنا ءتۇسىپ ويناقتاپ شىعادى. ال قىزمەتتىك يتتەر ۆالەردىڭ الدىنان ادام وتسە بولدى ابالاپ, تىپىرشىپ باستايدى. ويتكەنى بۇلارعا دا قىزىق كەرەك. ءار يتكە يەسى بولماسا, بوتەن ادامدار جولاي قويمايدى. ءبىز دە بۇلاردى سىرتقا شىعارىپ, ويناتىپ, جاتتىقتىرىپ, بىرگە ۋاقىت وتكىزىپ تۇرۋعا تىرىسامىز. يتتەر دە قۋانادى. اسىرەسە دوپ كورسە بالاشا قۋانىپ كەتەدى», دەيدى كينولوگيانىڭ قىر-سىرى تۋرالى بايانداعان مامان.
بىلىكتى كينولوگ بۇگىندە الماتى قالاسىنىڭ ىرگەسىندە ورنالاسقان زارەچنىي كەنتىندەگى ءۇش بىردەي تۇزەۋ مەكەمەسىن تورۋىلداۋ ىسىنە اتسالىسىپ ءجۇر. سونداي-اق كەي كەزدەرى ماڭايداعى اۋىل ازاماتتارىنىڭ جوعالعان مالى مەن دۇنيە-مۇلكىن تاۋىپ بەرۋگە دە كومەكتەسىپ تۇرادى. باسشىلىقتىڭ كەلىسىمىمەن ادام ىزدەۋ جۇمىستارىنا دا تارتىلعان كەزدەرى بار. كەز كەلگەن تاپسىرمانى الماس وتەشوۆ سەنىمدى سەرىگى «بويكامەن» بىرگە تىڭعىلىقتى اتقارادى. ەكەۋى بىرىكسە, جاۋىنگەرلىك قىزمەتتە ءبىراز شارۋانىڭ باسىن قايىرۋعا قاۋقارلى.
جانبولات كەنجەعۇل,
قاتارداعى جاۋىنگەر
الماتى وبلىسى
