ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ – جاڭا ەكونوميكالىق ۇلگىگە كوشۋ جولى

جوبالاردى تولىق جۇزەگە اسىرۋعا قارجى قاجەت

ەلىمىزدەگى سۋارمالى جەرلەردىڭ 35%-ى تۇركىستان وبلىسىندا. بارلىعى 552 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەرلەردىڭ بويىن­دا 520 ەلدى مەكەن, ياعني ميلليونعا جۋىق اۋىل تۇرعىندارى تىرشىلىك ەتەدى. وسى ەلدى مەكەندەردىڭ ازاماتتارى ونىمدەرىن ورتاق نارىققا شىعارىپ, ەل وڭىرلەرىن كوكونىسپەن, جەمىس-جيدەكپەن, مال ازىعىمەن قامتاماسىز ەتۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ جاتىر. وكىنىشكە قاراي, كەيىنگى جىلدارى وبلىستىڭ شارۋالارىن اعىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ دە, سۋ شارۋاشىلىعى نىساندارىنىڭ جاعدايى دا وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىر.

وتىرار, ساۋران, ورداباسى, بايدىبەك, جەتىساي, شاردارا اۋداندارى جانە تۇر­كىستان مەن ارىس قالالارىنىڭ اينالا­سىنداعى سۋارمالى جەرلەردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ وزەكتى ماسەلە كۇيىندە قالىپ كەلەدى. جىل بويى ەگىسىن ەگىپ, شىعىنىن شىعارعان شارۋالار شىلدە-تامىز ايلارىندا ەگىستىككە سۋ جەتكىزە الماي قىرۋار شىعىنعا باتۋدا جانە بۇل – جىل سايىن قايتالاناتىن جايت. وسى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن جاسالعان جوبالاردىڭ كەيبىرىنە قارجى دا بولىنگەن. الايدا ولاردى اياقتاۋعا قارجىلاندىرۋ توقتاپ, تولىق جۇزەگە اسىرىلماعان. وبلىستا سۋ شارۋاشىلىعى جۇيەلەرىن قالپىنا كەلتىرۋدىڭ 2023-2030 جىلدارعا ارنالعان «جول كارتاسى» جاسالعان. وبلىس اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ەگەر بۇل جوسپارعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قولداۋ كورسەتىلسە, 3 جاڭا سۋ قويما سالىنىپ, 17 سۋ قويماسى جوندەلەدى. جاڭادان 120,3 ملن تەكشە مەتر اعىن سۋ جەتكىزىلەدى. جاڭا 12,2 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەر ىسكە قوسىلىپ, 250 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەردىڭ مەليوراتيۆتىك جاعدايى جاقسارادى. ساپالى اۋىز سۋمەن 250 مىڭعا جۋىق تۇرعىن قامتاماسىز ەتىلەدى. كانالدار, قاشىرتقىلار, اۋىز سۋ قۇبىرلارى جوندەلمەك. جول كارتاسىنا جالپى 58 جوبا ەنگىزىلگەن. ءيا, قايتالاپ ايتايىق, ەگەر رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قولداۋ كورسەتىلسە. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, قارجىلاندىرۋ توقتاپ, تولىق جۇزەگە اسىرىلماعان جوبالار دا بارشىلىق. مىسالى, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى قارىزى ەسەبىنەن «وتىرار اۋدانىنداعى ءشاۋىلدىر الابىنىڭ ىشكى كوللەكتورلىق-درەناجدىق جەلىلەرىن 12,4 گەكتار الاڭدا قايتا جاڭار­تۋ» جوباسى. جوبانىڭ قۇنى – 2 842 ملن تەڭگە. كەلىسىمشارتقا سايكەس 2020 جىلى 568 ملن تەڭگە كولەمىندە اۆانس تولەنگەن. ونىڭ 8,2%-ى عانا, ياعني 235 ملن تەڭگە يگەرىلگەن. جوبا اياسىندا ۇزىن­دىعى 55,2 شاقىرىم ء«شاۋىلدىر» باس قا­شىرتقىسىمەن 364 شاقىرىم ىشكى قا­شىرت­قىلار مەحانيكالىق تازالاۋدان وتكىزىلىپ, جۇمىس ىستەۋ قابىلەتتىلىگىن ارتتىرىپ, 12,4 مىڭ گەكتار جەردىڭ مە­­ليو­را­تيۆتىك جاعدايى جاقساراتىن بول­عان. الايدا باس قاشىرتقىنىڭ 41,2 شا­قى­رىمى, ىشكى قاشىرتقىلاردىڭ 105 شاقى­رىمى عانا اياقتالىپ وتىر. جوبا تولىق ىسكە اسپاعان. بۇل ورايدا بۇگىندە اتالعان جوبانى ەقدب قارىزىنان الىپ تاستاۋ جانە قالعان جۇمىستاردى ودان ءارى «قازسۋشار» رمك قاراجاتى ەسەبىنەن اياقتاۋ ماسەلەسى قارالىپ جاتىر.

سونداي-اق وبلىس اكىمدىگى بايدىبەك اۋدانىندا «بايدىبەك اتا» سۋ قويماسىن سالۋ» جوباسى بويىنشا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسىن ازىرلەپ, مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ وڭ قورىتىندىسىن الدى. جوبانى ىسكە اسىرۋعا 2024-2026 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسىندا جالپى سوماسى 5 ملرد تەڭگە, ونىڭ ىشىندە 2024 جىلى – 3,4 ملرد تەڭگە جانە 2025 جىلى 1,6 ملرد تەڭگە كوزدەلگەن. جوبالىق قۇنى – 4 405 ملن تەڭگە, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى قارىزى ەسەبىنەن وتىرار اۋدانىندا سورعى ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىمەن ءشاۋىلدىر قورەكتەندىرۋ كانالىن قايتا جاڭعىرتۋعا كەلىسىمشارتقا سايكەس 2020 جىلى 881 ملن تەڭگە كولەمىندە اۆانس تولەنىپ, بىراق قارجى يگەرىلمەگەن. جوباعا سايكەس 29,7 شاقىرىم كانال بەتونمەن قاپتالىپ, سۋ تاستاۋ كانالىنىڭ 6,8 شاقىرىمىن مەحانيكالىق تازالاۋدان وتكىزۋ قاجەت بولاتىن. جوبا تولىق ىسكە اسقان جاعدايدا «د.التىنبەكوۆ», «كوكماردان» كانالدارىنا سۋارۋ ماۋسىمىندا كەپىلدى اعىن سۋ جەتكىزىلىپ, 12 مىڭ گەكتار جەر سۋمەن قامتاماسىز ەتىلۋگە ءتيىس ەدى. وكىنىشكە قاراي, ول جوبانىڭ دا توقتاپ قالعانىنا ەكى جىلدىڭ ءجۇزى بولىپتى. قۇرىلىس جۇمىستارى توقتاپ تۇرعان جوبالاردىڭ تاعى ءبىرى – جەتىساي اۋدانى ايماعىندا 2012 جىلى باستالعان «شارۋاشىلىقارالىق ك-30 كانالىنىڭ گيدروقۇرىلعىلارىن قايتا قۇرۋ» جوباسى. جوندەۋ جۇمىستارى 2016-2017 جىلدارى توقتاپ قالعان. ال 2018 جىلدان باس­تاپ قايتا جالعاسقانىمەن, 2019 جىلدان بەرى قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلمەگەن. كانالدىڭ جالپى ۇزىندىعى – 30,6 شاقى­رىم. سونىڭ ىشىندە 25 شاقىرىمى بەتوندالۋ كەرەك بولسا, ونىڭ 14 شاقىرىمى عانا جانە ىشكى تارماقتارىنىڭ 175 شاقىرىمىنىڭ 52 شاقىرىمى عانا بەتوندالعان. جوسپارلانعان 4 ناسوس ستانساسىنىڭ بىردە-بىرەۋى قويىلماعان. جوبانىڭ تاپسىرىس بەرۋشىسى – ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتى, مەردىگەر – «Kerneu Limited» جشس. قۇرىلىسقا قارالعان 6,076 ملن تەڭگەنىڭ 3,600 ملن تەڭگەسى يگەرىلگەن بولاتىن. مامانداردىڭ مالىمدەۋىنشە, اتقارىلعان قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ ساپاسىندا كوپتەگەن كەمشىلىك ورىن العان. كانالدىڭ جوندەۋدەن وتكەن بولىكتەرى قايتا جارامسىز كۇيگە اينالىپ, ىشكى سۋ جۇيەلەرىنىڭ سۋ وتكىزۋ قابىلەتى ناشار­لاعان.

سونداي-اق جەتىساي اۋدانىنداعى قىزىلقۇم, ش.دىلدابەكوۆ, ماقتالى, ج.ەراليەۆ, اباي, ىنتىماق اۋىلدىق وكرۋگتەرىندە تىك درەناجدى ۇڭعىمالار جارامسىز كۇيدە. اتالعان جاعداي ەگىستىك جەرلەردىڭ مەليوراتيۆتىك جاعدايىنىڭ ناشارلاۋىنا اكەلىپ سوعىپ جاتىر. كۇزگى-كوكتەمگى جاۋىن-شاشىن, ەگىستىك القاپ­تارىنىڭ سور شايۋ جۇمىستارى كەزىندە جەراستى سۋلارىنىڭ دەڭگەيى كوتەرىلىپ, جوعارىدا اتالعان اۋىلدىق وكرۋگتەردەگى ەلدى مەكەندەردى سۋ باسىپ قالۋ قاۋپى بار. بۇل ورايدا جۋىردا ۇكىمەت باسشىسى­نا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان سەناتورلار جوبا بويىنشا كوميتەت تاراپىنان جاساتىلعان 210 تىك درەناجدى ۇڭعىمانى قالپىنا كەلتىرۋ جسق-نا تۇزەتۋ ەنگىزۋ, مەم­لەكەتتىك ساراپتاما قورىتىندىسىن الۋ جانە يسلام دامۋ بانكى قارىزىنىڭ ەسەبىنەن 210 تىك درەناجدى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن جەدەلدەتۋ شارالارىن قابىلداۋ قاجەتتىگىن ايتقان-دى. ۇكىمەت باسشىسى ءا.سمايىلوۆتىڭ سەناتورلارعا بەرگەن جاۋابىنا قاراعاندا, يسلام دامۋ بانكىنىڭ قارىزى شەڭبەرىندە تۇركىستان وبلىسىندا جالپى اۋدانى 136,8 مىڭ گەكتار يرريگاتسيا مەن درەناجدى قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى جوبانى ىسكە اسىرۋ جالعاسىپ جاتىر. «Temelsu كومپانياسى بۇگىندە وبلىس بويىنشا 512 تىك درەناجدى ۇڭعىمالاردى قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا 5 جاڭا جوبا ازىرلەدى. قازىرگى كەزدە بارلىق 5 جوبا بويىنشا جالپى سوماسى 42,4 ملرد تەڭگەگە شارتتار جاسالدى, ونىڭ ىشىندە 2,3 ملرد تەڭگە (5,3%) يگەرىلدى. جوعارىدا اتالعان جوبالاردى اياقتاۋ مەرزىمى – 2025 جىل», دەلىنگەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ جا­ۋابىندا. ءوڭىر ءۇشىن ماڭىزدى تاعى بىرقاتار جوبانى قارجىلاندىرۋ ۇكىمەت تاراپىنان قولداۋ تاپپاي وتىرعانى ايتىلعان دەپۋتاتتىق ساۋالدا سەناتورلار ءا.بەكتاەۆ, ا.ساتۆالديەۆ, م.قىدىربەك جوبالاردىڭ بارلىعى دەر كەزىندە ىسكە قوسىلعان جاعداي­دا اۋداندارداعى 200 مىڭ گەكتارعا جۋىق جەرلەرگە كەپىلدى سۋ بەرىلەتىنىن ايتادى. ال پرەمەر-مينيستر دەپۋتاتتار كوتەر­گەن ماسەلەلەر ۇكىمەتتىڭ تۇراقتى باقى­لاۋىن­دا جانە ولاردى شەشۋ جونىندەگى جۇ­مىس ودان ءارى جالعاساتىنىن ءمالىم ەتتى.

اعىن سۋ ماسەلەسىن شەشۋدە كورشى مەم­لەكەتكە تاۋەلدىلىك تە كەرى اسەرىن تيگىزۋ­دە. بۇل ماسەلەنى جۇيەلى تۇردە شەشۋ ماق­سا­تىندا «تۇركىستان ماگيسترالدى كانا­لىن كۇردەلى جوندەۋ» جوباسى ىسكە اسىرى­لىپ جاتىر. بۇگىندە IV كەزەڭنىڭ جوبا­سى دايىن. جالپى قۇنى – 11,5 ملرد تەڭگە. قوسىمشا 26 شاقىرىم بەتوندالادى. جوبا تولىق ىسكە اسقاندا 89 ملن تەكشە مەتر سۋ ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. نىسان قۇرىلىسىن باستاۋعا 2024 جىلعا 5 ملرد تەڭگە قاجەت.

204 ەلدى مەكەننىڭ سۋ جۇيەلەرى توزعان

وبلىستا اعىن سۋمەن قاتار تابيعي گازبەن, اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلە­لەرى دە وزەكتى. اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى بويىنشا «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن حالىقتى 100 پايىز اۋىز سۋمەن قامتاما­سىز ەتۋ جوسپارلانعان. بۇگىنگى تاڭدا وب­لىس­تىڭ 833 ەلدى مەكەنىنىڭ 720-سى نە­مە­سە 86,4% اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىل­­گەن. اۋىز سۋ 113 ەلدى مەكەندە (90,6 مىڭ ادام) مۇلدەم جوق بولسا, 204 ەلدى مەكەن­نىڭ (591,5 مىڭ حالىق) سۋ جۇيە­لەرى توزعان. وبلىس اكىمدىگى ول ەلدى مەكەن­دەردى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە توزىعى جەتكەن جەلى­­لەردى رەكونسترۋكتسيالاۋعا ارنالعان جوبا­لاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامالاردى ازىر­لەگەن. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ 2024-2026 جىلدارعا ارنالعان جوباسىندا وبلىستىڭ سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ جونىندەگى 31 جوباسىن ىسكە اسىرۋعا 25,4 ملرد تەڭگە ءبولۋ كوزدەلگەن. جوبالاۋ-سمە­تالىق قۇجاتتامالارى ازىرلەنگەن بىرقاتار جوبا دا قارجى قاراستىرۋدى قاجەت ەتەدى. اتاپ ايتقاندا, شاردارا قالاسىنىڭ سايرام اۋدانى قارابۇلاق ەلدى مەكەنىنىڭ, ماقتاارال اۋدانى اتاكەنت كەنتى مەن وركەنيەت ەلدى مەكەندەرىنىڭ جانە ساۋران اۋدانىندا ەسكى يقان, كەلەس اۋدانىندا وڭتۇستىك, سوزاق اۋدانىندا سىزعان ەلدى مەكەندەرىنىڭ تۇرعىندارىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە 33,1 ملرد تەڭگە, ونىڭ ىشىندە 2024 جىلعا جوبانى قارجىلاندىرۋعا 13,2 ملرد تەڭگە قاجەت. مىسالى, 59 مىڭعا جۋىق حالقى بار قارا­بۇلاق اۋىل وكرۋگى تۇرعىندارىنىڭ 60 پا­يىزى عانا اۋىز سۋ قۇبىرلارىن پايدالانا الادى. بۇل قۇبىرلاردىڭ ءوزى 1968 جىلى تارتىلعان, ياعني بۇگىندە توزىعى جەتكەن, تاۋلىك بويى سۋ بەرۋگە جارامسىز. اۋىل حالقىنىڭ 30-35 پايىزى قۇدىق جانە وزدىگىمەن قازىپ العان سۋ ۇڭعىمالارىن پايدالانىپ جاتىر. اۋدان اكىمدىگى تاراپىنان جاعدايدى جاقسارتۋ بويىنشا جەراستى سۋ قورىنا تالداۋ جۇرگىزىلىپ, وڭ قورىتىندى الىنعان. جالپى قۇنى 9,4 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن جوبا-سمەتالىق قۇجاتتارى ازىرلەنگەن, مەملەكەتتىك ساراپ­تا­مانىڭ وڭ قورىتىندىسى بار.

وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 80 پايىزى اۋىل­دى جەرلەردە تۇرادى. ياعني اۋىلداردى قاجەتتى ينفراقۇرىلىممەن قامتۋ – باس­تى باعىتتاردىڭ ءبىرى. وڭىردە ءبىر جىلدا مۇل­دەم اۋىز سۋى جوق 10 ەلدى مەكەندەگى 9 مىڭ تۇرعىن اۋىز سۋمەن قامتىلدى. سونداي-اق 10 ەلدى مەكەندەگى توزىعى جەتكەن اۋىز سۋ قۇبىرلارى جاڭارتىلدى. وبلىس اكىم­دىگىنىڭ مالىمەتىنشە, جىل سوڭىنا دەيىن 16 ەلدى مەكەندە سۋ جۇيەلەرى جۇرگىزىلىپ, اۋىز سۋ بەرىلەدى. ەلدى مەكەندەردى ۇزدىكسىز جانە ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋ ءۇشىن جەراستى سۋ كەن ورىندارىن, سۋ كوزدەرىنە ىزدەۋ-بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتقان ۋاكىلەتتى ورگاندار تاراپىنان سۋ قورلارى بەكىتىلىپ جاتىر.

تابيعي گازبەن قامتۋ دەڭگەيى 86,7%-عا جەتكىزىلەدى

وبلىستا 833 ەلدى مەكەننىڭ 465-ءى نەمەسە 55,9%-ى تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتىلگەن. «Amanat» پارتياسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى اياسىندا بەكىتىلگەن «جول كارتاسى» بويىنشا 2025 جىلعا دەيىن قوسىمشا 202 ەلدى مەكەنگە تابيعي گاز قۇبىرىن تارتىپ, قامتۋ دەڭگەيىن 86,9% جەتكىزۋ جوسپارلانعان. ءوڭىردىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىنا سايكەس ەلدى مەكەندەردى گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 2024 جىلعا 14,2 ملرد تەڭگە قاراستىرۋ جوس­پارلانسا, قارجى مينيسترلىگى تاراپىنان تەك قانا وتپەلى 6 نىساننىڭ قۇرىلىسىنا 3,1 ملرد تەڭگە ماقۇلدانىپ وتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە ەلدى مەكەندەردى تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا كەشەندى جوسپاردىڭ تۇپكىلىكتى ناتيجەگە جەتۋىنە كەدەرگى تۋدىرادى. سوندىقتان 2024 جىلعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن جاڭا 69 نىساننىڭ قۇرىلىسىنا 18,1 ملرد تەڭگە قارجى قاجەت. ءبىرىنشى كەزەكتەگى ەلدى مەكەندەردى تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋ جوبالارىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى بويىنشا تۇبەگەيلى شەشىم شىعارىلماسا, بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن سالىنعان گاز نىساندارى قاراۋسىز قالۋى, توزۋى جانە دە تالان-تاراجعا ءتۇسىپ, گاز قۇرىلعىلارى مەن جەلىلەرىنىڭ جارامسىز جاعدايعا جەتكىزىلۋى ابدەن مۇمكىن.

وبلىس حالقى تابيعي گازدى وتاندىق «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنان تۇتىنۋدا. وتكەن جىلعى جالپى وبلىستىڭ تابيعي گاز تۇتىنۋ مول­شەرى 716,5 ملن تەكشە مەتردى قۇرادى. تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى. مىسالى, كەيىنگى ءبىر جىلدا 21 ەلدى مەكەندەگى 53 مىڭعا جۋىق تۇرعىن گازبەن قامتىلدى. جالپى وبلىستا 1,5 ميلليوننان اسا حالىق تابيعي گازبەن قامتىلعان. بيىل 103 نىساننىڭ قۇرىلىسىنا 16,5 ملرد تەڭگە ءبولىندى. جىل سوڭىنا دەيىن 68 نىساننىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, 122 مىڭعا جۋىق تۇرعىن قونىستانعان 57 ەلدى مەكەنگە گاز تارتىلادى. قالعان 35 نىساننىڭ قۇرىلىسى كەلەر جىلى اياقتالادى. ءسويتىپ, جىل قورىتىندىسىمەن گاز تۇتىنۋشىلار سانى 1 ملن 659 مىڭ 343 ابونەنتكە (78,3%) جەتپەك. الداعى 3 جىلدا قوسىمشا 200 ەلدى مەكەندى تابيعي گازعا قوسىپ, قامتۋ دەڭگەيى 86,7%-عا جەتكىزىلەدى. وڭىردە قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, بىراق ىسكە قوسىلماي تۇرعان گاز قۇبىرلارى مەن گاز تاراتۋشى ستانسالارىن جوندەپ, قايتا ىسكە قوسۋ, ەلدى مەكەندەردى «كوگىلدىر وتىنمەن» قامتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل ورايدا وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدى اپپاراتتىق جيىندا ستراتەگيالىق تۇرعىدا ماڭىزدى, گازداندىرۋ ماسەلەسىن تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاپ, جوسپارعا ساي جۇمىس جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن ايتتى. قاراۋسىز قالعان نىساندار قايتا ىسكە قوسۋدى, گاز كىرگىزۋ جۇمىستارىن دا مەيلىنشە جىلدامداتۋدى تاپسىردى.

وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسىمەن قولعا الىنعان جۇمىستار ناتيجەسىندە جەتىساي اۋدانىنداعى «جەتىساي», «كيروۆ» اگتس-تەرىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالىپ, گازعا قوسىلۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءدال وسى سەكىلدى بىرنەشە اۋداندا گاز تاراتۋشى جەلىلەردى جوندەۋدەن وتكىزۋ جۇمىستارى قولعا الىنعان. مەم­لەكەتتىك ساراپتامادان 96 جوبانىڭ وڭ قورىتىندىسى الىنعان. ولاردى قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە قارجى قاراستىرىلىپ جاتىر. سوزاق اۋدانىندا گازداندىرۋ قۇرىلىسىنا بيۋدجەتتەن 1,5 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 2 نىسان سالىنىپ جاتىر. اۋدان ورتالىعى شولاققورعاندا قۇرىلىس جۇ­مىستارى بيىل اياقتالادى. تابيعي گاز جۇيە­سىنە قوسىلۋ ءۇشىن اگتس بار ماگيس­ترالدى گاز كۇبىرى-تارماعىن تولىق اياق­تاۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 411,1 ملن تەڭگە قارجى ءبولۋ قاجەت. سارىاعاش اۋدانىنىڭ جىبەك جولى اۋىل وكرۋگىنە قاراستى ەلدى مەكەندەردى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 2011-2012 جىلدارى سالىنعان اۆتوماتتاندىرىلعان گاز رەتتەگىش ستانساسى انىقتالعان اقاۋلاردان ءالى ىسكە قوسىلماي تۇر. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. ال كەلەس اۋدانىنداعى «ع.مۇ­­راتباەۆ» گاز تاراتۋ ستانساسى 22 ەلدى مە­كەنگە گاز تاراتۋدا. بۇعان قوسا اۋدان­داعى قوسىمشا 9 ەلدى مەكەندى گازعا قوسۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار اۋداندا اۋماعى 51 گەكتار بولاتىن جىلىجاي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. وسىعان وراي كەشەنگە قاجەتتى گاز كولەمىن جەتكىزۋ ءۇشىن ستانسا قۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ قاجەت. وڭىردەگى 29 گاز تاراتۋ ستانساسىنىڭ 9-ى بيىل قايتا جاڭعىرتۋدان وتكەن.

جۇمىستى ساپاسىز اتقارعانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى قارالادى

پرەزيدەنت جولداۋىندا ەنەرگەتيكا­لىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن دە شەشۋ قا­جەت­تىگى ايتىلدى. قولدان كەلگەنشە ءوز رە­سۋرس­تارىمىزعا ارقا سۇيەگەن ابزال ەكەنى ەسكەرتىلدى. بۇل ورايدا ەلەكتر جەلىسىمەن وبلىستاعى ەلدى مەكەندەردىڭ 98 پايىزى قامتىلعانىن ايتا كەتەلىك. بيىل 71 نى­ساننىڭ قۇرىلىسىنا بيۋدجەتتەن 10,7 ملرد تەڭگە ءبولىندى. نىساندار پايدالانۋعا تاپسىرىلعاننان كەيىن 55 مىڭ تۇرعىن ساپالى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتىلادى. وبلىستا قاجەتتى ەلەكتر قۋاتىنىڭ 80 پايىزى سىرتقى كوزدەردەن تاسىمالدانادى. وسى ورايدا ەلەكتر قۋاتىنىڭ تاپ­شىلىعىن «سامۇرىق-قازىنا» قورىمەن بىرلەسىپ, بۋ-گاز قوندىرعى ستانساسىن سالۋ ارقىلى شەشۋ جوسپارلانىپ وتىر. ستانسانىڭ قۋاتتىلىعى 1 مىڭ مۆت-تى قۇرايدى. نىسان ءۇشىن جەر ۋچاسكەسى بەلگىلەنگەن. قۇرىلىس مەرزىمى 2024-2026 جىلدارعا ەسەپتەلگەن, 2 مىڭنان اسا جۇ­مىس ورنى اشىلادى. جوبانى ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە وبلىستىڭ ەلەكتر قۋات تاپشىلىعى شەشىلمەك.

سونداي-اق وڭىردە كەيىنگى 5 جىلدا تۇرعىن ءۇي سالاسى بويىنشا قۇرىلىس قارقى­نى ارتقانى بەلگىلى. الايدا وزەكتى ماسەلەلەر دە از ەمەس. ۇيلەردى ۋاقتىلى تاپ­سىر­ماۋ, اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن تالاپقا ساي جۇرگىزبەۋ جانە وزگە دە تۇيتكىلدەرى بار. بۇل ورايدا وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدى اپپارات وتىرىسىندا تۇرعىن ۇيلەردى ۋاقتىلى تاپسىرۋ جاعىندا ءمىن بارىن ايتتى.

«كەيبىر كوممەرتسيالىق باعىتتاعى ۇيلەردىڭ شارشى مەترىنىڭ باعاسى وتە قىمبات. بىراق سول باعاسىنا ساي ەمەس, كولىك تۇراعى, اباتتاندىرۋ جۇمىسى جوق. سوندىقتان كومپانيالارمەن ءۇي باعا­­سىن تومەندەتۋ نەمەسە ساپاسىن جاقسار­­تا ءتۇسۋ جونىندە ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلۋى كەرەك. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا, ارەندالىق ۇيلەرگە قاتىستى جۇمىسىن دۇرىس اتقارماعان اكىمدەر مەن جاۋاپتى ورىنباسارلارىنان تۇسىنىكتەمە الىنسىن. قارجىنى الىپ, جۇمىستى كەشىكتىرگەن جانە ساپاسىز اتقارعان مەردىگەرلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن دە زاڭ اياسىندا قاراپ شىعىڭىزدار», دەدى وبلىس اكىمى.

وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىل وڭىردە بارلىق قارجى­لاندىرۋ كوزدەرى ەسەبىنەن 866,4 مىڭ شار­­شى مەتر تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ مىندەتى قويىلعان. سەگىز ايدىڭ قورى­تىندىسىمەن وبلىس بويىنشا 525,6 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا قابىل­دانعان. تۇركىستان قالاسىنداعى اكىم­شى­لىك-ىسكەرلىك ورتالىعىنداعى 62 تۇر­عىن ءۇيدىڭ تاپ­سىرىس بەرۋشىسى – وبلىستىق قۇرى­لىس باسقارماسى. بيىل 55 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرى­لىسىن اياقتاپ, جالپى 185 مىڭ شار­شى مەتردى قۇرايتىن 3 140 پاتەردى پايدا­لانۋعا تاپ­سىرۋ جوسپارلانعان. قازىر­گى تاڭدا 1 409 پاتەر نەمەسە 81 188 مىڭ شار­شى مەتر ءۇي پاي­­دا­لانۋعا بەرىلگەن. قۇرى­لىستى مەر­زى­­مىنەن كەشىكتىرگەن مەردى­گەرلەر­دەن كەلىسىم­شارتقا سايكەس 2,5 ملن تەڭگە وندى­رىل­گەن.

تۇركىستان وبلىسى