كوپشىلىكتىڭ تولەم قابىلەتى تومەن. بۇعان دەيىن ءار الۋان مەملەكەتتىك يپوتەكالىق باعدارلامالارعا ارقا سۇيەپ كەلدىك. ەندى ولار جوق. بارىنىڭ ءوزى بار دەۋگە كەلمەيدى. بارى «7-20-25» باعدارلاماسى ەدى. قازىر ونىڭ ءوزىن اي سايىنعى ليميتپەن شەكتەپ تاستادى. باياعى استا-توك اقشا جوق. «ماڭدايىنان كۇن سۇيگەن» باقىتتىلار عانا يە بولىپ جاتىر بۇل مۇمكىندىككە. مۇنىڭ وزىنەن زاڭسىزدىقتىڭ الدەقانداي ءيىسى دە شىعاتىن سەكىلدى...
Freedom Finance Global زەرتتەۋىنە زەر سالساق, ەل تۇرعىندارىنىڭ ءۇي ساتىپ الۋعا اقشاسى جەتپەيدى. اناليتيكتەردىڭ ايتۋىنشا, ينفلياتسيانىڭ تومەندەۋىنە جانە اقشا-نەسيە ساياساتىن جۇمسارتۋعا بايلانىستى ۇكىمەت تاراپىنان جاسالعان كەيبىر سيگنالدارعا بايلانىستى مولشەرلەمەنىڭ تومەندەۋى يپوتەكالىق نەسيەلەۋ نارىعىنا سەرپىن بەرۋى مۇمكىن.
الايدا ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ كوبى 10-20 پايىز ارالىعىنداعى تولەم مولشەرلەمەسىن ۋاقىتىلى جاۋىپ تۇرۋ ءۇشىن وزگەلەردىڭ كومەگى (ماسەلەن, تۋىستارىنىڭ) قاجەت بولاتىنىن ايتقان.
ينفوگرافيكانى جاساعان – امانگەلدى قياس, «EQ»
«جىلدىق 15-20 پايىز – كوپ ادام ءۇشىن تىم جوعارى مولشەرلەمە بولىپ ەسەپتەلەدى. ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 70 پايىزى ەگەر نەسيەنىڭ جىلدىق مولشەرلەمەسى 20 پايىزدان اساتىن بولسا وندا يپوتەكانى تولەي المايتىنىن ايتادى. قارجىلىق اۆانتيۋريزمگە بەلگىلى ءبىر بەيىمدىلىك بايقالادى, ويتكەنى قارىزدى وتەۋ ءۇشىن 20 پايىز الەۋەتتى قارىز الۋشى ءۇشىنشى تۇلعالاردان كومەك كۇتەدى. بۇل 90 كۇننەن استام كەشىكتىرىلگەن تولەمدەر (NPL) دەرەكتەرىنە سايكەس كەلمەيدى, NPL 2022 جىلدىڭ سوڭىندا شامامەن 5 پايىزدى قۇرادى. بىراق بۇل جاعداي بانك نارىعى ساراپشىلارىنىڭ يپوتەكاداعى قارىز الۋشىلاردىڭ ساپاسىنىڭ تومەندىگى تۋرالى مالىمدەمەلەرىمەن سايكەس كەلەدى», دەيدى اناليتيك اڭسار ابۋەۆ.
ونىڭ سوزىنشە, مامىلەلەردىڭ سانى مەن بازالىق مولشەرلەمەسى سالىستىرۋ نارىق بەلسەندىلىگى مەن اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ قاتاڭدىعى اراسىنداعى تىكەلەي كوررەلياتسيانى كورسەتەدى. ءبىر جاعىنان, بازالىق مولشەرلەمە نارىقتى باياۋلاتۋ قۇرالىنىڭ ءرولىن اتقارۋى كەرەك. ەكىنشى جاعىنان, نارىقتاعى جالعىز ويىنشى بولىپ يپوتەكانى نارىقتىق ەمەس مولشەرلەمەمەن بەرەتىن «وتباسى بانك» قانا قالدى.
«وسىعان سۇيەنە وتىرىپ, 2022 جىلى بازالىق مولشەرلەمەمەن بەرىلگەن يپوتەكا سانى ءبىر-بىرىنە تولىق تاۋەلدى بولماۋى مۇمكىن. الايدا «7-20-25» جەڭىلدەتىلگەن باعدارلاماسىنا ءىلىنۋ مۇمكىندىگى قيىنداپ كەتكەن 2023 جىلدان باستاپ تۇرعىندار نارىقتىق مولشەرلەمەلەرگە ءجيى نازار اۋدارا باستادى. «وتباسى بانكىنىڭ» ءىرى قالالاردان كەتۋى جانە جەڭىلدەتىلگەن جاڭا يپوتەكالاردىڭ جوقتىعى اياسىندا بازالىق مولشەرلەمەنىڭ ءمانى نارىققا بۇرىنعىدان دا اسەر ەتە تۇسپەك. سونىمەن بىرگە بيىل بازالىق مولشەرلەمەگە تاۋەلدى بانكتەردەگى نارىقتىق يپوتەكا ۇلەسىنىڭ 25 پايىزعا دەيىن ءوسىپ كەتكەنىن ەسكەرگەن ابزال جانە بۇل ءۇردىس جالعاساتىن سەكىلدى», دەيدى ساراپشى.
ساراپشىلار جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكالىق باعدارلامالاردى نارىقتان ءبىرجولا الىپ تاستاۋ كەرەك, ول ەكونوميكاعا زيان كەلتىرەدى دەگەندى ءجيى ايتادى. وسىنى ەسكەرگەن ۇلتتىق بانك سەكىلدى ءىرى ويىنشىلار كەزەڭ-كەزەڭىمەن نارىقتان كەتىپ تە جاتىر. ساراپشىلاردىڭ ۇسىنار نۇسقاسى – مەملەكەت جەڭىلدەتىلگەن باعدارلاما ويلاپ تابا بەرمەي, حالىقتىڭ جەكە تابىسىن ارتتىرۋعا كۇش سالۋعا ءتيىس. سوندا حالىقتىڭ قولى اۋزىنا جەتىپ, ءۇيدى ءوزى-اق ساتىپ الار ەدى. ارينە, بۇل – دۇرىس. ءتىپتى اسا ىزگى نيەت ءھام ۇستانىم دەۋگە بولادى. الايدا ەل حالقىنىڭ باسىم بولىگىنىڭ جەكە تابىسىنا ءۇي ساتىپ الارلىقتاي شاماسى جوق ەكەنىن شامالايمىز. ول ءۇشىن قانداي دا ءبىر تەوريانى العا تارتۋدىڭ, الدەقانداي ستاتيستيكاعا سۇيەنۋدىڭ دە قاجەتى از, ءسىرا. ازىرگە قالىپ تۇرعان ءتيىمدى باعدارلاما – «7-20-25». ونىڭ ءوزى شاتقاياقتاپ تۇر. تۇنەۋ كۇنى «بانكتسەنتركرەديت» يپوتەكاعا ءوتىنىم قالدىرۋدى ۇيىمداستىردى. بۇعان ءبىز دە قاتىسىپ كوردىك. بىراق العاشقى سەكۋندتا-اق ءوتىنىم بەرىلمەدى. جۇيە ءا دەگەندە ىستەن شىقتى.
باعدارلاماعا تاپسىرۋشىلاردىڭ ءبىرى رىسگۇل دوسجانوۆانىڭ ايتۋىنشا, «7-20-25» باعدارلاماسىنا ءتورت مارتە تاپسىرىپ, تورتەۋىندە دە تاۋى شاعىلعان. ايكا ايتاحانوۆا دا باسپانالى بولماق تۇگىلى, تىزىمگە ىلىنە الماي ءجۇرمىز دەيدى.
ء«دال وسى باعدارلامادا ءۇش رەت باق سىناپ كوردىك. باسپانالى بولماق تۇگىلى, تىزىمگە ىلىنە المادىق. بارىنە سايت پەن قۇراستىرعان IT مامانى كىنالى سياقتى. قايدا كەتپەي جاتقان اقشا؟ ساپالى سايت جاساتۋعا بولماس پا ەدى؟ تانىستارىم ء«وز كۇشىڭمەن وتە المايسىڭ» دەپ ەدى. راس ەكەن! 500 مىڭ تەڭگەگە IT مامانىن جالداپ قانا باسپانالى بولۋعا بولادى ەكەن. مۇنى «ەستىمەدىم» دەمەڭىزدەر. ەكىنىڭ ءبىرى وسى اڭگىمەنى ايتىپ ءجۇر. بىزدە اقشاسىز شەشىلەتىن نە قالدى؟ قىزمەتتە وتىرعان كىسىلەر وسى باعدارلامامەن پاتەردىڭ ۇستىنە پاتەر الىپ جاتىر. ال قاراپايىم تۇرعىندار اشەيىن ارمانداپ, ۇمىتتەرى ءۇزىلىپ, ءۇنسىز وتىر», دەيدى اشىنعان تۇرعىن.
سوڭعى كەزدەرى «7-20-25» باعدارلاماسىمەن ءۇي الۋعا ۇمىتتىلەردىڭ تىزىمىنە كىرۋ ءۇشىن بانك قىزمەتكەرلەرى پارا سۇرايدى ەكەن دەگەن اقپارات تا تارادى. دەپۋتات داۋلەت مۇقاەۆ «7-20-25» باعدارلاماسى جەمقورلىقتىڭ ورتاسىنا اينالۋدا, باعدارلاما ارقىلى ءۇي العىسى كەلىپ, پارا بەرۋشىلەر كوبەيىپ جاتىر دەپ مالىمدەمە جاسادى.
«پرەزيدەنتىمىز «وتباسى بانكتىڭ» قىزمەتىن قايتا قاراۋدى, وبلىس ورتالىقتارىنا ەمەس, اۋداندارعا, مونوقالالارعا جانە اۋىلدارعا باسىمدىق بەرۋ كەرەك دەگەن ەدى. وزگەرىس قاشان بولادى؟ قاشان حالىققا ءتيىمدى, قولجەتىمدى باعدارلاما ىسكە قوسىلادى؟ بۇگىن «7-20-25»-كە ليميت اشىلدى. بەس مينۋتتا ءبىتتى دە قالدى. وقىرمانداردان: «بۇل نە دەگەن سۇمدىق؟» دەگەن حاتتار كەلىپ جاتىر. «مەنەن بانك مەنەدجەرى 1 ملن 400 مىڭ سۇرادى», «مەنەن 700 مىڭ تەڭگە سۇرادى» دەگەن حاتتار جىبەرۋدە», دەيدى دەپۋتات.
قارجىگەر عالىم قۇسايىنوۆ «7-20-25» جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكالىق باعدارلاماسىنىڭ ءاۋ باستان اۋقاتتى توپقا ارنالعانىن ايتىپ, دالەل كەلتىرەدى.
«باعا ءوسىمىن ەسكەرەر بولساق, يپوتەكانىڭ ورتاشا مولشەرى 15 ملن تەڭگە ماڭايىندا بولادى. 100 ملرد تەڭگەگە جىلىنا 6 667 يپوتەكا بەرىلەدى. بىزدە جاستاردىڭ جىل سايىنعى ءوسىمى 250 مىڭ ادامنان اسادى, ياعني ءوسىمنىڭ 2,6 پايىزى يپوتەكاعا ۇمىتكەر بولا الادى. يپوتەكا ۇسىنىسى شەكتەۋلى بولعاندىقتان, بانكتەر كليەنتتەردى وزدەرى تاڭداي باستايدى. وسىلايشا, يپوتەكاعا تەك تابىسى جوعارى ازاماتتار عانا ىلىگەدى. سوندىقتان از قامتىلعان ازاماتتاردى جارىلقايمىز دەگەن نيەت تاسادا قالا بەرمەك. مۇنداي باعدارلامانى جاۋىپ, باسقا ۇستانىمدارعا نەگىزدەلگەن جاڭاسىن ازىرلەگەن ءجون», دەيدى ساراپشى.
بۇل ويىن بانكير وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن ايتقان. دەمەك قازىرگى تۋىنداپ جاتقان احۋالدى ءدال بولجاعان دەۋگە تولىق نەگىز بار.
