ماڭىزدى ءىس-شارانى ۇيىمداستىرعان – مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ «قوعامدىق كەلىسىم» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسى. مۇحتار اداەۆ سەميناردى تالىمگەر ەسەبىندە جۇرگىزىپ, قىزىقتى وتكىزدى. ول – كاسىبي مەدياتور, «پاراسات» مەدياتسيا جانە قۇقىق ورتالىعى جم ترەنەرى. «قوعامدىق كەلىسىم» رمم باس ساراپشىسى تالشىن يتاليەۆا, پسيحولوگ-شيلەنىستانۋشى رەزەدا بايمۋحامەتوۆا, شىمكەنت قالاسى ىشكى ساياسات باسقارماسى «قوعامدىق كەلىسىم» كمم ديرەكتورى ەربول بايقوناقوۆتار باسقوسۋدىڭ باستى قوناقتارى بولدى. بۇدان بولەك, سەمينار-ترەنينگكە جانە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ, قحا قوعامدىق قۇرىلىمدارىنىڭ مۇشەلەرى قاتىستى.
قوعام ادامداردان تۇرادى. كەيدە سول ادامدار اراسىندا داۋ-داماي تۋىپ قالىپ جاتادى. ولاردى جانجالداستىرماي, دوستاستىراتىن, ارازدىقتارىن جازىپ, كەلىستىرەتىن مەدياتورلار دەدىك. وسى ماماندىق يەلەرىنە دە اندا-ساندا بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرۋ, قۇقىقتىق بىلىمدەرىن كەڭەيتۋ كوپتىك ەتپەيدى. مەدياتور بىلىممەن قارۋلانسا, تاجىريبەسى مول بولسا, قارا بۇلتتاي تونگەن كيكىلجىڭدەردى ۇلكەن داۋىلعا اينالدىرماي دەر كەزىندە سەيىلتىپ جىبەرەدى. ءتىپتى بولايىن دەگەن, ورىن الۋعا ءسال قالعان ەتنوسارالىق داۋلاردى تامىرشىداي ءدال باسىپ, الدىن الىپ كەتەدى. مىنە, سەمينار-ترەنينگ وسى اتالعان كاسىبي داعدىنى دوستىق ۇيىنە جينالعان بىتىمگەرلەردىڭ بويىنا ءسىڭىرۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرىلدى.
تۇتاس رەسپۋبليكا كولەمىندە ەتنوسارالىق كەلىسىم ماسەلەسىنە جاۋاپتى مامان تالشىن يتاليەۆا: «اسسامبلەيا جانىنان مەدياتسيا ينستيتۋتىن دامىتايىق دەگەن يدەيا 2016 جىلدان باستاپ ىسكە اسىپ كەلەدى. سودان بەرى قىرۋار جۇمىس اتقارىلدى. ماسەلەن, بىزگە 150 مىڭنان اسا ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. اسسامبلەيانىڭ مەدياتورلارى ءىستى ناسىرعا شاپتىرماي, ماسەلەنى دەر كەزىندە قولعا الىپ, وتىنىشتەرگە ۋاقىتىندا جاۋاپ بەرىپ, داۋ-دامايلاردى شەشىپ بەرىپ وتىر. 5 تامىز – مەدياتسيا كۇنى بولىپ سانالادى. بيىل وسى كۇنى رەسپۋبليكالىق اكتسيا ۇيىمداستىرىلىپ, سونىڭ اياسىندا چەللەندج, بليتس-ساۋالداما, «اشىق ەسىك» كۇندەرىن وتكىزدىك. وسىنىڭ بارلىعى اپتالىق اكتسيا بارىسىندا قولعا الىندى. «اشىق ەسىك كۇندەرىندە» مەدياتورلار ادامداردى تەگىن قابىلدادى. مۇنداي ءىس-شارا جىلدىڭ ءاربىر توقسانىندا ءوتىپ تۇرادى. نەگىزىنەن حالىق وتباسىلىق داۋمەن ءجيى كەلەدى. ودان باسقا مەكتەپتە بولاتىن, بانكتە تۋىنداعان ماسەلەمەن دە كوپ شاعىمدانادى. سونىمەن بىرگە اسسامبلەياداعى مەدياتورلار ەتنوس وكىلدەرىنىڭ اراسىندا ۇرىس شىعىپ كەتپەۋ ءۇشىن دە الدىن الۋ شارالارىن جوسپارلاپ, سوعان ساي جۇمىس ىستەيدى. ارينە, كەيدە مۇنداي وقيعالار ورىن الىپ قالىپ جاتسا, ءبىرىنشى كەزەكتە اۋىل اقساقالدارىن, بەدەلدى كىسىلەردى باسۋ ايتۋعا, ادامداردى ساباسىنا تۇسىرۋگە شاقىرامىز», دەيدى.
سالا وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, بىتىستىرەتىن ادام تابىلسا, بىتپەيتىن داۋ جوق. سول ءۇشىن دە مەدياتورلاردىڭ ءرولى قوعامدا قازىر ارتىپ وتىر. ءبىر جانجال تۋىندار بولسا, ادامدار پوليتسيا, سوتقا ارىز تۇسىرمەي, بىردەن مەدياتسيا كومەگىنە جۇگىنە الادى. بىراق ءبىر ەسكەرەتىن جايت, ءادىل تورەلىكتى مەدياتورعا سەنىپ تاپسىرۋعا قوس تاراپ تا قارسى بولماۋى قاجەت. جالپى, مەدياتور دەگەنىمىز – قازاقتىڭ كادىمگى بيلەرى. «تۋرا بيدە تۋعان جوق, تۋعاندى بيدە يمان جوق» دەگەن ءسوز بۇلاردىڭ ۇستانىمىنا كىرەدى. داۋلاسقاندارعا سوتقا ارىزدانعاننان بىتىمگەرلىككە سۇيەنگەن تيىمدىرەك. بىرىنشىدەن, ەشقانداي مەملەكەتتىك سالىق تولەمەيدى, ەكىنشىدەن, ۋاقىت ۇنەمدەيدى, ۇشىنشىدەن, ءبىر كەزدەسۋدەن-اق ەكى جاق تا ءبىر-بىرىمەن قول الىسىپ قايتۋى مۇمكىن. ال سوتتا بۇل ۇدەرىس ۇزاق مەرزىمگە سوزىلادى. سول ءۇشىن سوتتاردىڭ جۇكتەمەسىن ازايتۋ ماقساتىندا مەدياتسيا ينستيتۋتىن كۇشەيتىپ, قۇزىرەتىن كەڭەيتىپ جاتىر. قازىر سوت قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىگى تومەن ىستەردى مەدياتسيانىڭ مىندەتىنە تاپسىرىپ, ءوزىنىڭ نەگىزگى جۇمىسىنا تولىققاندى كىرىسۋگە كوشكەن. پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن ەلىمىزدە جۇرگىزىلگەن سوت رەفورماسىنىڭ كوزدەگەن ماقساتىنىڭ ءبىرى دە وسى ەدى.
قازاقستاندا مەدياتسيا تۋرالى زاڭ 2011 جىلى قابىلدانعان. سودان بەرى تالاي وزگەرتۋلەر بولىپ, بۇگىندە ءتورت اياعىن تەڭ باسقان جەكە-دارا ينستيتۋت بولىپ قالىپتاسىپ كەلەدى. سوتتار وسى كۇندە ازاماتتىق ىستەردى مەدياتسياعا تاپسىرادى. بۇل ونىڭ قۇزىرەتىنىڭ كۇشەيگەنىن كورسەتەدى. سوسىن كوپ جاعدايدا مەدياتسيا ارقىلى ماسەلەنى شەشۋ دە ونى ورىنداتۋ دا وڭاي. ويتكەنى قوس تاراپ تا سوعان كەلىسىپ تۇر. ال سوتتا شەشىمدى ءبىر جاق ورىنداماسا, سوت ورىنداۋشىلارى اۋرەگە تۇسەدى نەمەسە قايتادان سوتقا اپەللياتسيالىق ارىز بەرىلەدى. قورىتا ايتقاندا, بۇل قۇرىلىم سوتتاردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن قۇرىلعان.
بۇگىندە مەدياتورلارعا شاعىم ايتىپ كەلەتىندەردىڭ باسىنداعى ماسەلەسى كوبىنەسە ەكى جاعدايدا بولادى. ونىڭ ءبىرىنشىسى وتباسىلىق كيكىلجىڭ بولسا, ەكىنشىسى بانكتەن قارىز الىپ, ودان قۇتىلا الماۋ. وسى رەتتە ماماندار ۇرىس-كەرىستىڭ كەسىرىنەن شاڭىراعى شايقالىپ, ۇيىنەن ابدەن بەرەكەسى كەتكەن, بولماسا قارىزعا بەلشەسىنەن باتىپ, بانكتىڭ «قارا تىزىمىنەن» ءبىر-اق شىققان ازاماتتار قوعامدا وتە كوپ ەكەنىن ايتادى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, بۇل قوعامدىق ماسەلەنى شەشۋدىڭ جالعىز جولى – قارجىلىق ساۋات اشۋ, وتباسىلىق قۇندىلىقتى دارىپتەۋ. سەبەبى ۇيدە بولاتىن سول داۋ-جانجال كوبىنەسە اقشادان كەپ شىعاتىن كورىنەدى.
«ەۋرازيالىق مەدياتسيا ورتالىعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ديرەكتورى, اسسامبلەيا جانىنداعى مەدياتسيا كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى لاۋرا اقشەگىروۆانىڭ ايتۋىنشا, شىمكەنتتە 4 مەدياتسيالىق ورتالىق بار. مەگاپوليس پەن تۇركىستان وبلىسىن قوسقاندا 70-تەن اسا مەدياتور جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن بىرگە اسسامبلەياعا قاراستى اقساقالدار القاسى بار, بۇل ۇيىم دا ەتنوسارالىق داۋلى ماسەلەنى جاقسى شەشەدى.
ءىس-شارا سوڭىندا قاتىسۋشىلارعا ارنايى سەرتيفيكاتتار تاپسىرىلدى. الداعى ۋاقىتتا مۇنداي سەمينار-ترەنينگتەر الماتى, تۇركىستان, جەتىسۋ وبلىستارىندا وتەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
شىمكەنت
