ستاتيستيكالىق دەرەكتەر كومىر ءوندىرىسىنىڭ ءبىر جىلدا 2%-عا ازايعانىن العا تارتادى. بيىلعى قاڭتار مەن شىلدە ارالىعىندا ەلىمىزدە قوڭىر كومىر مەن كومىر كونتسەنتراتىن قوسقاندا 65 ملن توننا تاس كومىر وندىرىلگەن. بۇل – بىلتىرعىدان 2,1%-عا از. نەگىزگى ءوندىرۋشى وڭىرلەرگە جاتاتىن پاۆلودار مەن قاراعاندى وبلىستارى رەسپۋبليكاداعى كومىر, قوڭىر كومىر جانە كومىر كونتسەنتراتى ءوندىرىسىنىڭ جالپى كولەمىن, ياعني 92%-ىن بەرەدى. ماسەلەن, پاۆلودار وبلىسىندا 39,2 ملن توننا (بىلتىرعىدان 0,5% ارتىق), ال قاراعاندى وبلىسىندا 20,6 ملن توننا كومىر ءوندىرىلدى (3,3% ازايعان). ۇزدىك ۇشتىككە اباي وبلىسى دا ەنىپ وتىر. ولار 4,2 ملن توننا كومىر وندىرگەنىمەن, ءوندىرىس 10,3%-عا ازايعان. بىلتىر ەلىمىز بويىنشا 117,8 ملن توننا كومىر ءوندىرىلىپ, بۇل ءبىر جىل بۇرىنعىدان 1,4%-عا ارتقان. سونداي-اق 60,4 ملن توننا تاسكومىر ءوندىرىلىپ, بۇل الدىڭعى جىلدان 1,7% از ناتيجە كورسەتكەن. ونىڭ ىشىندە كوكستەلەتىن كومىر ءوندىرىسى 4,2 ملن توننا ء(بىر جىلدا 6%-عا ازايعان), ەنەرگەتيكالىق كومىر ءوندىرىسى 8,9 ملن توننا (4%-عا تومەندەگەن) بولدى. قوڭىر كومىر (ليگنيت) ءوندىرىسى 0,9%, 2,6 ملن تونناعا دەيىن, كومىر كونتسەنتراتى ءوندىرىسى 12,4%, 2 ملن تونناعا دەيىن تومەندەگەن.
سونىمەن ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا ەلىمىز 370,8 ملن دوللارعا 13 ملن توننا تاسكومىر ەكسپورتتاعان ەكەن. فيزيكالىق ماندە ەكسپورتتىڭ قىسقارۋى – 20,4%, اقشالاي تۇردە 18,9% بولدى. تاعى ءبىر دەرەك بويىنشا تمد ەلدەرىنە 8,3 ملن توننا كومىر جونەلتىلىپتى. بۇل – بىلتىرعىدان 24,2%-عا از. رەسەيدى قازاقستاننىڭ نەگىزگى كومىر يمپورتتاۋشىسى دەۋگە بولاتىنداي. ولاردىڭ ۇلەسى 7,4 ملن توننا, ءبىر جىلدا 27,2% ازايعان. الەمنىڭ باسقا ەلدەرىنە ەكسپورت 4,7 ملن توننا بولدى, بۇل بىلتىرعىدان 12,7%-عا تومەندەگەن.
اقشالاي ەسەپتەگەندە ەكسپورت 12,3%-عا ازايىپ, 264 ملن دوللاردى قۇراعان. مۇندا پولشا, لاتۆيا جانە تۇركيا قازاقستان كومىرىنىڭ نەگىزگى يمپورتتاۋشىلارىنا اينالىپ وتىر.
وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق قاجەتتىلىكتەر مەن حالىققا – 11,03 ملن توننا, ەنەرگەتيكالىق كەشەندەرگە – 64,4 ملن توننا, سونداي-اق ونەركاسىپتىك كاسىپورىندارعا 5,97 ملن توننا كومىر جونەلتىلگەنىن ناقتى دەرەككوزدەر راستاپ وتىر. سونىمەن بىرگە ەلدەگى جەو-لارعا كومىر ارنايى نورماعا سايكەس, ءتيىستى شەكتىك مولشەردە جەتكىزىلەدى. ول ەلدى مەكەندەردىڭ الىس-جاقىن قاشىقتىعىنا بايلانىستى. قازىر ەلىمىزدەگى جەو-لارعا 4,8 ملن توننا كومىر تاسىمالدانعان. بۇل شامامەن 20 تاۋلىككە ەسەپتەلىنگەن.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋىندا: «قازىرگى ەڭ باستى مىندەت – ەلىمىزدىڭ مىقتى ونەركاسىپتىك نەگىزىن قالىپتاستىرۋ جانە ەكونوميكامىز ءوزىمىزدى تولىق قامتاماسىز ەتە الاتىن جاعدايعا جەتۋ. سوندىقتان وڭدەۋ سالاسىن جەدەل دامىتۋعا باسا ءمان بەرۋىمىز قاجەت. تاۋ-كەن سالاسىن باسقارۋ جۇيەسىن جۋىق ارادا جاڭعىرتۋ كەرەك. كوپتەگەن ەلدە بۇل سالانى نەگىزىنەن جەكە كومپانيالار العا سۇيرەيدى. سوندىقتان ءىرى كولەمدە جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ وسى سالانىڭ الەۋەتىن اشۋعا بارىنشا كومەكتەسەدى», دەگەن ەدى.
ولاي بولسا, كومىر حيمياسى, ونى تەرەڭ وڭدەۋ بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى دەۋگە بولادى. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى كومىر, قوڭىر تاسكومىر جانە سۇر تاسكومىردى «ماڭىزدى تاۋارلار تىزىمىنە» ەنگىزدى. زاماناۋي تەحنولوگيالار كومىردەن 5 مىڭنان اسا وڭدەلگەن ءونىم ءتۇرىن, اتاپ ايتقاندا, فەرروقورىتپا, مەتالل كرەمني, قۇرىلىس ماتەريالدارى, تەحنيكالىق كومىرتەك, كومىرتەكتى سوربەنتتەر جانە تاعى دا باسقا سان الۋان ءونىم الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كومىر قورى بويىنشا ەلىمىز كوشباسشى ەلدەردىڭ وندىعىنا كىرەدى. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, ەلىمىزدە حالىق پەن كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق قاجەتتىلىكتەر ءۇشىن ەنەرگەتيكالىق كومىر وندىرەتىن 30-عا جۋىق كومپانيا بار ەكەن. ولاردىڭ اراسىندا «بوگاتىر كومىر» جشس, «ۆوستوچنىي» رازرەزى جانە «شۇباركول كومىر» اق ERG, «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق, «Kazakhmys Coal», «قاراجىرا» اق, «مايكۋبەن ۆەست» اق سىندى ەڭ ءىرى كومىر ءوندىرۋشى كومپانيالار بار. ەلىمىزدە كومىردى تەرەڭ كەشەندى وڭدەۋ جانە كومىر حيمياسى سالاسىن دامىتۋ – بۇگىنگى تاڭداعى باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. كومىر الەۋەتىن پايدالانۋ تيىمدىلىگىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتەتىنىن, سونداي-اق كومىردەن سۇيىق جانە گاز تارىزدەس وتىن الۋ بويىنشا دامۋ ستراتەگياسىنىڭ ماڭىزدىلىعى ءوز الدىنا ءبىر توبە.
كومىر وندىرۋدەگى قولعا الىنعان جاڭاشىل جوبالارعا كوز جۇگىرتسەك, «شۇباركول كومىر» اق قۋاتتىلىعى جىلىنا 200 مىڭ توننا بولاتىن ارنايى كوكس شىعارۋ جوباسىن ىسكە اسىرىپ كەلەدى. بيىلعى جىلدىڭ قازان ايىندا ارنايى كوكس شىعاراتىن جاڭا زاۋىتتى ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان بۇل كاسىپورىننىڭ قۋاتىن جىلىنا 400 مىڭ تونناعا دەيىن ارتتىرادى دەپ كۇتىلەدى. سونداي-اق اتالعان كاسىپورىن سوڭعى ۋاقىتتارى بەلسەندىرىلگەن كومىر الۋ بويىنشا جۇمىستى باستاعان بولاتىن. بەلسەندىرىلگەن كومىردىڭ قولدانىلۋ سالاسى اۋقىمدى, ول گيدرومەتاللۋرگيا, التىن ءوندىرۋ, فوسفات ونەركاسىبى جانە سۋدى تازارتۋ بويىنشا كەڭىنەن قولدانىلادى. سونىمەن قاتار بىلتىرعى جىلدان بەرى شۇباركول كەن ورنىنىڭ توزعان كومىرىنەن گۋمين تىڭايتقىشتارىن الۋدا تاجىريبەلىك-ونەركاسىپتىك قوندىرعى ىسكە قوسىلعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. بۇدان باسقا, «شۇباركول پرەميۋم»اق «تەمىركوكس» جشس-مەن بىرلەسىپ, اي سايىنعى ءوندىرىس كولەمى 1 800 توننا بولاتىن ارنايى كوكس شىعاراتىن زاۋىت جۇمىس ىستەپ جاتىر. «Sherubai Komir» جشس مەن «قۇلان كومىر» جشس اعىمداعى جىلى ۇساقتاۋ-سۇرىپتاۋ كەشەنىن ىسكە قوستى. «Kazakhmys Coal» جشس وندىرۋگە ارنالعان كەلىسىمشارتتى ۇزارتۋ شەڭبەرىندە «كومىردى زەرتتەۋ, تاجىريبەلىك-ونەركاسىپتىك قوندىرعى دايىنداۋعا كونسترۋكتورلىق شەشىمدەر ازىرلەۋ جانە بورلينسكوە كەن ورنىنىڭ قاتارداعى كومىرىن بايىتۋ ءۇشىن بايىتۋ فابريكاسىن سالۋ» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى كوزدەيدى. ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى كومىر ءوندىرۋشى كومپانياسى «بوگاتىر كومىر» جشس اعىمداعى جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىندا «كومىر ءوندىرۋدىڭ تسيكلدىك-اعىندىق تەحنولوگياسى» ينۆەستيتسيالىق جوباسىن ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر. جوبانى ىسكە اسىرۋ قورىتىندىسى بويىنشا كاسىپورىننىڭ وندىرىستىك قۋاتى اعىمداعى 42 ملن توننادان جىلىنا 50 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايادى. «انگرەنسور ەنەرگو» جشس كاسىپورنىندا تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋ جانە «يندۋستريا 4.0» باعدارلاماسىن قولداۋ شەڭبەرىندە قولجەتىمدىلىكتى باقىلاۋ, تب, جوندەۋ, نەگىزگى قۇرالداردى جەدەل ەسەپكە الۋ, «پيت» دەربەس كلاستەرلىك قورى سالاسىندا اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەلەر ەنگىزىلەتىن بولادى.
كومىر ونەركاسىبى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى ءۇشىن الەۋمەتتىك جانە ستراتەگيالىق ماڭىزدى سالا ەكەنىن ەسكەرسەك, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگى اتالعان ونەركاسىپپەن تىكەلەي ورايلاسىپ تۇرعانى بار. قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدەگى ەلەكتر قۋاتىن تۇتىنۋدىڭ وسۋىنە بايلانىستى ەلەكتر قۋاتىنا دەگەن تاپشىلىق اراگىدىك سەزىلىپ تە جاتىر. سوندىقتان ەلەكتر گەنەراتسياسىن ۇلعايتۋ جانە ونىڭ قولجەتىمدىلىگىن ساقتاۋ ماسەلەسى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق جاعىنان وتە ماڭىزدى دەۋگە بولادى. كومىر گەنەراتسياسى ەڭ ارزان ءارى قولجەتىمدى بولعانى سونشالىق, ول ەلەكتر قۋاتىن ارتتىرۋ مۇمكىندىگىنە ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز.
كومىر ءوندىرۋشى كومپانيالار ەلىمىزدىڭ كومىرتەك بەيتاراپتىعى جونىندەگى مىندەتتەمەلەردى قولعا الۋدا. وسى ورايدان كەلگەندە, ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدى دامىتۋ كومىرتەكتى كادەگە جاراتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كومىر ەلەكتر ستانسالارىن سالۋدىڭ جاڭا جانە ەكولوگيالىق تازا تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋدى تالاپ ەتىپ وتىرعانىن ايتىپ وتكەن ءجون.
