فوتو: informburo.kz
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا «ادىلەتتى قازاقستان» مەن «ادال ازامات» قوس ۇعىمى قوعامىمىزدا باسىمدىق تانىتۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاي كەلىپ, جاستار اراسىندا كرەاتيۆتىلىك, موبيلدىك اشىق سۇحباتقا دايىندىق سياقتى قاسيەتتەردىڭ كەڭىنەن تاراتىلۋىنا نازار اۋداردى. بۇل – قۇپتارلىق ءىس. سەبەبى دەموكراتيالىق اشىق كورىنىستىڭ ايشىقتالا ءتۇسۋى قازىرگى كەزەڭدە وتە ماڭىزدى. ءبىز وسى ۇعىمداردى ەرەكشە قۇندىلىقتار رەتىندە دارىپتەۋ ارقىلى وركەنيەتتى ەلدەر قاتارىنا قوسىلا الامىز.
قازىرگى كۇردەلى جاھاندىق گەوساياسي وزگەرىستەر مەملەكەتىمىزدىڭ قۇرىلىمدىق ىرگەتاسى ساياسي باسقارۋ سالاسىن جاڭعىرتۋ, ەكونوميكالىق قايتا قۇرۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. بۇل – ورتاق مۇددە. پرەزيدەنت بۇدان بۇرىنعى جولداۋىندا كەلەشەكتەگى ءىس-ارەكەتتەر ستراتەگياسىنا نەگىزدەپ, ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىل ينستيتۋتىنىڭ قۇرىلاتىندىعىن مالىمدەدى. ءتۇرلى سالاداعى زاڭ نورمالارىنىڭ ساقتالۋىنا باقىلاۋ ورناتۋ جانە ءاربىر ازاماتتىڭ قۇقىعى مەن ەركىن قورعاۋدى كۇن تارتىبىنە قويدى.
ەلىمىز ادامزاتتىڭ وركەنيەتتىك دامۋىنىڭ بىردەن-ءبىر سارا جولى – دەموكراتيالىق ساياسي جۇيەگە باعىت ۇستاندى. مۇنىڭ ءوزى وسىعان دەيىن الەۋمەتكە قىزمەت اتقارىپ كەلگەن ساياسي, ەكونوميكالىق, رۋحاني سالالاردا تۇبەگەيلى وزگەرىستەر جاساۋدى قاجەت ەتىپ وتىر. ونى حالىق قازىردىڭ وزىندە قولدايدى.
ادامداردىڭ ازاماتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋداعى نەگىزگى ماقساتى – ءوز مەنشىكتەرىن بەيبىت ءارى قاۋىپسىز پايدالانۋعا ۇمتىلۋ. ونىڭ نەگىزگى قۇرالى سول قوعامدا ورناتىلعان زاڭنىڭ پارمەندىلىگى. زاڭعا زاڭ شىعارۋشى بيلىك پەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وزدەرىنىڭ باعىنۋى قوعامنىڭ ءاربىر مۇشەسىن ساقتاۋ مەن ولاردى يگىلىك ىستەرگە باستايتىنى انىق. حالىقتىڭ ءومىرى مەن قازىناسىنا قاتىناستا دەسپوتتىق بيلىك ەمەس, دوستىق راۋىشتەگى قاتىناس كەرەك. بۇگىنگى كۇنى ەشكىم وزگە ادامعا ءوزىنىڭ مەنشىگىنەن ايىرۋعا ارتىق بيلىكتى بەرە المايدى جانە ەشكىم ءوزىنىڭ نەمەسە وزگە بىرەۋدىڭ ۇستىنەن ءابسوليۋتتى بيلىك جۇرگىزۋگە جول بەرمەيدى. وسىنداي بولعاندا عانا قوعام ساقتالادى جانە ىلگەرى داميدى. مۇنداي جاعدايدا قوعامنىڭ سەنىمى بويىنشا جۇمىس اتقارىپ وتىرعان اتقارۋشى بيلىككە قوعامنىڭ كەز كەلگەن مۇشەسى باعىنادى.
تاۋەلسىز قازاقستان ءۇشىن وركەنيەتتى ەلدەر قاتارىنا ءوتۋ جولىندا, ەكونوميكالىق رەفورمالارمەن قاتار, كوپتەگەن ساياسي الەۋمەتتىك جانە رۋحاني ماسەلەلەردى شەشۋ قاجەتتىگى تۋىنداۋدا. دايەكتى دەموكراتيا مەن اشىق قوعام قالىپتاسپاعان جاعدايدا وركەنيەتتى نارىققا ءوتۋ دە مۇمكىن ەمەس.
ءبىزدىڭ قوعام دامۋدىڭ ۇزاق ۇدەرىسىنەن ءوتتى جانە قازىرگى كەزدە ول ورلەۋ ۇستىندە. ءار ادامنىڭ رەپليكاتسياسىنىڭ سەزگىشتىك, گامولوگيالىق قۇرىلىمى ادامنىڭ ويانۋىنىڭ ناتيجەسى بولىپ تابىلادى. دەمەك بۇل – ادام اقىلىنىڭ ويانۋىنىڭ گولوگرافيالىق ەلەمەنتى. كونفۋتسي ءىلىمىنىڭ ء«تورت كىتابىنىڭ» ءبىرى – ۇلى ءىلىم – «ونەگەلى تاربيە, وتباسىن ساقتاۋ, ەلدى جاقسى كۇيدە باسقارۋ جانە الەمدە بەيبىتشىلىك ورناتۋ». پرەزيدەنت تە بارلىق باستاماسى وسىعان سايادى. قازىر بىزگە ساياسي دەموكراتيادان گورى الەۋمەتتىك دەموكراتيانى كوبىرەك قولداۋعا نازار اۋدارۋ كەرەك. پرەزيدەنت وسىنى كوزدەپ وتىر. جۇرتتىڭ بارىنە بىردەي جاعاتىن زاڭ جوق, بىراق وعان باعىنۋ كەرەك. ازاماتتاردىڭ شىنايى تەڭدىگى زاڭدارعا ولاردىڭ ءبارىنىڭ بىردەي باعىنۋىندا جاتىر.
ال الەۋمەتتىك دەموكراتيانىڭ كوتەرەر جۇگى اۋىر. ادامداردى جاقسى سوزبەن, ماقتاۋ-ماراپاتتاۋمەن ءبىر ءسات كوڭىلىن كوتەرۋگە بولادى. الايدا باسىندا باسپاناسى, تۇراقتى جۇمىسى بولماسا, ول ءتۇبى ءبىر مازاسىز كۇيگە تۇسەتىنى انىق. الەۋمەتتىك دەموكراتيانىڭ باستى قاعيداتى – ادامنىڭ ءوزى قالاعان ورتاسىندا ەڭبەك ەتۋى. العان كاسىبي بىلىمىنە, ينتەلليگەنتتىك دەڭگەيىنە ساي جۇمىس ىستەۋ, ەڭبەك ەتۋ, تابىس تابۋ – بۇل دەموكراتيانىڭ باستى ءپرينتسيپى. دەمەك, الەۋمەتتىك دەموكراتيا ساياسي دەموكراتيادان بيىك تۇرۋى وسىدان كورىنەدى. ول ءۇشىن تاعى دا ۇزاق ۋاقىت ساياسي كاتاكليزمدەردى باستان وتكەرۋدىڭ قاجەتى جوق. بىزگە ەڭ بىرىنشىدەن, جەرگىلىكتى جەرلەردىڭ ءوزىن-ءوزى باسقارۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. بۇل – ازىرگە قوعامداعى وتە ءالجۋاز بۋىن بولىپ تۇر. ول تۋرالى تاعى قايتالاۋىمىزعا تۋرا كەلەدى. قوعامداعى الەۋمەتتىك, گۋمانيتارلىق احۋال دا وسى ورتادا ناقتى ورنىقپاعان. ۇزاق ۋاقىت بويى تاپجىلماي تۇرالاپ قالعان وسى سالاعا پرەزيدەنت جولداۋدا باسىمدىق بەرگەن.
جالپى, ىرگەلى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋ – تەك ەكونوميكانى تۇزەۋدىڭ جەمىسى بولماسى انىق. رۋحاني ءومىرى جۇتاڭ ەل وركەنيەتتىڭ كوشىنە ىلەسە الارى كۇماندى. ادامزات باسىنان كەشىرىپ وتىرعان جاھاندانۋ ۇدەرىسىنە ءارتۇرلى كوزقاراس بار. ونى ءبىرى قولداسا, ەندى ءبىرى قارسى. الايدا مويىنداۋعا ءتيىستى اقيقات – كەز كەلگەن مادەنيەتتىڭ توماعا-تۇيىق شەڭبەر اياسىندا شارىقتاپ دامۋى نەعايبىل. دەمەك وركەنيەت تابىسىنا ورتاقتاسۋسىز العا جىلجۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل – الەمدىك تاجىريبە. الەم ۇلگى الاتىن جاپون ەلى دە وسىنداي جولدان وتكەن. بىراق جاپون حالقى وسى جولدا ءبىر قۇندىلىقتى ەستەن شىعارمادى. باسقارۋ تراكتاتىن ءبىر فورمۋلا – جاۋاپكەرشىلىك جۇيەسىمەن جۇرگىزدى. قوعامعا قىزمەت ەتۋ ازاماتتاردىڭ باستى ءىسى بولۋدان قالعان كەزدە جانە ولار وعان جەكە ءوزى ەمەس, ءامياندارى ارقىلى قىزمەت ەتۋدى قالاسا – مەملەكەتتىڭ قۇلايتىنىن ەستەن شىعارمادى. وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتىڭ سۋىنۋى, جەكە مۇددەلەردىڭ ۇزدىكسىز ارەكەتىنەن بولاتىنىن ءبىلدى. ال وعان جول بەرۋگە بولمايدى.
مەملەكەت كوبىنە بيلىك باسىنداعى ازاماتتارىنا قاراپ, بوي تۇزەيدى. ماسەلەن, جاپوندار ءوزىنىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتىنەن تامىر ۇزبەي, ۇلكەن جاپونيانى قۇردى. بۇل وسى ەلدەگى ساياسي ەليتانىڭ مىقتىلىعىن كورسەتتى. باسقارۋ فۋنكتسياسىندا ءاربىر جاپون ازاماتى ءوزىنىڭ ۇلتتىق ءداستۇرى مەن سالتىنا قۇرمەتپەن قاراپ, ۇلتتىق مادەنيەتىن ساقتاي ءبىلدى. جاپوندار «ەۋروپا ءبىلىمى, جاپون رۋحى!» دەگەن ءبىر عانا فورمۋلا شەڭبەرىندە دامىدى. كۇنشىعىس ەلى تەحنيكالىق دامۋعا دەن قويا وتىرىپ, ءدىلىن, ءتىلىن, رۋحىن ساقتاپ قالدى.
بەكەت تۇرعاراەۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن زاڭگەرى
