جاستار كىتاپ وقي ما؟

نەگىزى «زامانىنا قاراي ادامى» دەگەن تاۋىپ ايتىلعان ءسوز. بۇگىندە ينتەرنەتتى يگەرىپ, كومپيۋتەردى شەمىشكەشە شاقپا­ساڭ, قوعام دامۋىندا ءبىر ساتى ارتتامىن دەپ ەسەپتەڭىز. ويتكەنى قازىر كىتاپتان عالامتور وزعان كەزەڭ. دەسەك تە, əر ءدəۋىردى جىرلاپ كەلە جاتقان كىتاپ ەشۋاقىتتا ءوز قۇندىلىعىن جويمايدى.

كىتاپ – الدىڭعى بۋىننىڭ كەيىنگى ۇرپاققا قالدىرعان مۇراسى, رۋحاني جەتەلەۋشى قۇرالى, جان ازىعى. بۇگىنگىنىڭ بالاسى ءۇشىن مايشامنىڭ جارىعىمەن كىتاپ وقۋ – ەسكى زاماننىڭ كورىنىسىندەي. عىلىم دامۋىنىڭ نəتيجەسىندە, بۇرىن əرقايسىسى جەكە بولىپ كەلگەن, دىبىستىق نە بەينەباياندار, سان الۋان سۋرەتتەر مەن əندەر, ءتۇرلى تاقىرىپتاعى وقۋلىقتار مەن əدەبيەتتەردى بۇل كۇندە ءبىر عانا كومپيۋتەردەن, ياعني ينتەرنەتتەن الا الامىز. بار قاجەتتىلىكتىڭ ءبىر جەرگە توعىسقانى وقىرمان ءۇشىن ءتيىمدى ەكەنى بەلگىلى. وسى ورايدا جەلىنىڭ مۇمكىندىگىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى.

الپاۋىت ەلدەردە مەكتەپ جاسىنداعى بالاعا بەرىلەتىن تاربيەنىڭ ءبىر ءتىنى كوركەم əدەبيەت وقىپ, كىتاپپەن دوس بولۋ كەرەك دەگەندە جاتىر. سودان بولار كىتاپحانا حالىقت­ىڭ سۇيىكتى دە قاستەرلى ورنىنا اينالعان. شەتەلدىكتەر ساياباقتىڭ ءىشى تۇرماق, وعان بارار جولدا دا, اۆتوبۋس پەن جاعاجايدا دا, تۇسكى ۇزىلىستە دە كىتاپ وقۋدى ءجون سانايدى. Google ۇسىنعان ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە زەر سالساق, الەمدە ءۇندىستان مەن قىتاي كىتاپ وقۋدا ەشكىمگە دەس بەرمەي تۇر. ال ەلىمىزدە كىتاپتى جانىنا سەرىك ەتكەن, كوركەم شىعارمانى ءسۇيىپ وقيتىن جاستى شاممەن ىزدەپ تابۋ قيىن ەكەنى راس.

– بۇل پىكىردى ءبىز تەرىسكە شىعارا المايمىز. بۇل – قوعامنىڭ تالقىلاپ جاتقان ۇلكەن پروبلەماسى. راسىمەن دە بايقاساق, كوپشىلىكتىڭ, سونىڭ ىشىندە جاستاردىڭ كىتاپ وقۋعا دەگەن ىنتا-ىقىلاسى تومەندەپ كەتكەن. بىلايشا ايتقاندا, ءبىزدىڭ جۇرت, اسىرەسە جاستار كىتاپقا ق ۇلىقسىز قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان سەكىلدى. ياعني ولارعا رۋ­حاني بايلىق ماڭىزدى ەمەس. ال ەندى, مەن سەكىلدى مامانداردى, زيالى قاۋىم وكىل­دەرىن, اعا بۋىندى نەگە كىتاپ­تار وقىل­ماي جاتىر, نەگە جاستار كىتاپ­حاناعا كەلمەيدى دەگەن سەكىلدى ساۋالدار تولعان­دى­راتىنى بەلگىلى. قازىرگى زاماندا جاستار­دىڭ كىتاپتى كوپ وقىمايتىنى ىشتەي قىن­جىل­تاتىنى راس. بۇل ومىردە كىتاپ وقۋ­دىڭ ادامعا بەرە­رى كوپ ەكەندىگى اۋەلدەن دالەل­دەنىپ قوي­عان. ول سوناۋ ابايدىڭ زامانىنان بار دۇنيە. سونى جاستار تۇسىنە بىلسە, ءبارى جاق­سى بولارىنا كوزىم جەتەدى. اباي اتامىز ايتقانداي, ارتىق ءبىلىم – كىتاپتا. سون­دىق­تان مەن كىتاپ وقۋعا كەڭەس بەرەمىن. ال ەندى, ادامدار كىتاپ وقىمايدى دەگەنگە كەلسەك, ول ءار ادامنىڭ سانا-تۇيسىگىنە بايلانىستى دەر ەدىم. ءبىز تاعى ءبىر نارسەنى ءتۇسىنۋىمىز كەرەك, ەگەر دە قوعام تالابىنا ساي, ادامزاتتىق قۇندىلىقتارمەن قالىپتاسقان, ءبىلىمدى, جاڭاشىل, ومىردەگى ءوزىمىزدىڭ ورنىمىزدى نىق تابا الاتىن تۇلعا بولىپ قالىپتاسامىز دەسەك, رۋحاني بايلىقتان, كىتاپ وقۋدان قول ۇزبەگەنىمىز ءجون, – دەيدى پەداگوگ ماقسات قايىربەك ۇلى.

كەڭەس زامانىندا ەلىمىزدە 1500 كىتاپ دۇكەنى بولعان ەكەن. قازىر شالعايداعى اۋىل تۇرماق, كەيبىر اۋدان ورتالىقتارىندا كىتاپ ساتۋ ورنى كەزىكپەۋى مۇمكىن. ال كورشى رەسەيدە 500 ادام تۇراتىن جەردە ءبىر كىتاپحانا بولۋى كەرەك دەگەن تالاپ بار. Əلەۋمەتتانۋشىلاردىڭ زەرتتەۋىن باعدارلاساق, قازىر كىتاپ وقيتىندارمەن قوسا, ءۇي كىتاپحاناسىن جيناقتايتىندار سانى دا ازايىپ كەتكەن. قوعامدىق-سايا­سي ينستيتۋت ساراپشىلارى جۇرگىزگەن ساۋالداماعا ساي, əر ءتورتىنشى وتانداسىمىز مۇلدەم كىتاپ وقىمايدى. ال باسىم كوپشىلىگى جىلىنا 1-2 كىتاپ وقۋمەن عانا شەكتەلەتىن كورىنەدى. جاستاردىڭ ءبىرى ۋاقىتتىڭ تاپشىلىعىن سىلتاۋراتسا, ەكىنشىسى «بار كەرەگىمدى ينتەرنەتتەن-اق الىپ وتىرامىن» دەگەندى العا تارتادى.

بىزدە تاقىرىپقا ساي, جاس بۋىنعا ساۋالداما ۇيىمداستىردىق. ساۋالداما Google پلاتفورماسى ارقىلى جۇزەگە استى. وعان جۇزدەن استام ادام قاتىسىپ, باسىم كوپشىلىگى ساراپشىلاردىڭ دەرەگىن راستادى. «كوپتەن كىتاپ وقىمادىم. بۇگىنگى تاڭدا ينتەرنەت قارىشتاپ دامىپ كەلەدى. دەسەك تە, جەلىدەن العان ءبىلىم توم-توم كىتاپتارعا جەتپەس ەدى. ول تەك ۋاقىت ۇنەمدەۋ ءۇشىن تاپتىرماس قۇرال بولىپ كەلەدى. راس, كەيدە كىتاپتان تابا الماعانىمدى ينتەرنەتتەن الامىن. كومپيۋتەر ارقىلى وقۋ كىتاپتان الار əسەردى بەرە المايدى. ول ءسوزسىز. مەن بولاشاقتا قولىنا قالام ۇستاعان جۋرناليست بولسام دەگەن جاستاردىڭ ءبىرىمىن. Əسىرەسە ءبىز سەكىلدى ستۋدەنتتەر ءۇشىن كىتاپ وقۋ ەڭ پايدالى قور جيناعانمەن بىردەي. ءتىل بايلىعىن دامىتۋداعى تاپتىرماس قۇرال. وسى رەتتە قاتارلاستارىما ينتەرنەتتەگى جاريالانىمدارعا الدانىپ, كىتاپتان قول ءۇزىپ قالمايىق دەگىم كەلەدى», دەيدى ستۋدەنت اقزيرا جاليەۆا.

«كوپشىلىكتىڭ پىكىرى ەكىگە جارىلعانى­مەن, كىتاپتىڭ ورنىن عالامتوردىڭ باسا الماي­تىندىعىن ۇعىنۋىمىز كەرەك. ويت­كەنى قازىر ەڭبەكتەگەن بالادان ەڭكەيگەن قا­رياعا دەيىن پايدالانۋدى بىلەتىن ينتەر­نەتتە كىمنىڭ قانداي اقپارات تاراتىپ وتىر­عانىن ءبىلۋ مۇمكىن ەمەس. قانشا جەر­دەن عالامتور دەگەنمەن, نەگىزى كوپ اقپا­رات كى­تاپتا. مىسالى, ساباق بويىنشا ىزدە­سەڭ, جەلى­دەن كوپ نارسەنى تاپپايسىڭ. سول كەزدە كىتاپ كومەگىنە جۇگىنۋگە تۋرا كەلە­دى. جۋىر­دا «بەيسەن جانە بولمىس» كىتا­بىن وقىپ شىقتىم. ەڭبەك ليريكالىق شەگىنىس­تەرگە تولى, اۆتوردىڭ باسىنان وتكەن وقي­عا­­لا­رى, حالىق اۋىزىنداعى əپسا­نا­لار مەن əڭ­گى­مەلەر əدەمى دە əسەرلى جەتكى­زىلگ­ەن», دەي­­­-
ءدى ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتى­راۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى ايگەرىم يماشەۆا.

جالپى, كىتاپ ادامعا رۋحاني كەمەلدەنۋگە, ءبىلىم-بىلىگىڭدى ارتتىرۋعا تاپتىرماس قۇرال ەكەنى انىق. بۇگىنگى ساپالى تەحنيكا ادام جادىنىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتىن قايتسە دە الماستىرمايتىنى ءسوزسىز. سون­دىق­تان ويىمىزدى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ مىنا ءبىر سوزىمەن تۇيىندەيمىز: ء«بىلىمنىڭ باس قۇرالى – كىتاپ».

سالتانات بايتەكەنوۆا,

ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 4-كۋرس ستۋدەنتى