بۇدان بەس جىل بۇرىن ۇكىمەتتىڭ يپوتەكالىق داعدارىسقا قارسى قابىلداعان باعدارلاماسىنا سايكەس ۇلتتىق قور ەسەبiنەن نەسيەلiك تۇpعىن ءۇي قۇرىلىسى جۇمىسىن باستادى. 1,5 ملن وتباسىن باسپانامەن قامتۋ ءۇشىن قولعا العان «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا يپوتەكا رەسىمدەگەن ازاماتتار 10 پايىزىن تولەسە, قالعان 5 پايىزى ۇكىمەتتىك سۋبسيديا ەسەبىنەن تولەنەتىن بولعان. اتالعان باعدارلاما جاريالانىسىمەن ەلدەگى يپوتەكا نارىعى قارقىن الدى. سول كەزەڭدە ەلىمىزدىڭ باس قارجى رەتتەۋشىسى – ۇلتتىق بانك ءاربىر وتباسىنىڭ باسپانالى بولۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن, بۇگىنگى تاڭدا حالىق اراسىندا سۇرانىسقا يە «7-20-25» باعدارلاماسىن بەكىتكەنى بار. ونىڭ جىلدىق نومينالدى سىياقى جارناسى – 7%, باستاپقى جارنا – باسپانا قۇنىنىڭ 20%-ى جانە شەكتىك مەرزىم 20 جىل دەپ بەلگىلەدى. بۇل باعدارلاما شەڭبەرىندە تالاي جان باسپانالى بولدى. ال كەزەك كۇتۋشىلەر سانى تولاستار ەمەس.
بىراق قارقىندىلىق تانىتقان تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى كەيىنگى ۋاقىتتا سايابىرسىپ قالعانداي. ماماندار وعان سەبەپ يپوتەكالىق مولشەرلەمە مەن ينفلياتسيانىڭ ءوسۋىن, قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ قىمباتتاۋى مەن شەشىمىن تاپپاعان لوگيستيكا ماسەلەسى ەكەنىن العا تارتادى. الايدا بيىل 200 ملن شارشى مەتر باسپانا سالۋ جوسپارلانعان. ال ادامدارعا باسپانا اۋاداي قاجەت. دەسەك تە ولاردىڭ سۇيەنەرى – پايىزدىق مولشەرلەمەسى تومەن مەملەكەتتىك يپوتەكا.
سونىمەن, وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى ماۋسىمىنداعى ۇسىنىلعان مالىمەتتەرگە قاراعاندا, ەلىمىزدەگى بانك سەكتورىنىڭ يپوتەكالىق پورتفەلى 4,8 ترلن تەڭگەگە جەتىپ, بۇل جىل باسىنداعى كورسەتكىشتەن 4,1%-عا ۇلعايعان. كەيىنگى بەس جىل ىشىندە يپوتەكالىق نەسيەلەر كولەمى ارتىپ, بانك سەكتورىنىڭ يپوتەكالىق پورتفەلى 3,3 ەسە, ال ون جىلدا 5,8 ەسە وسكەن. اتالعان جىلدار ارالىعىندا نەسيە نارىعىنداعى يپوتەكانىڭ ۇلەسى 8,9% بولسا, بۇگىندە 34,2%-دى قۇراپ وتىر.
يپوتەكالىق نەسيەسى جوعارى وڭىرلەر اراسىندا 1,4 ترلن تەڭگە نەمەسە جالپى كولەمنىڭ 30%-عا جۋىعىن استانا قالاسى مەن 1,1 ترلن تەڭگە شاماسىندا الماتى قالاسى, ودان كەيىن 307,7 ملرد تەڭگەمەن قاراعاندى وبلىسى تۇر. دەگەنمەن يپوتەكانىڭ تۇرعىن ۇيگە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدەگى ماڭىزدى رولىنە قاراماستان, ەلىمىزدەگى كوممەرتسيالىق يپوتەكانىڭ باعاسى شارىقتاپ كەتكەنىن ايتۋعا بولادى. ماسەلەن, بانكتىك سەرىكتەستىك جانە جەڭىلدەتىلگەن مەملەكەتتىك باعدارلامادان تىس, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسىنە كىرمەيتىن نەسيەلەردىڭ جىلدىق ءتيىمدى سىياقى مولشەرلەمەسى (جتسم) 20%-دان اسقان كورىنەدى. مولشەرلەمەنىڭ جوعارى بولۋى حالىق ءۇشىن قولجەتىمسىز, ارينە.
ۇلتتىق بانكتىڭ ەدب-عا قاتىستى جۇرگىزگەن ساۋالداماسىنا سايكەس وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا پايىزدىق مولشەرلەمەنىڭ كوتەرىلۋىنە بايلانىستى يپوتەكالىق نەسيەلەۋ شارتتارى دا قاتاڭداتىلعان. وتكەن جىلدىڭ باسىنان بەرى جالعاسقان يپوتەكالىق نەسيە قۇنىنىڭ ارتۋى كەي بانكتەرگە ءوز باعدارلاماسى بويىنشا يپوتەكالىق نەسيەلەۋدىڭ قىسقارۋىنا اسەر ەتكەن كورىنەدى.
قولجەتىمدى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋدە مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ شارالارىنىڭ ءبىرى, حالىقتى يپوتەكالىق نەسيە الۋعا ىنتالاندىرۋدا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ بىرىڭعاي وپەراتورى «قازاقستاندىق تۇرعىن ءۇي كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامى 2001 جىلدان بەرى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى وتكەن جىلعا دەيىن 248,5 ملرد تەڭگەگە 67,8 مىڭعا جۋىق يپوتەكالىق نەسيە بەرگەن.
بۇرىن قابىلدانعان «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا 2023-2029 جىلدارعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا سايكەس «قازاقستاندىق تۇرعىن ءۇي كومپانياسى» اق يپوتەكالىق نەسيەلەر بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمەنىڭ ءبىر بولىگىن سۋبسيديالاۋ جونىندە قارجى اگەنتى بولىپ بەلگىلەندى. وسى باعىتتى ىسكە اسىرۋ كەزەڭىندە (2017 جىلدىڭ باسىنان باستاپ) جالپى سوماسى 38,39 ملرد تەڭگەگە 3 673 ءوتىنىم ءتۇسىپ, ونىڭ ىشىندە 37,21 ملرد تەڭگەگە 3 566 ءوتىنىم ماقۇلدانعان. اتالعان كومپانيا جالپى سوماسى 36,24 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 3 473 سۋبسيديالاۋ كەلىسىمىنە قول قويىپتى.
سونىمەن قاتار قارجى اگەنتتىگى حالىققا تىكەلەي يپوتەكالىق نەسيەلەۋ قۇقىعىنا يەلىك ەتىپ, 17,8 ملرد تەڭگەگە 1 442 يپوتەكالىق نەسيە بەردى. ونىڭ ىشىندە 2011–2014 جىلدارعا ارنالعان «قالالىق يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى» الماتى قالاسىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسى توڭىرەگىندە 257 يپوتەكالىق نەسيە بويىنشا جالپى سوماسى 1,3 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. 2018 جىلى اگەنت بانكتەر ارقىلى «وردا» باعدارلاماسى بويىنشا 2018-2021 جىلدار ارالىعىندا قتك جالپى سوماسى 49,5 ملرد تەڭگەگە 3 804 نەسيە بەرگەن. كەيىن كومپانيا بيۋدجەتتى يگەرۋگە بايلانىستى يپوتەكالىق نەسيە بەرۋىن توقتاتقان. ول ساتىپ الۋ ارقىلى جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيگە قاتىستى جۇمىستار جۇرگىزىپ, 2014-2022 جىلدار ارالىعىندا مەملەكەتتىك جانە جەكە باعدارلامالارعا بايلانىستى جالپى قۇنى 270 ملرد تەڭگەگە 23,2 مىڭعا جۋىق پاتەردى جالعا بەرگەن ەكەن.
تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ 2023-2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىنا سايكەس يپوتەكالىق نەسيەلەندىرۋدى ىنتالاندىرۋ جانە وسى سەگمەنتتى قولداۋ جونىندە بيىل باعدارلاما بويىنشا كرەديتتەۋ ءۇشىن 100 ملرد تەڭگەگە دەيىن قاراجات ءبولۋ جوسپارلاندى. جەڭىلدەتىلگەن كرەديتتەۋمەن ازاماتتاردى كوبىرەك قامتۋ ماقساتىندا باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ جەكەلەگەن تالاپتارى قايتا قارالعانى بار. ونىڭ ىشىندە ءاربىر قارىز الۋشى باعدارلاماعا ءبىر رەت قانا قاتىسا الادى. باعدارلاما اياسىندا بەرىلەتىن يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزدارىنىڭ پارامەترلەرى (باستاپقى جارنانىڭ ەڭ تومەنگى مولشەرى, قارىزدىڭ ەڭ جوعارى سوماسى, سىياقى مولشەرلەمەسى, قارىز مەرزىمى, وڭىرلەر بولىگىندە ساتىپ الىناتىن تۇرعىن ءۇيدىڭ ەڭ جوعارى قۇنى جانە ت.ب.) وزگەرىسسىز قالدى.
سونىمەن «7-20-25» تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى 2029 جىلعا دەيىن جالعاساتىن بولدى. الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدەگى تۇرعىن ۇيگە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدە اتالعان يپوتەكا باستى ءرول اتقارماقشى. ماماندار, بىرىنشىدەن, ادامداردىڭ باسپانالى بولۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزسا, ەكىنشىدەن, جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىنىڭ دامۋىنا سەرپىندىلىك بەرىپ, ۇشىنشىدەن, ەلدەگى الەۋمەتتىك تۇراقتىلىققا سەپتىگىن تيگىزەدى دەگەن پىكىردە. ال بۇنداعى ۇسىنىس كوڭىلگە قونىمدى بولعانىمەن, پايىزدىق مولشەرلەمەسى جوعارى, جۇمىسى تۇراقسىز, ءىلدالدالاپ جان باعىپ جۇرگەن قاراپايىم حالىق ءۇشىن قول جەتپەس ساعىمعا اينالاتىنى تۇسىنىكتى جايت.
