وڭىرلىك ستاندارتتار جۇيەسى قايتا قارالدى

قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە 7,8 ملن حالىق ­­
6 295 اۋىلدىق ەلدى مەكەندە تۇرادى. ۇكىمەت باسشىسى 2027 جىلعا قاراي الەۋەتى جوعارى 3,5 مىڭ اۋىلدىڭ ءبارىن وڭىرلىك ستاندارتتار جۇيەسىنە ساي ساپالى جولدارمەن قامتاماسىز ەتۋگە, الەۋمەتتىك, مادەنيەت جانە سپورت نىساندارى مەن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باسا ءمان بەرىلەتىندىگىن ايتقان ەدى.

«اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى اياسىندا 2019-2022 جىلدارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 326 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 3,7 مىڭنان اسا جوبا جۇزەگە اسقان. اتالعان باعدارلاما ىسكە قوسىلعان جىلداردان بەرى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ كولەمى 6,7 ەسەگە ارتقان كورىنەدى. 2019 جىلى 29 ملرد تەڭگە بولىنسە, بيىل 198 ملرد تەڭگە قاراستىرىلىپتى.

تاياۋدا وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ۇلت­­تىق ەكونوميكا ءمينيسترى بيۋدجەتتەن بو­لىن­گەن قارجى ماسەلەسىنىڭ يگەرىلۋىنە قاتىس­تى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتاعى اتقا­رىلعان ىستەردىڭ ەسەبىن تالدادى. بۇگىن­گە دەيىن بولىنگەن قارجىنىڭ 27%-ى يگەرىلگەن. بۇل جاعىنان پاۆلودار, اقتوبە جانە قىزىلوردا وبلىستارىنىڭ كور­سەت­كىشى  جوعارى, ال الماتى مەن ۇلىتاۋ وبلى­سى كەنجەلەپ قالعان. قازىرگى تاڭدا 1 600 جوباعا كونكۋرس وتكىزىلىپ, 158 جوبا اياقتا­لىپتى. جىل سوڭى دا تاياپ كەلەدى. جاز بىتسە, كۇز كەلەدى دەگەندەي, باعدارلامانىڭ ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلۋىن مينيسترلىك اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, جوبالار كونكۋرس­تا­رىن وتكىزۋ ۇدەرىستەرىن جەدەلدەتۋدى, باع­دارلاما اياسىندا قوسىمشا قارجى تا­لاپ ەتەتىن نىساندارعا قارجى ءبولۋ مۇم­كىندىگىن قاراستىرۋدى, بولىنگەن قارا­جاتتىڭ ۋاقىتىلى يگەرىلۋى مەن قۇرى­لى­سى ءجۇرىپ جاتقان جوبالاردى جىل سوڭى­نا دەيىن ساپالى ءارى بەلگىلەنگەن مەرزى­مىن­دە­ اياقتالۋىن قاداعالاپ, اپتا سايىن مونيتورينگ جۇرگىزەدى.

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ: «وتكەن جىلعى وڭىرلىك ستان­دارت­تار جۇيەسىنىڭ كورسەتكىشتەرىنە ساي­كەس 786 اۋىلدىڭ ينفراقۇرىلىمى جاق­سار­دى. وسى رەتتە تۋعان اۋىلدارىنىڭ ينفرا­قۇرىلىمىن دامىتۋعا تۇرعىن ءۇي, الەۋ­­مەتتىك نىساندار مەن دەمالىس ورىندا­رى­نا قوماقتى قاراجات اۋدارىپ وتىرعان كاسىپ­كەرلەر بار. ەگەر 2019 جىلى جەكە ينۆەس­­تيتسيالاردىڭ كولەمى 2,5 ترلن تەڭگە بولسا, 2022 جىلى 3,1 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. اۋىل حالقىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاق­سار­­تۋ­دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرما­سى­نا سايكەس اۋىلدىق اۋماقتارىن دامى­تۋ­دىڭ 2023-2027 جىلدارعا ارنال­عان­ تۇجى­رىمداماسىنداعى «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىن ودان ءارى جەتىل­­­دى­رۋ­دە, ەلدى مەكەندەردى سۋمەن, ەلەكتر­مەن,­ گازبەن جابدىقتاۋ, شەكارا ماڭى اۋماق­­تارىندا الەۋمەتتىك جانە ينجە­نەر­­لىك ينفراقۇرىلىمدى قامتۋ, جەر­گى­لىك­تى­ ماڭىزى بار جولداردى سالۋ, جون­دەۋ­ جانە­ الەۋمەتتىك نىسانداردى سالۋ شارا­لا­رى قامتىلىپ وتىر. اتالعان باعدار­لا­ما­­نى جۇزەگە اسىرۋ – ۇلتتىق ەكونو­ميكا مي­نيستر­لىگىنىڭ تۇراقتى باقى­لا­ۋىندا», دەيدى.

جاقىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيستر­لى­گى ەلدى مەكەندەردى الەۋمەتتىك نىساندار­مەن جانە قىزمەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ­دىڭ وڭىرلىك ستاندارتتار جۇيەسىن قايتا قارا­عانى بار. وڭىرلەردەگى ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جانە حالىقتىڭ شاعىن اۋىلدار مەن قالالاردان مەگاپوليستەرگە جانە وبلىس ورتالىقتارىنا كەتۋىن ازايتۋ ءۇشىن جۇيەگە بىرنەشە ماڭىزدى وزگەرىس ەنگىزىلدى. بىرىنشىدەن, ءاربىر اۋىل مەن قالادا بولۋعا ءتيىس مەكەمەلەر مەن قىزمەتتەردىڭ ءتىزىمى ۇلعايتىلدى. ەكىنشىدەن, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن باعالاۋ كريتەريلەرىنىڭ ءوزى وزگەرتىلدى. ەندى بەلگىلى ءبىر نىسانداردىڭ بولۋى عانا ەمەس, ولاردىڭ تەحنيكالىق جاعدايى دا ماڭىزدى. ماسەلەن, اۋىلدا مەكتەپ بولعانىمەن, ول ۇزاق ۋاقىت بويى جوندەۋ كورمەگەن جانە اپاتتى جاعدايدا تۇرسا, ەلدى مەكەن وڭىرلىك ستاندارتتار جۇيەسىنە ساي جوعارى باعا المايدى.

وسى ورايدا وڭىرلىك ستاندارتتار جۇيەسى ء(وسج) نە ءۇشىن قاجەت دەگەن ساۋال تۋىندايدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ءوسج – مەملەكەتتىك ورگاندارعا ورتاق بەلگى, شەنەۋنىكتەر دامۋ باعدارلامالارىن ازىر­لەۋ جانە بيۋدجەتتى ءبولۋ كەزىندە باسشى­لىق­قا الاتىن ستاندارت. ستراتەگيالىق ماقساتى – ءاربىر اۋىلدا حالىقتىڭ قالىپتى جاعدايدا ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋ. سۋ تاسىماۋ, ۇيالى تەلەفوننىڭ سيگنالىن ۇستاۋ ءۇشىن توبەگە شىقپاۋ, مەكتەپتەردە بالالاردىڭ باسىنا سىلاقتىڭ قۇلاماۋى, ەڭ جاقىن ءدارىحانا 200 كم جەردە بولماۋ سەكىلدى شارتتار قاراستىرىلعانىن اتادى.

ءار اۋىلدىڭ ورنىقتىلىعىنا قاراي نەگىزگى ستاندارتتار ءتىزىمى ازىرلەنگەن. ماسەلەن, تۇرعىلىقتى جەردە قالىپتى ءومىر سۇرۋگە قاجەتتى كەمىندە 20 الەۋمەتتىك نىسان مەن قىزمەت قاجەت: بالاباقشا, مەكتەپ (نەمەسە وعان قاتىناۋعا كولىك), اۋرۋحانا, پوشتا بولىمشەسى, مادەني-ساۋىقتىرۋ كەشەنى بولۋى كەرەك. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قالىپتى اۋىلىشىلىك جولدار, سۋ قۇبىرى, كەڭ جولاقتى ينتەرنەت, ۇيالى بايلانىس سياقتى يگىلىكتەرگە قول جەتكىزۋگە قۇقىعى بار. تىرەك اۋىلدار مەن اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ ورتالىقتارىندا بۇل تىزىمگە كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ورتالىعى, ۆەتەرينارلىق پۋنكت, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ جانە وزىنە-ءوزى قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى قوسىلادى. رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردا كەمىندە 41 مىندەتتى نىسان مەن قىزمەت بولۋعا ءتيىس. مەكتەپتەن, اۋرۋحانادان, اۋەجايدان, ءدارىحانادان باسقا ءاربىر وبلىس ورتالىعى مەن مەگاپوليستە قالدىقتاردى وڭدەۋ كەشەنى, قاتتى تۇرمىستىق قالدىق­تا­ر­دى بولەك جينايتىن كونتەينەر, زوو­لو­گيا­لىق جانە بوتانيكالىق ساياباق, ارناۋلى الەۋ­م­ەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى بولۋى كەرەك.

بۇرىنعى ءوسج جۇيەسى ءتورت جىل بۇ­رىن­ ازىرلەنىپ, ونىڭ نورمالارى بويىنشا­ ەلى­مىزدىڭ قالالارى مەن اۋىلدارىن وركە­نيەت يگىلىگىمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ورتا­شا دەڭگەيى 2021 جىلى 64,1%-دى قۇرا­عان. قايتا باعالاۋدان كەيىن بارلىق وڭىر­دەگى تۇگەلگە جۋىق قالا مەن اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردەگى ورتاشا كورسەتكىش 55,7%-عا دەيىن تومەندەگەن. راسىندا, قالا مەن اۋىل اراسىندا اباتتاندىرۋ, الەۋمەتتىك يگىلىكتەر بويىنشا ءبىراز الشاقتىق بار. كورسەتكىشتەر 87% جانە 55,3% ايىرماشىلىقتا بولدى. قالا مەن اۋىلداعى ءومىر ءسۇرۋ جاعدايلارىنىڭ ەڭ ۇلكەن ايىرماشىلىعى – شىعىس قازاقستان (91,3% جانە 50,4%), اتىراۋ (82,5% جانە 44%) جانە ۇلىتاۋ (86,7% جانە 38,1%) وبلىستارىندا. اقتوبە وبلىسىندا جاعداي ەرەكشە, مۇندا اۋىلدىق جەرلەردە الەۋمەتتىك يگىلىكتەر قالالارعا قاراعاندا جوعارى – 86,8% جانە 73,5%. ماجىلىستە وتكەن جيىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ باسشىسى الىبەك قۋانتىروۆ ەرەكشەلىكتەردى تايعا تاڭبا باسقانداي اتاپ كورسەتتى.

وبلىستا حالىق سانى 3 مىڭ ادامعا جەتپەيتىن بىرنەشە قالا بار. ماسەلەن, تەمىر مەن جەم. بىراق, شىن مانىندە, اۋىلعا جاتاتىن بۇل قالالار وزدەرىنىڭ قالالىق ستاندارتتارىنا سايكەس كەلمەيدى. تاعى ءبىر ماڭىزدى فاكتور – باتىس وڭىرلەردەگى اۋىل­­داردا ءومىر شىعىس نەمەسە سولتۇستىككە قاراعاندا كەيبىر جاعىنان, شىن مانىندە, جاقسى جابدىقتالعان. ال گازداندىرۋ كوەففيتسيەنتىنە كەلگەندە جىلۋ, ىستىق سۋمەن جابدىقتاۋ جانە تاماق دايىنداۋ كەزىندە ەلەكتر ەنەرگياسىن ۇنەمدەۋ كوممۋنالدىق ماسەلەلەر شەشىمىن تاۋىپ وتىرعانىن ايتتى.

سونىمەن ءتيىستى ۆەدومستۆانىڭ دەرە­گىن­شە, 6,3 مىڭ اۋىلدىڭ ىشىندە جالپى سانى 3,2 ملن حالقى بار 786 اۋىلدىڭ عانا وركە­نيەتتىڭ نەگىزگى يگىلىگىمەن قامتاماسىز ەتىلۋ دەڭگەيى – 80%. اۋىلداردىڭ جارتىسىنا جۋىعى (3,6 ملن حالقى بار 2,8 مىڭعا جۋىق اۋىل) جاعدايى ورتاشا – 50%-دان 80%-عا دەيىن. تاعى وسىنشالىقتى اۋىل­دىڭ­ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى وتە تومەن, ولاردا قاجەت­تى الەۋمەتتىك يگىلىكتەردىڭ 50%-ى دا جوق. بۇل – ادەتتە حالقى از 2,7 مىڭ اۋىل­دا بارلىعى 700 مىڭنان ءسال جوعارى تۇر­عىندار.

قالالار اراسىندا استانا تومەنگى كور­سەت­كىشتە. وندا مىندەتتى قىزمەتتەر مەن الە­ۋ­مەتتىك نىساندار جاعى قامتاماسىز ەتۋ بار بولعانى – 75,1%. ەلوردا ءوزىنىڭ جوعارى مار­تەبەسىنە قاراماستان, باسقالارمەن قاتار باقىلاۋسىز ۋربانيزاتسيامەن بايلانىستى شەشىمىن تاپپاعان ينفراقۇرىلىمى جانە جەرگىلىكتى حالىققا قولايسىزدىق تۋعىزىپ وتىرعان سۋ ماسەلەسىن اتاۋعا بولادى.