اھ ۇرعىزعان اي-95: قىمباتشىلىققا قاتىستى قىرىق سىلتاۋ

مۇنى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الماسادام ساتقاليەۆ شامامەن ءبىر اي بۇرىن ەسكەرتكەن ەدى. ۆەدومستۆو باسشىسى جاز ايلارىندا اۆتوموبيل قوزعالىسىنىڭ ارتۋىمەن اي-95 بەنزينى باعاسىنىڭ ءوسۋ مۇمكىن ەكەنىن مالىمدەگەن. الايدا ماسەلە تەك كولىك قوزعا­لىسىنىڭ كوبەيۋىندە مە؟

«رەسپۋبليكا بويىنشا اي-92 ماركالى بەنزيننىڭ قاجەتتى كولەمى ساقتالدى جانە قازىر مۇناي بازالارىندا 23 كۇنگە جەتەرلىك وتىن بار. اي-92 بەنزينىنىڭ باعا ءوسىمى جانە تاپشىلىق قاۋپى جوق. بەلگىلى ءبىر باعا ءوسۋ بىزدە اي-95 بەنزينى بويىنشا پايدا بولدى. ونىڭ باعاسىنىڭ ءوسۋى مۇمكىن, ويتكەنى جاز ماۋسىمىندا قوزعالىس كوبەيەدى, كوپشىلىك دەمالىس ايماقتارىنا بارادى», دەدى ا.ساتقاليەۆ سول كەزدە.

سونداي-اق ول ۇكىمەتتىڭ جاع­داي­دى باقىلاۋدا ۇستاۋعا تى­رىساتىنىن جانە مۇناي ءون­دىرۋ­شى ۇيىمدارمەن, جەلىلىك كومپانيالارمەن ءتيىستى كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, ولاردان اي-95 بەن­زينىن رەسەيدەن يمپورت­تاۋدى قامتاماسىز ەتۋ سۇرا­لا­تى­نىن ايتقان بولاتىن.

اي-95-ءتىڭ مەملەكەت تاراپىنان باقىلانبايتىنى راس. وتىننىڭ بۇل تۇرىنە قاتىستى جانار­ماي بەكەتتەرىندەگى باعا نارىق­تاعى سۇرانىس پەن ۇسىنىس­قا بايلانىستى قالىپتاسادى.

«قازمۇنايگاز» ۇك اق باس­قارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دميتري ماكەەۆتىڭ ايتۋىن­شا, بەكەتتەردەگى جانارماي تاپ­شى­لىعى ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە لو­گيس­تي­كالىق قيىندىقتارمەن بايلانىستى.

«مىسالى, باتىس ايماقتاردان وڭتۇستىككە جانارماي جەتكىزۋ ەكى اپتاعا جۋىق ۋاقىتقا سوزى­لا­دى. ياعني ءونىم بار, بىراق ونىڭ قوزعالىسى ۇزاققا سوزى­لۋ­­دا. ەلىمىز قانشا دەگەنمەن ۇلكەن, اراقاشىقتىق تىم شال­عاي, سوندىقتان لوگيستيكاعا ءبىراز ۋاقىت جۇمسالادى. ال قوزعالىستى جەدەلدەتۋ ءۇشىن «جاسىل ءدالىز» ەنگىزىلۋى كەرەك. سوعان قاراماستان تاسىمالداۋدىڭ في­زي­كالىق ۋاقىتىن وزگەرتۋ قيىن. قالاي بولعاندا دا ءبىز بۇل سىندى قابىلدايمىز جانە ونى دۇ­رىستاۋعا كوڭىل بولەمىز», دەگەن ەدى ۇلتتىق كومپانيا وكىلى.

كەي پىكىرلەرگە دەن قويساق, اي-95-ءتىڭ تاپشىلىعىن تۋدىر­عان وزگە دە فاكتورلار بار. بيىل ساۋىردە ەلىمىزدە اي-92 بەن­زينىنە قاتىستى شەكتى باعا (205 تەڭگە) بەكىتىلگەنى بەلگىلى. وسىدان كەيىن اي-92 مەن اي-95-ءتىڭ باعا ايىرماشىلىعى 10-15 تەڭگەنى عانا قۇراپ قالدى. كوپتەگەن كولىك جۇرگىزۋشىلەرى باعا ايىرماشىلىعى ازايعان سوڭ, ودان دا ءتاۋىر بەنزين قۇيايىن دەگەن ويمەن اي-95-كە اۋىسىپ كەتكەن. ءسويتىپ وتىننىڭ بۇل ءتۇرىنىڭ تۇتىنۋشىلارى سالىستىرمالى تۇردە ارتقان. ەگەر اقپان-ناۋرىزدا ەلىمىزگە 60-65 مىڭ تونناداي 95-ءشى بەنزين قاجەت بولعان بولسا, ءساۋىر مەن مامىردا 80 مىڭ تونناسى ساتىلىپ كەتكەن.

ودان كەيىنگى ماڭىزدى سە­بەپ­تىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – اتى­راۋ مەن پاۆلودار مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ جوندەۋ جۇ­مىس­تارىنا جابىلۋى جانە شىمكەنت زاۋىتىنداعى شالا-شارپى جۇ­مىستار. Kolesa.kz پورتالىنىڭ حابارلاۋىنشا, شىمكەنت ءموز-ىندە ءالى كۇنگە تەك اي-86 بەنزينى عانا شىعارىلىپ جاتىر. اي-95 مۇلدە وندىرىلمەيدى. اي-92-ءنىڭ ءوزىن وكتاندى قوسپامەن وندىرۋگە ءماجبۇر. شىمكەنتتىكتەر 92-ءنى قوسپاسىز ءوندىرۋدى, 95 ءوندىرىسىن تولىققاندى قولعا الۋدى تەك كۇزدە باستاي الماق. سونىڭ وزىندە جوبالىق قۋاتتىلىققا قاراشادا عانا قول جەتكىزبەك.

قازىر پاۆلودار مۇناي حيميا زاۋىتى ىسكە قوسىلدى, سول سەبەپتى تاپشىلىق ءبىرشاما جو­يىلۋى مۇمكىن, الايدا كۇن­گەي­دەگى زاۋىتىمىز تولىق قۋا­تىن ىسكە قوسپايىنشا, ەلدەگى تاپ­شى­لىقتى پىشاق كەسكەندەي تىيۋ مۇمكىن بولمايدى. مۇنداي جاعدايدا وڭتۇستىك وڭىرلەرگە, سونىڭ ىشىندە تۇتىنۋشىسى كوپ الماتىعا اي-95 بەنزينىن شى­عانداعى اتىراۋ مەن پاۆلو­دار­دان تاسۋعا تۋرا كەلەدى. جول – شالعاي, قوزعالىس – ۇزاق. ارينە, باعاعا باعا قوسىلىپ, تۇپكى تۇتى­نۋشىعا قىمبات بەنزين ۇسى­نىلادى.

ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتى بويىنشا, تاپ قازىر ەلىمىزدىڭ مۇناي بازالارىنداعى, جولداعى, ءموز-دەگى جانە اي-95 «پرەميالدى» اۆتوبەنزينىنىڭ يمپورتى كولەمدەرىنىڭ جيىنتىق قورى 36,5 مىڭ توننانى (ەلدىڭ 12 كۇندىك قاجەتتىلىگى) جانە اي-92 257,1 مىڭ توننانى (18 كۇن) قۇرايدى. ا.ساتقاليەۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, قورداعى 30 مىڭ توننادان اسا بەنزينگە اتىراۋ مەن پاۆلوداردا وندىرىلەتىن (اتالعان زاۋىتتار قالىپتى رەجىمدە جۇ­مىس­تارىن باستاعان) 80 مىڭ توننا اي-95-ءتى قوسامىز. ونىڭ ۇس­تىنە جانارمايدىڭ وسى ماركاسى رەسەيدەن دە تاسىمالدانباق. بەنزين يمپورتىن جۇزەگە اسىرۋ «Petrosun» كومپانياسىنا جۇكتەلگەن.

«ەلىمىزدە وندىرىلگەن اي-95 بەنزينى 245-260 تەڭگەدەن ساتىلادى. رەسەيدەن يمپورتتالعان بەنزين باعاسىنىڭ قانداي بولاتىنى رەسەيدىڭ ءوز نارىعىنداعى باعاعا جانە سودان الاتىن وپەرا­تورلاردىڭ مارجاسىنا بايلانىس­تى قالىپتاسادى», دەدى مينيستر.

مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ساراپشىسى, Energy Analytics كانا­لىنىڭ جەتەكشىسى ابزال نا­رىم­بەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, وتان­دىق ءموز-دەردىڭ جەتكىزۋ جوس­پارلارىنا سايكەس, شىلدە ايىندا نەبارى 45,2 مىڭ توننا اي-95 ءوندىرۋ جوسپارلانعان ەكەن (اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى – 44,2 مىڭ توننا, پاۆلودار مۇناي حيميا زاۋىتى – 1 مىڭ توننا, شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى – 0 توننا). بۇل مودەرنيزاتسيا اياقتالعاننان كەيىنگى ەڭ تومەنگى كورسەتكىش.

Energy Monitor رەداكتورى نۇرلان جۇماعۇلوۆتىڭ پىكى­رىنشە, بەنزين باعاسىنىڭ قىم­­باتتاۋى – قالىپتى قۇ­بىلىس.

«ەگەر جانار-جاعارماي قىم­باتتامايتىن بولسا, وندا مۇ­ناي­شىلار تابىسسىز قالادى, سايكەسىنشە, ولار بارلاۋعا ينۆەس­تيتسيا قۇيمايدى, قۇرىلعىلار جاڭارمايدى, جالاقى وسپەيدى. قازىر مەملەكەت مۇناي وندىرۋ­شى­لەردەن مۇنايدىڭ 70 پا­يىزىن ىشكى نارىققا جىبەرۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. ال مۇنايدى سىرتقا ەكسپورتتاۋ مەن ىشكى نا­رىققا جونەلتۋدىڭ اراسىن­داعى ايىرماشىلىق وتە ۇلكەن. مۇنايشىلار ءۇشىن ءونىمدى ىشكى نارىققا جىبەرۋ ءتيىمسىز. پاي­داسى تومەن. كەيىنگى 15 جىل­دا ەلىمىزدە جاڭا كەن ورنى اشىلعان جوق. ويتكەنى ءبىزدىڭ مۇناي-گاز سالامىز ينۆەستورلار ءۇشىن قىزىق­سىز بولىپ قالدى, سەبەبى ەل ۇكى­مەتى جانار-جاعارماي باعاسىن سۋبسيديالاۋ ءۇشىن وندىرىلگەن مۇنايدىڭ ءبىراز بولىگىن ءموز-دەرگە جەڭىلدەتىلگەن باعامەن جىبەرىپ وتىر. مەملەكەتتىك رەت­تەۋدىڭ ەسەبىنەن ءبىز مۇناي-گاز سالاسىن قۇلدىراتىپ جاتىرمىز», دەيدى.

ابزال نارىمبەتوۆتىڭ سوزىن­شە, قازىرگىدەي داعدارىسقا ۇرىن­باۋ ءۇشىن ءتورتىنشى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ كەرەك ەدى.

«قازاقستاندا اي-95-ءتى جەت­كى­لىكتى كولەمدە شىعار­ماي­دى. سىرتتان الادى كوبىنە. سون­دىق­تان تاپشىلىق بولماس ءۇشىن ونىڭ باعاسىن ەركىن نارىققا جىبەرگەن. قازاقستاندىق زاۋىت­تار­دىڭ اي-95 شىعارا الماۋ سەبەبى – ولاردىڭ زامان تالابىنا ساي بولماۋىندا. ونداعى قۇرىلعىلار, تەحنولوگيالار ەسكىرگەن. جاقسى ءونىم شىعارۋ ءۇشىن زاۋىت تا جاڭا بولۋى كەرەك. ال ءبىز بولساق, قىرىق جاماۋ زاۋىتتاردى «مودەرنيزاتسيا» دەگەن جەلەۋمەن جىل سايىن جوندەۋگە جابامىز دا جاتامىز. وسى كۇنگە دەيىن ءموز-دەرگە 6-7 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا قۇيىپ تاستاعان شىعارمىز. سول اقشاعا 2 جاپ-جاڭا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋعا بولاتىن ەدى. شىنداپ كەلگەندە, ءموز-دەردى مودەرنيزاتسيالايمىز دەگەن سەبەپپەن جىل سا­يىن ميللياردتاعان اقشا ءبولدىرۋ كوپ ادامعا ىڭعايلى. ال جاڭا زاۋىت سالساق, وندا اقاۋ بولمايدى, ونى جىل سايىن جوندەي بەرۋ قاجەتتىلىگى تۋىندامايدى. بۇل ءدال قازىر كوپ ادامعا قاجەت ەمەس سەكىلدى», دەيدى ا.نارىمبەتوۆ.

بىزدە مەملەكەت تەك اي-80, اي-92, اي-93 بەنزين ماركالارى, جازعى جانە ماۋسىمارالىق ديزەل وتىنى باعاسىن عانا باقىلايدى. ال قالعان بەنزين ماركالارى نارىقتاعى سۇرانىس پەن ۇسىنىسقا ساي رەتتەلەدى. سوندىقتان اي-95 پەن اي-98-گە قاتىستى شەكتى باعانىڭ بەكىتىلۋى مۇمكىن ەمەس.