اۋەلى رەسمي دەرەكتى سويلەتەيىك دەپ, وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنا حابارلاستىق. 458 مىڭ ءىرى قارا, 696 مىڭ قوي جانە 312 مىڭ جىلقىنىڭ قىستان قوڭدى شىعۋى ءۇشىن 1 ملن 900 مىڭ توننا ءشوپ قاجەتتىگىن العا تارتتى باسقارماداعىلار. بىلتىر دا وسىنشا كولەمدە مال ازىعى مايالانعان ەكەن. ناقتىلاپ وتسەك, 1 736,1 مىڭ توننا ءشوپ, 13,3 مىڭ توننا سۇرلەم جانە 24,4 مىڭ توننا پىشەن دايىندالعان.
بيىل شابىندىققا 7 434 شالعى, 532 جاتكا, 2887 تىرما جانە 769 ءشوپ جينايتىن (پرەسس) تەحنيكا جۇمىلدىرىلىپ وتىر.
الايدا كوپ شارۋاعا ۋاقىت وزدىرعان ءتيىمدى. «بىلتىر شاۋىپ العان جەرلەر تاپ-تاقىر» دەيدى ولار. جەر دە, جۇيكە دە توزىپ تۇر.
– ءۇش جىل بولدى. ءشوپ جوق. ايتەۋىر, ساي-سايدى قۋالاپ ءجۇرىپ, كەزىككەن ءشوپتى ورىپ الامىز. قولداعى مالعا 1 500 تونناداي ءشوپ جيناۋىم كەرەك. مۇنىڭ ءوزى مۇڭعا اينالىپ بارادى. تراكتوردى مايلاپ-سۋلاپ قويدىق. ءشوپ شاباتىن تەحنيكانى دا جاڭالادىق. ارزانداتىلعان ديزەل وتىنىن 210 تەڭگەدەن الدىق. بارلىعى دايىن. ەندى كۇتۋىمىزگە تۋرا كەلەدى. جاڭبىردى. ءشوپتىڭ ءسال دە بولسا كوتەرىلگەنىن. جىلدا ارتىلعان ءشوپتى اۋىلداعىلارعا ساتىپ, شىققان شىعىندى اقتاپ الاتىن ەدىك. بيىل ارمان بولعالى تۇر-اۋ. امان-ەسەن وزىمىزگە قاجەتتى قور جيناساق تا, «تاۋبە» دەگەلى وتىرمىز, دەيدى قارقارالىلىق جەكە شارۋاشىلىق يەسى قايىربەك قىدىرالين. ال, «اتامەكەن» شارۋا قوجالىعىنىڭ يەسى سلانبەك قينايات دالاداعى ءشوپتىڭ ازدىعىمەن قوسا, شەگىرتكەنىڭ قاپتاپ كەتكەنىن ايتىپ شىر-پىر.
– ءوزىمىز امالداپ, الىسىپ جاتىرمىز شەگىرتكەلەرمەن. ەگىستىكتىڭ سىرتىنا تراكتورمەن ءدارى سەۋىپ وتىرمىز. قايتا-قايتا. ۋايىمىمىز – وسى. اۋىلداعىلار ءتىپتى مالىن ساتىپ تا جاتىر. ارزانعا. بۇزاۋلى سيىردى 250 مىڭنان امالسىز وتكىزىپ جاتىر. ءشوپتىڭ جوقتىعىنان, – دەيدى شارۋا قوجالىعىنىڭ قوجايىنى.
نە دەسەك تە, قۋاڭشىلىق مال ازىعىنىڭ قىمباتتاۋىنا جول بەرۋدە. ءشوبى شۇرايلى بولعان ارقا اتىرابىنىڭ دا اڭقاسى كەۋىپ تۇر. امال جوق, كەيبىر شارۋالار جايىلىمدى دا, قاراعان ءشوپتى دە شاۋىپ الۋدا.
– ءشوپ بىلتىرعىدان دا سيرەك شىقتى. جاقىندا عانا شىقتىق شابىندىققا. جىلداعى مەجەمىز – 600 توننا. ارتىلعانىن ساۋدالايمىز. بىلتىر رۋلوننىڭ باعاسى 12 مىڭ تەڭگەدەن بولعان. ءبىز بولساق, 10 مىڭنان وتكىزدىك. بيىل دا سول باعاعا ۇسىناتىن سىڭايىمىز بار. ايتپەسە, حالىققا وڭاي ەمەس. قوسالقى بولشەك باعاسى دا جىل سايىن 10-15 پايىزعا قىمباتتايدى. بىلتىر وراما ءجىپتىڭ جۇپتالعان بۋماسىن 14-15 مىڭنان العانبىز, بيىل 18 مىڭنان. ايتەۋىر, ۇكىمەت ديزەل وتىنىن 210 تەڭگەدەن بەرىپ وتىر. ايتپەگەندە, مۇنىڭ دا باعاسى شىرقاپ تۇر عوي. قازىر كوزگە كورىنگەن ءشوپتىڭ بارلىعىن ورىپ الىپ جاتىرمىز. شىلىڭگىر شىلدەگە دە ىلىكتىك. اپتاپ ىستىق ءتىپتى كۇيدىرمەي تۇرعاندا قوردى جيناپ الۋىمىز كەرەك. قاراعان ءشوبىن دە شاۋىپ الۋعا تۋرا كەلىپ جاتىر, – دەيدى شەت اۋدانىنداعى «حارەكەت» شارۋا قوجىلىعىنىڭ يەسى قۋانىش حانتورە.
– اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە تاعى دا جەڭىلدەتىلگەن ديزەل وتىنىنا سۇرانىس جىبەردىك. شارۋالاردان ءوتىنىمدى ەلەكتروندى تۇردە قابىلدادىق. 3,1 مىڭ توننا ديزەل وتىنىن شىلدە, تامىز ايلارىندا ءبولىپ بەرەمىز. باعا ماسەلەسى ەنەرگەتيكا مينيستىرلىگى ارقىلى ناقتىلانىپ, بەكىتىلەدى, – دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ وسىمدىك شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جانە تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى بولات ومارباەۆ.
مۇنىمەن بىرگە اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى سىرىم بوشپانوۆ ءشوپ شىعىنىن ازايتۋعا 400 ملن تەڭگە ۇلەستىرىلگەنىن ايتىپ ءوتتى. بۇل – 200 ءىرى قاراسى بار شارۋالارعا كورسەتىلگەن ۇكىمەتتىڭ سۋبسيدياسى. قوسىمشا تاعى 400 ملن تەڭگە بولىنبەك. ءبىر باسقا 10-12 مىڭ تەڭگەدەن ەسەپتەيدى ەكەن.
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ بيىلعى ەسەبى بىرجىلدىق شوپتەر القابىنا 25,2 مىڭ گا كوپجىلدىق شوپتەر القابىنا 35,2 مىڭ گا ءدان سەبىلگەنىن ايتادى. ال بۇل كورسەتكىشتىڭ مەيلىنشە ازدىق ەتەتىنىن العا تارتادى تاۋەلسىز ساراپشى نيقانباي ومارحانوۆ.
– شۇعىل تۇردە, كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە – وبلىسىمىزداعى توزىپ كەتكەن 300 مىڭ گەكتاردان استام كوپجىلدىق شوپتەر القابىن جاڭالاۋدى قولعا الماسا بولمايدى. بۇل – وڭاي شارۋا ەمەس. ءشوپ تۇقىمدارىنىڭ باعاسى اسپانداپ كەتتى. بۇرىنعى تونناسى 300-400 مىڭ تەڭگە بولسا, قازىر 2-3 ملن تەڭگە بولىپ كەتتى. وسىنىڭ ءبارىن ەسكەرە وتىرىپ, 2011-2012 جىلدارى قولعا الىنىپ, ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتكەن كوپجىلدىق شوپتەر القاپتارىن 80 پايىز تۇقىمىن جانە جاڭارتىلعان ءار گەكتارىن سۋبسيديالاۋ ارقىلى جاڭارتۋ باعدارلاماسىن قايتا ەنگىزبەسە بولمايدى. سونىمەن بىرگە وبلىستاعى سۋ قويمالارىن تولىق زەرتتەپ, تەكسەرىپ, قار سۋلارىن جيناقتاپ, القاپتاردى سۋارۋعا پايدالانۋ كەرەك. بۇل ماسەلەدە وبلىستىڭ تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسى جانىنداعى «قاراعاندى سۋ قويمالارى» كوممۋنالدى مەملەكەتتىك كاسىپورىنى بيۋدجەتتەن قىرۋار قارجى ءبولىنىپ وتىرسا دا, ەشقانداي جۇمىس ىستەپ وتىرعان جوق. وكىنىشكە قاراي, بۇگىندە وبلىستا 160 سۋ قويماسى يەسىز جاتىر, – دەيدى نيقانباي يمانعالي ۇلى.
تاۋەلسىز ساراپشى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ باسشىلارى, اكىمدەر ۇكىمەتكە وسى باستان قۋاڭشىلىققا بايلانىستى جەمشوپ ساتىپ الۋعا ماقساتتى سۋبسيدياعا كەزەكتەن تىس سۇرانىس جاساۋ كەرەكتىگىن دە اشىق جەتكىزدى.
ءيا, بۇل مينيسترلىك دەڭگەيىندە شۇعىل شەشىمدەر قابىلداۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلە. مال ازىعى – ەرتەڭگى ەل ازىعى ەكەنىن ەستەن استە شىعارماۋىمىز كەرەك.
قاسىمحان عالىم,
جۋرناليست
قاراعاندى وبلىسى
