ءيا, ارقا تورىندە بوي كوتەرگەن ارۋ استانا ۋاقىت-اعزام اجارىنا بەلگى سالعان ساناۋلى جىلدىڭ ىشىندە-اق ساياسي-ەكونوميكالىق باعىتتىڭ بارومەترى عانا ەمەس, ونەرىمىز بەن مادەنيەتىمىزگە ۇيىتقى بولار ۇلتىمىزدىڭ شىن مانىندەگى رۋحاني ءومىرىنىڭ ايناسىنا دا اينالىپ ۇلگەردى. جەر جاھاننىڭ نازارىن وزىنە بۇرىپ, جىل سايىن ەمەس, اي سايىن, ءتىپتى كۇن سايىن قاناتىن كەڭگە جايىپ, قۇلپىرىپ, جايناپ, ەل ەگەمەندىگىمەن بىرگە ەڭسەسىن تىكتەپ, ەركە ەسىلمەن ەگىز جاساسقان باس قالامىزدىڭ باياندى تاريحى تالاي يگى باستامالار مەن ۇلاعاتتى وقيعالاردىڭ سەبەپشىسى ءھام دانەكەرشىسى بولىپ كەلەدى.
باس قالا دەسە, بۇگىندە ەڭ ءبىرىنشى ويعا ورالاتىن ورىننىڭ ءبىرى – «استانا وپەرا» تەاترى. بيىل تاريحىنا 10 جىل تولتىرىپ وتىرعان بەكزات ونەر بەسىگى شىن مانىندە استانامىزدىڭ التىن تاجىندەي. 2003 جىلى اشىلعان ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى تەاتر الەمدىك ساۋلەتتىڭ ۇزدىك داستۇرلەرىن ەسكەرە وتىرىپ سالىنعان ارحيتەكتۋرالىق تا, مازمۇندىق تا تۇرعىدان تالعامپازدىقتىڭ تاماشا ۇلگىسىن پاش ەتەدى. اسەم عيماراتتا تالانتتى ورىنداۋشىلاردىڭ پارمەنىمەن ومىرگە كەلگەن تۋىندىلار الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىن مويىنداتىپ, استانا عانا ەمەس, كۇللى قازاقستاننىڭ اتاعىن جاھانعا ءماشھۇر ەتىپ كەلەدى. ۇلتتىق جاۋھارلاردان باستاپ الەمدىك كلاسسيكاعا دەيىن رەپەرتۋارىن تۇرلەندىرگەن ۇزدىك تۋىندىلار – كلاسسيكالىق قويىلىمداردىڭ قۇندىلىعىن قارىشتاتقان ونەردىڭ تاماشا تابىسى. سوندىقتان بولسا كەرەك, باس قالاعا جولى تۇسكەن تۋريستەر مەن شەتەلدىك قوناقتاردىڭ «استانا وپەراعا» سوقپاي كەتەتىنى سيرەك. «استانا وپەرانى» باس شاھاردىڭ مادەني برەندى دەسەك, تيتتەي دە ارتىق باعالاعاندىعىمىز ەمەس.
«استانا وپەرامەن» ەگىز جاساسىپ كەلە جاتقان «استانا بالەت» تەاترىنىڭ دا بيىل 10 جىلدىق مەرەيتويى. باسقالا تويىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن سۇلۋلىق سارايىنىڭ مەرەيتويلىق ماۋسىمى ءھام شىعارماشىلىق جەتىستىكتەرى – ەلوردا مادەنيەتىنىڭ مەرەيى.
«استانا بالەت» تەاترى 2012 جىلى قۇرىلىپ, العاشقى قويىلىمى 2013 جىلدىڭ شىلدە ايىندا كورەرمەنىمەن قاۋىشتى. تەاتردىڭ ءتۇرلى جانرداعى رەپەرتۋارى الەمدىك جانە وتاندىق شەدەۆرلەرمەن, بىرەگەي حورەوگرافيالىق قويىلىمدارمەن ۇنەمى تولىسىپ وتىرادى. ال ۇجىم ونەر كورسەتەتىن نەگىزگى الاڭ – «استانا بالەت» تەاترى 2016 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا اشىلدى. زاماناۋي جابدىقتالعان تەحنيكا مەن ۇزدىك ۇلگىدەگى ساحنا, 783 ورىندىق كورەرمەن زالى حالىقتىڭ بەكزات ونەردەن رۋحاني ءلاززات الۋىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدە.
الەمدىك ارحيتەكتۋرانىڭ وزىق تاجىريبەلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ سالىنعان تەاتردا ساحنانى ترانسفورماتسيالاۋ ءۇشىن جىلجىمالى جانە كوتەرىپ-ءتۇسىرۋ مەحانيكاسىنىڭ سوڭعى ۇلگىلەرى قولدانىلادى. ال جارىق بەرۋ كەشەنىندە ءداستۇرلى تەاترلىق قوندىرعى جۇيەلەرىمەن قاتار, وسى سالاداعى سوڭعى يننوۆاتسيالىق جاڭالىقتار قولدانىلعان. ءبىر اۋىز سوزبەن تۇيىندەگەندە, «استانا بالەت» تەاترىنىڭ ساحناسى رەجيسسەرلەر مەن ستسەنوگرافتارعا زور مۇمكىندىك بەرىپ, باتىل ءارى بىرەگەي يدەيالارىن جۇزەگە اسىرۋىنا جارقىن جول اشىپ بەردى.
ەلوردادا بوي كوتەرىپ, ەكى جىل بۇرىن زاماناۋي جابدىقتالعان سۋ جاڭا تەاتردا كەزەكتى ماۋسىمىنىڭ شىمىلدىعىن تۇرگەن ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى اكادەميالىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ دا باس شاھار مادەنيەتىنىڭ كەمەلدەنۋىنە ءسىڭىرىپ جاتقان ەڭبەگى ەرەن.
استانانىڭ تورىنەن ورىن الىپ, قالا سۇلۋلىعىنا سۇلۋلىق ۇستەگەن عيماراتتىڭ جالپى اۋدانى – 28 مىڭ شارشى مەتر. مۇندا 645 ورىندىق ۇلكەن زال, 202 ورىندىق كامەرالىق زال, ارت-گالەرەيا, مەيرامحانا, سالتاناتتى كەزدەسۋلەر زالى ورنالاسقان. بۇگىندە تەاتر باسشىلىعى دا جاس ماماندارمەن تولىعىپ, تەاتر ديرەكتورى لاۋازىمىنا قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, بىلىكتى مەنەدجەر ايبولات جاۋدىر, تەاتردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى جاۋاپتى قىزمەتىنە, اكتەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى قۋاندىق قىستىقباەۆ تاعايىندالدى.
كۇنى كەشە عانا ماۋسىم جابار پرەمەراسىن تابىستى وتكىزگەن تەاتر ۇجىمىنىڭ «جوشى حان» قويىلىمىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ارنايى كەلىپ تاماشالادى. تالانتتى ترۋپپا ونەرىنە ءتانتى بولعان پرەزيدەنت: «وتە كەرەمەت قويىلىم بولدى. شىن مانىندە, پەسانىڭ تاقىرىبى وتە ماڭىزدى, وزەكتى. مۇنداي تۋىندىلار حالقىمىز ءۇشىن قاجەت دەپ ويلايمىن. پەسانىڭ ءتىلى, ءماتىنى وتە جاقسى جازىلعان. ارتىستەردىڭ ءبارى جاقسى وينادى. شەبەرلىگى مىقتى ەكەن. ءبىزدىڭ تاريحىمىزدى, تاريحي قۇندىلىقتارىمىزدى قازىرگى تاڭدا حالىق اراسىندا كەڭىرەك دارىپتەۋىمىز كەرەك. كەيبىرەۋلەر قازاقتاردىڭ ءوز تاريحى, مەملەكەتى, ەلى بولماعان دەگەن سوزدەر ايتىپ ءجۇر. ول – ءبىزدىڭ تاريحىمىزدى بۇرمالاۋ. ونەرلەرىڭىز قاشاندا تابىستى بولسىن, دەپ شىعارماشىلىق ۇجىمعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, ونەر ورداسىنا ۇلتتىق مارتەبە بەرۋ جونىندە شەشىم قابىلداعان بولاتىن. ۇلتتىق ونەردى ورگە سۇيرەپ جۇرگەن تەاتردىڭ ۇلتتىق مارتەبەگە يە بولۋى – قالا كۇنى قارساڭىندا ۇجىمعا جاسالعان تاماشا تارتۋ بولعانى ءسوزسىز.
باس قالا تۋدىرعان ونەردىڭ تاعى ءبىر جاۋھارى – استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ جاستار تەاترى. وسىدان تۋرا 16 جىل بۇرىن بوي كوتەرگەن جاسامپاز تەاتردىڭ تاعىلىمدى تاريحىن ەلوردا تاعدىرىمەن تەڭ ءورۋىمىز تەگىن ەمەس. 2007 جىلدىڭ 5 شىلدەسىندە تۇڭعىش رەت ش.ايتماتوۆ پەن ءا.كەكىلباەۆتىڭ شىعارمالارىنىڭ جەلىسى بويىنشا جاسالعان «شىڭعىسحان» سپەكتاكلىمەن شىمىلدىق تۇرگەن تەاتردىڭ ءتاي-ءتاي باسىپ, بۇگىنگە دەيىن جەتكەن شىعارماشىلىق جەتىستىگى مەن ونەرىنىڭ ومىرشەڭ ءورىسى استانامەن بىرگە دامىپ, داڭعىلدانىپ كەلەدى. سارىارقانىڭ تورىندە جاڭاشىل باعىتتاعى جاستار تەاترىنىڭ بوي كوتەرۋى ەلوردا حالقىن مول رۋحاني قۇندىلىقتارمەن سۋسىنداتىپ قانا قويماي, ەلىمىزدىڭ باس شاھارىندا جەتىلىپ كەلە جاتقان جاستاردىڭ دۇنيەتانىمى مەن پايىم-پاراساتىن دامىتىپ, جەتكىنشەكتەردىڭ مادەني-ەستەتيكالىق تالعامىن قالىپتاستىرۋ جولىندا دا زور سەپتىگىن تيگىزدى. زاماننىڭ دامۋ بارىسى مەن باعىتىنا قاراي, جاسوسپىرىمدەردىڭ كوركەمدىك تانىمىنىڭ كەڭەيىپ, جۇرەكتەرىن ۇلتتىق تاربيەمەن سۋسىنداتۋداعى جاستار تەاترىنىڭ سوڭعى 16 جىل كولەمىندە سىڭىرگەن ەڭبەگى ەرەسەن.
جاستار تەاترىنىڭ وكشەسىن باسىپ, باس قالانىڭ رۋحاني ءومىرىن كەمەلدەندىرۋگە قىزمەت ەتۋ باعىتىندا اشىلعان «استانا ميۋزيكل», ءا. مامبەتوۆ اتىنداعى دراما جانە كومەديا تەاترى مەن جاس كورەرمەندەردىڭ مۋزىكالىق تەاترى دا تالعام ۇدەسىنەن شىعىپ, از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە استانانىڭ مادەني ءومىرىنىڭ بارومەتىرىنە اينالىپ ۇلگەرگەنىنە ۋاقىت-اعزام كۋا. اتالعان تەاترلار رەپەرتۋارىندا ءجۇرىپ جاتقان «اباي», ء«بىرجان-سارا», «قىز جىبەك», «ايمان-شولپان», «رەۆيزور», «اساۋعا تۇساۋ», «رومەو-جۋلەتتا», «گاملەت», «گاۋھارتاس», «عاسىردان دا ۇزاق كۇن», «بوراندى بەكەت» سىندى سان جانر مەن وتاندىق ءھام عالامدىق دراماتۋرگتەر شىعارماشىلىعىن ءساتتى سويلەتكەن قويىلىمدار ەلوردا قوناقتارى مەن قالا تۇرعىندارىنىڭ رۋحاني كەمەلدەنۋىنە قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ, تالعامىن قالىپتاستىرۋعا زور ەڭبەگىن ءسىڭىرىپ كەلەدى. بۇل دا بولسا باس قالامىزدىڭ شيرەك عاسىر ىشىندە جۇزەگە اسىرعان ءساتتى ساياسي شەشىمدەرى مەن تابىستى جوبالارىنىڭ جارقىن مىسالى. باس قالا تورىندە بوي كوتەرگەن ەڭسەلى تەاترلار – ارقانىڭ ايشىقتى اجارى!
