وسى كەزەڭدە تاباندى وقىتۋدىڭ, جۇيەلى تاربيەنىڭ, قارقىندى عىلىمي ىزدەنىستەردىڭ ناتيجەسىندە ۋنيۆەرسيتەتتەن 130 مىڭنان استام ينجەنەر مامان ءبىلىم الىپ شىققانىن, ولار ەلىمىزدىڭ ونەركاسىبىنىڭ وركەندەۋىنە, ەكونوميكاسىنىڭ ىلگەرى باسۋىنا, ال تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ تۇعىرىنىڭ نىعايۋى, الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى ەلدەرىنىڭ لەگىنە ۇمتىلعان قادامىمىزدىڭ قارىشتى بولۋى جولىندا كۇش-جىگەرلەرىن جۇمساپ, جەمىستى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنىن, قازۇتزۋ ەلىمىزدە ۇلتتىق ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق ينتەلليگەنتسيانىڭ قالىپتاسۋىنىڭ, ءوسىپ-وركەندەۋىنىڭ كوش باسىندا تۇرعانىن ەرەكشە ماقتانىشپەن اتاپ وتكىمىز كەلەدى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ وتكەن جىلى قازاق ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ 75 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان سەسسياسىندا: «قانىش ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى – قازاقستانداعى تەحنيكالىق جوعارى ءبىلىمنىڭ فلاگمانى, جالعىز ۇلتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەت. سوندىقتان ول جاڭا تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر ءۇشىن عىلىمي-وندىرىستىك بازاعا اينالۋعا ءتيىس. ەلىمىزدىڭ باس تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دامۋ باعدارلاماسىن بەكىتىپ, ونىڭ نەگىزىندە ينجەنەرلىك ءبىلىم مەن عىلىمداعى جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ عىلىمي زەرتتەۋ حابىن قۇرۋ قاجەت», – دەپ اتاپ ايتتى.
ق.ي.ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى بۇگىندە باي تاريحى, داڭقتى ءداستۇرى, تۇلعالى تۇلەكتەرى, تاعىلىمى مول بىلىكتى ۇستازدارى, جوعارى كاسىپتىك-عىلىمي دارەجەسى, ۇلتتىق مارتەبەسى, دامىعان الەۋمەتتىك جانە وقۋ-ماتەريالدىق بازاسى بار. ول الەمدىك دەڭگەيدەگى ينجەنەرلىك ءبىلىم بەرۋ, زاماناۋي تەحنيكا مەن تەحنولوگيا سالالارىنا قاجەتتى ماماندار دايارلايتىن بىردەن-ءبىر جوعارى وقۋ ورنى ەسەبىندە حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر قاۋىمداستىعىنان ويىپ الار ورنى بار, ەلىمىزدىڭ ءىرى دە ىرگەلى عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنا اينالىپ وتىر. سونداي-اق بۇل كيەلى شاڭىراق عىلىمداعى, ادەبيەتتەگى, ونەردەگى ايتۋلى تۇلعالارىمەن, ەلدىڭ رۋحاني ومىرىنە سۇبەلى ۇلەس قوسقان جان-جاقتىلىعىمەن دە بەلگىلى. قاستەرلى ءبىلىم ورداسىنىڭ عىلىم – ءبىلىم – ءوندىرىس سالالارىنىڭ تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, ەلىمىزدە العاشقى بولىپ «زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى» مارتەبەسىنە يە بولعانىن ماقتانىشپەن ايتامىز.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2023–2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى بەكىتىلىپ, ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت وسى تۇجىرىمدامادا ايرىقشا ورىن الدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ۇكىمەتتىڭ ۇستىمىزدەگى جىلعى 26 مامىرداعى №401 قاۋلىسىمەن «ق.ي.ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ» 2023–2027 جىلدارعا ارنالعان دامۋ باعدارلاماسى بەكىتىلدى.
اتالعان دامۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتى – ينجەنەرلىك ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن جاڭعىرتۋ تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىن جانە قازاقستاننىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋى مەن جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە ەلەۋلى ۇلەس قوساتىن ۋنيۆەرسيتەت رەتىندە قازۇتزۋ الەمنىڭ جەتەكشى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ قاتارىنا كىرۋى ءۇشىن جاھاندىق اۋقىمدا تانىلاتىن عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ, ءبىلىمنىڭ, جوبالاۋ جۇمىسىنىڭ جوعارى دەڭگەيىنە قول جەتكىزۋ.
بۇل باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ العاشقى قادامى – تسيفرلىق ۋنيۆەرسيتەت تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋ, ياعني تسيفرلاندىرۋ, عىلىم جانە يننوۆاتسيا ارقىلى تەحنولوگيالىق سەرپىلىستى قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان ءبىلىم بەرۋدى تسيفرلاندىرۋ اياسىنداعى قاناتقاقتى جوبا. قازۇتزۋ بازاسىندا ەلىمىزدىڭ زياتكەرلىك جانە ماتەريالدىق رەسۋرستارىن بىرىكتىرەتىن, ءوزارا نىعايتاتىن بارلىق قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وعان قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ۇقساس تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم قالىپتاسادى. قازۇتزۋ ءتيىستى قارجىلىق تاۋەلسىزدىك پەن تۇراقتىلىققا قول جەتكىزۋ ءۇشىن گارۆارد, ستەنفورد, MIT سياقتى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ۇيىمدىق ديزاينى مەن باسقارۋ قۇرىلىمدارىن زەرتتەپ, ولاردى ءوز تاجىريبەسىندە قولدانۋدى ماقسات ەتەدى. بۇل, اسىرەسە ينجەنەرلىك ءبىلىم, ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەر سالاسىنداعى عىلىمي قاۋىمداستىقتى, بيزنەستى جانە مەملەكەتتى بىرلەستىرۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى بولماق.
قازىرگى ۋاقىتتا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى دامۋ ءۇردىسى ءۇشىنشى ميسسيانى – قوعاممەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى, بايلانىستى دامىتۋدى تالاپ ەتەدى. بۇل ميسسيا بويىنشا قازۇتزۋ قىزمەتىنىڭ ءۇش نەگىزگى اسپەكتىسى: تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالار ترانسفەرتى, ۇزدىكسىز وقىتۋ جانە الەۋمەتتىك قاتىسۋ – قوعام مەن سىرتقى ورتانىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋ ساياساتى.
قازۇتزۋ-دا باسەكەگە قابىلەتتى كادرلاردى دايارلاۋ ءۇشىن ءوندىرىس + ءبىلىم – دۋالدى ءبىلىم بەرۋدى بىرىكتىرۋ ادىستەمەسى قولدانىلادى.
ۋنيۆەرسيتەت ونلاين-ءبىلىم بەرۋدى جانە پاندەميا كەزىندە تيىمدىلىگىن دالەلدەگەن جەكە Polytech-online پلاتفورماسىن ودان ءارى دامىتۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرىپ, ەڭبەك نارىعىنداعى وزگەرىستەرگە جەدەل دەم بەرىپ قانا قويماي, ءومىر بويى وقۋ – ءومىر بويى ءبىلىم الۋ (Life-long learning) قاعيداتىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
العا قويىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 2023–2027 جىلدارعا ارنالعان دامۋ باعدارلاماسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا العا قويىلعان عىلىمنىڭ دامۋى مەن جوعارى ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ جونىندەگى ۋاقىتتىڭ سىن-قاتەرلەرىنە, نورماتيۆتىك قۇجاتتار مەن مىندەتتەرگە جاۋاپ بەرەتىن ينجەنەرلىك ءبىلىم مەن عىلىمداعى جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ عىلىمي زەرتتەۋ حابىن (بۇدان ءارى – حاب) قۇرۋ ۇسىنىلدى.
باسقاشا ايتقاندا, ادامزات قوعامىندا بۇگىنگى تاڭدا ورىن الىپ وتىرعان قايشىلىققا تولى, كۇردەلى ءارى سان الۋان قۇبىلىستار داۋىرىندە مەملەكەتىمىزدىڭ ءوز ورنىن, ءوز جولىن انىقتاپ, ىلگەرى باسۋىندا ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەتىنى ءسوزسىز. سونىمەن بىرگە, بۇل باعدارلاما ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن, عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ باعىت-باعدارىن, وندىرىسپەن بايلانىستى نىعايتۋدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە قۋاتتى سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىز. بۇگىنگى تاڭدا ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى وسى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەنە كىرىسىپ كەتتى.
ءار كەزەڭدە قازاق پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتى, ال 1994 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مينيسترلەر كابينەتىنىڭ قاۋلىسىمەن (1994 جىل, 7 قاڭتار, №43) قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ قايتا قۇرىلىپ, 1999 جىلدان ق.ي.ساتباەۆ ەسىمىنە يە بولىپ, 2015 جىلدان قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى مارتەبەسى بەرىلدى. ءبىلىم ورداسىندا رەكتورلىق قىزمەتتى ابىرويمەن اتقارعان ۇلكەن عالىمدار, تالانتتى ۇيىمداستىرۋشىلار – ايگىلى پوليتەحتىڭ تۇلەكتەرى ع.م.ەسىركەگەنوۆ, ءا.ءا.ءاشىموۆ, ب.ر.راقىشەۆ, ە.ن.ءنۇسىپوۆ, د.ق.سۇلەەۆ, ج.م.ءادىلوۆ, ماسكەۋ وقۋ ورىندارىنىڭ ۇزدىك تۇلەكتەرى ءا.ق.وماروۆ جانە ە.م.شايحۋتدينوۆ, ۇزاق جىلدار بويى پرورەكتورلىق قىزمەت اتقارعان م.باتىربەكوۆ, ع.نىسانباي, ش.بايىسبەكوۆ, ۇ.سىدىقوۆ, ۆ.لۋگانوۆ پەن گ.جولتاەۆتىڭ قاجىرلى ءارى ماقساتكەرلىك ەڭبەكتەرىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ورىندى.
قازاق پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتى وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارىنىڭ اياعىندا كەڭەس وداعىنداعى 378 تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورنىنىڭ اراسىندا العاشقى سەگىزدىكتىڭ قاتارىنان كورىندى. كسرو جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ 1984 جىلعى 26 ماۋسىمداعى جارلىعىمەن بىلىكتى ماماندار دايارلاۋداعى جانە عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىن دامىتۋداعى جەتىستىكتەرى ءۇشىن ينستيتۋت ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىمەن ماراپاتتالدى. پوليتەح (قازۇتۋ), اسىرەسە ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى ۋاقىتتا قۇلاشىن كەڭ جايىپ, ءوسىپ-وركەندەپ كەلەدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءىرى ءوندىرىس ورىندارى شوعىرلانعان وڭىرلەردە بۇرىن اشىلعان جالپى تەحنيكالىق فاكۋلتەتتەرى مەن فيليالدارى نەگىزىندە قازاقستاننىڭ جاڭا تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارى: الماتى ەنەرگەتيكا ينستيتۋتى (1975 جىلى اشىلعان, قازىرگى الماتى ەنەرگەتيكا جانە بايلانىس ۋنيۆەرسيتەتى), رۋدنىي يندۋستريالىق ينستيتۋتى (1978 ), الماتى ساۋلەت-قۇرىلىس ينستيتۋتى (1979), قازىرگى قازاق باس ساۋلەت-قۇرىلىس اكادەمياسى, اقتاۋ پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتى (1993 جىلى اشىلعان, قازىرگى ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كاسپي تەحنولوگيا جانە ينجينيرينگ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى) جانە اتىراۋ مۇناي-گاز ينستيتۋتى (1995) قۇرىلدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2001 جىلعى 5 شىلدەدەگى جارلىعىمەن ۋنيۆەرسيتەت ۇلتتىق جانە جالپى ادامزاتتىق قۇندىلىقتار نەگىزىندە جەكە ادامدى قالىپتاستىرۋ, دامىتۋ جانە كاسىپتىك ءوسىپ-وركەندەۋىنە قوسقان زور ۇلەسى, عىلىم مەن تەحنيكاداعى جەتىستىكتەرى ءۇشىن ەرەكشە ۇلتتىق مارتەبەگە يە بولدى.
العاشقى رەكتورىمىز ءاشىرالى بۇركىتباەۆتىڭ العاشقى شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى, قازاق تاۋ-كەن-مەتاللۋرگيا ينستيتۋتىنىڭ ءبىرىنشى تۇلەگى اقجان جاقسىبەك ۇلى ماشانيدى كوزى قاراقتى قاۋىم بۇگىندە جاقسى بىلەتىنىنە سەنىمدىمىز. اقجان اعا دا ۇستاز اماناتىنا ادال بولدى, ۇزاق جاساعان سانالى ءومىرىن عىلىمعا, ماماندار تاربيەسىنە, ۇلت مادەنيەتىنىڭ وركەندەۋىنە ارنادى. ول ق.ي.ساتباەۆپەن بىرگە ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ىرگەسىن قالاستى. گەومەحانيكا اتتى عىلىم سالاسىنىڭ نەگىزىن سالدى. اقباستاۋ–قۇسمۇرىن التىن كەنىشىن اشتى.
«شاش ال دەسە, باس الاتىن» كەڭەستىك قاتال ساياساتتىڭ تۇسىندا «الەمنىڭ ەكىنشى ۇستازى» اتالعان ءال-فارابي بابامىزدىڭ ارداقتى ەسىمى مەن اسقاق رۋحىن ءوز وتانىنا قايتارىپ, رۋحاني مۇرالارى قازاق جۇرتىنىڭ قولىنا تيۋىنە تىكەلەي اتسالىسقان قاجىماس قايراتكەر, ۇلى ۇستازىمىز, بۇگىندە فارابيتانۋدىڭ ابىزى اتانعان اقجان ماشانيدىڭ ەرلىكپەن پارا-پار عاجايىپ ەڭبەگىن ءادىل باعالاۋعا ءتيىسپىز.
قازۇتزۋ-دىڭ تۇلەكتەرى ەلىمىزدىڭ جەراستى, جەرۇستى بايلىقتارىن يگەرۋگە باعىتتالعان ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ بارلىعىندا – مۇناي مەن گاز, التىن-كۇمىس, قورعاسىن-مىرىش, كومىر-بولات, اليۋميني-حروم, ت.ب. تولىپ جاتقان قازبا بايلىقتار ءوندىرىسىنىڭ ساپالارىنان باستاپ, وسى زامانعى الەمنىڭ ەڭ وزىق تەحنيكا مەن تەحنولوگيالاردى يگەرۋ ءارى دامىتۋ باعىتىنداعى اۆتوماتتى-ەلەكتروندى باسقارۋ, بيوتەحنولوگيا, نانوتەحنولوگيا, عارىشتىق تەحنيكا مەن تەحنولوگيا, جاڭا ەنەرگيا كوزدەرىن يگەرۋ, ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ سياقتى ۇلتتىڭ بولاشاعى ءۇشىن ماڭىزدى ستراتەگيالىق ءوندىرىس سالالارىندا ابىرويمەن ەڭبەك ەتىپ كەلەدى.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 100 تۇلەگى لەنيندىك جانە مەملەكەتتىك سىيلىقتاردىڭ لاۋرەاتتارى اتاندى, 80 تۇلەگى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميكتەرى جانە كوررەسپوندەنت-مۇشەلەرى, 50-دەن استام تۇلەك – سالالىق ۇلتتىق اكادەميالاردىڭ اكادەميكتەرى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قازۇتزۋ تۇلەكتەرىنىڭ ىرگەلى جانە تەحنيكالىق عىلىمداردىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەستەرى اسا قوماقتى.
قازۇتزۋ ەلىمىزدەگى جوعارى تەحنيكالىق ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ قاستەرلى قارا شاڭىراعى رەتىندە گەولوگيا, گيدروگەولوگيا, مۇناي-گاز ونەركاسىبى, مەتاللۋرگيا, تاۋ-كەن ءوندىرىسى, ماشينا جاساۋ, ەنەرگەتيكا, IT جانە ساۋلەت-قۇرىلىس, ديزاين سياقتى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى سالالارىندا بىلىكتى ينجەنەر ماماندار دايارلايدى, وسى سالالاردىڭ وندىرىستىك تالاپ-سۇرانىمدارىنا سايكەس عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى.
بۇگىنگى تاڭدا ۋنيۆەرسيتەت قۇرىلىمىندا الەمدىك تەحنيكا مەن تەحنولوگيالاردى يگەرۋدى جانە جەر قويناۋىنداعى بايلىعىمىزدى ەل يگىلىگىنە جاراتۋدى ماقسات تۇتقان 6 اكادەميالىق ينستيتۋت, 6 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, «تەحنوپارك» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى, 3 اككرەديتتەلگەن زەرتحانا, 2 پوليگون, 32 كافەدرا, 46 عىلىمي زەرتحانا, 260-تان استام وقىتۋ زەرتحاناسى, 15 عىلىمي جانە 11 شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن بىرگە قۇرىلعان الەمدىك دەڭگەيدەگى عىلىمي-وقىتۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق اقپاراتتىق جانە عارىشتىق تەحنولوگيالاردى ۇجىمدىق پايدالانۋعا ارنالعان ۇلتتىق عىلىمي زەرتحانا, تەحنوپارك, بيزنەس-ينكۋباتوردىڭ قىزمەتىن دە اتاپ وتكەن ءجون.
تەحنيكالىق سالادا ماماندار دايارلاۋ 41 باعىت بويىنشا (باكالاۆريات – 15, ماگيستراتۋرا – 15, دوكتورانتۋرا – 11) ىسكە اسىرىلۋدا. جوعارى ءبىلىم بەرۋدى باسقارۋدىڭ ورتاق جۇيەسىندە 196 جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى تىركەلگەن. ولاردىڭ ارقايسىسى مازمۇنى جاعىنان «جاڭا كاسىپتەر اتلاسىنا», جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ تالاپتارىنا جانە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ كاسىبي ستاندارتتارىنا سايكەس كەلەدى. ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ بارلىق دەڭگەيىندەگى وقۋ ۇدەرىسى كرەديتتىك تەحنولوگيا بويىنشا مەملەكەتتىك (72 %), ورىس (25 %) جانە اعىلشىن (3 %) تىلدەرىندە جۇرگىزىلەدى.
ستۋدەنتتەردىڭ وندىرىستىك پراكتيكاسىن ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن 2022 جىلى كاسىپورىندارمەن 819 كەلىسىمشارت جاسالدى. سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەت ينجەنەر مامانداردى ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ ناقتى تالاپ-سۇرانىمدارىنا سايكەس دايارلاۋ ماقساتىندا ەلىمىزدەگى 370-تەن استام كومپانيامەن كەلىسىمشارت جاساعان, ونىڭ ىشىندە «قازمىرىش», «قازمۇنايگاز» «قازاتومونەركاسىپ», ت.ب. الەمدىك دەڭگەيدەگى ءىرى كاسىپورىندار بار. سونىمەن قاتار دۇنيە ءجۇزىنىڭ 32 ەلىنىڭ حالىقارالىق ۇيىمدارىمەن ىنتىماقتاستىق قارىم-قاتىناس جايلى 160-تان استام كەلىسىمگە, مەموراندۋمعا قول قويىلدى. ۋنيۆەرسيتەت – الەمنىڭ 5 قاۋىمداستىعى مەن 3 كونتسورتسيۋمىنىڭ مۇشەسى.
قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى 2019 جىلى جامبىل وبلىسىندا ليتي كەنىن بارلاۋعا ليتسەنزيا الدى. بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن ەنەرگەتيكا مەن جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىندا حالىقارالىق جوبالاردى ازىرلەۋمەن اينالىساتىن «Condor Energies» (كانادا) كومپانياسى ينۆەستور رەتىندە تارتىلدى, ول حالىقارالىق ءىرى قوعامدىق كومپانيا بولىپ سانالادى.
وسى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا «Condor Energies» كومپانياسى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ, «Qazaq Green Energies» جشس زاڭدى كاسىپورنىن جاڭادان قۇردى. بۇل جوبا بويىنشا گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ بارلىق شىعىنىن ينۆەستور ءوز موينىنا الادى, ال ۋنيۆەرسيتەت عىلىمي قولداۋ كورسەتەدى, سونداي-اق گيدرومينەرالدى تۇزدى ەرىتىندىلەردەن ليتي الۋدىڭ وزىق تەحنولوگيالارىن ترانسفەرتتەۋ مەن بەيىمدەۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
«Condor Energies» قازاقستاندا 20 جىلدان استام جۇمىس ىستەيدى, ال ونىڭ ەل ەكونوميكاسىنا سالعان ينۆەستيتسياسى 250 ميلليون اقش دوللارىنان اساتىنىن ايتا كەتكەن ءجون.
قازۇتزۋ الدىڭعى قاتارلى شەت مەملەكەتتەردىڭ: اقش, قىتاي, ۇلىبريتانيا, يزرايل, رەسەي, كانادا, گەرمانيا, كورەيا, فرانتسيا, مالايزيا, تاعى باسقا 120-دان استام ءىرى عىلىمي-تەحنيكالىق ورتالىقتارمەن جانە الەمدىك اتاقتى ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن (ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتى, ماسساچۋسەتس تەحنولوگيالىق ينستيتۋتى, كولورادو تاۋ-كەن مەكتەبى, وستين قالاسىنىڭ تەحاس ۋنيۆەرسيتەتى, ت.ب.) ىنتىماقتاستىقتى دامىتىپ, ودان ءارى نىعايتۋدا.
جوعارىدا اتالعان الەمدىك دەڭگەيدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق ديزاينى مەن باسقارۋ قۇرىلىمدارىن زەردەلەپ, قازۇتزۋ ءوز تاجىريبەسىنە قولدانۋدى ماقسات ەتىپ وتىرعانىن اتاپ وتكەن ورىندى. اسىرەسە ينجەنەرلىك ءبىلىم بەرۋ, ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدە عىلىمي قوعامداستىق, بيزنەس جانە مەملەكەتتى بىرلەستىرۋ ىسىندە بۇل وتە ماڭىزدى بولماق.
قازۇتزۋ-دىڭ عىلىمي زەرتتەۋ جانە يننوۆاتسيالىق قىزمەتى رەسپۋبليكا بويىنشا باسىمدىققا يە 5 باعىتقا سايكەس ىرگەلى جانە قولدانبالى عىلىمي زەرتتەۋلەردى دامىتۋعا باعىتتالعان: «گەولوگيا, مينەرالدى جانە كومىرسۋتەك شيكىزاتىن ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ, ءوندىرىس قالدىقتارىنان جاڭا ماتەريالدار, قاۋىپسىز بۇيىمدار مەن كونسترۋكتسيالار شىعارۋ», «ەنەرگەتيكا جانە ماشينا جاساۋ», «اقپاراتتىق, كوممۋنيكاتسيالىق جانە عارىشتىق تەحنولوگيالار», «سۋ رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋ جانە ەكولوگيا», «جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى بويىنشا زەرتتەۋلەر». 2022 جىلى وسى باعىتتار بويىنشا جالپى گرانتتىق قارجىلاندىرۋ تۇرعىسىنان 1,5 ملرد تەڭگەنىڭ كولەمىندە 88 جوبا ورىندالدى.
سونىمەن بىرگە ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى مەن عىلىمي قىزمەتكەرلەر, دوكتورانتتار, ماگيسترانتتار مەن ستۋدەنتتەر ەل ەكونوميكاسىنىڭ, ءوندىرىسىنىڭ, الەۋمەتتىك رۋحاني ءومىردىڭ قاداۋ-قاداۋ سالالارى بويىنشا عىلىمي ىزدەنىستەرمەن شۇعىلدانۋ ۇستىندە.
كەزىندە ق.ي.ساتباەۆتىڭ ءوزى ىرگەسىن قالاپ, قاز تۇرعىزىپ, ءوسىرىپ-وركەندەتكەن ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ عىلىمي زەرتتەۋ قۇرىلىمدارى رەتىندە كوپ جىلدار بويى قىزمەت اتقارىپ كەلە جاتقان ق.ي.ساتباەۆ اتىنداعى گەولوگيا عىلىمدارى ينستيتۋتى, مەتاللۋرگيا جانە كەن بايىتۋ ينستيتۋتى, ۋ.ا.احمەتسافين اتىنداعى گيدروگەولوگيا جانە گەوەكولوگيا ينستيتۋتى, فيزيكا-تەحنيكالىق ينستيتۋت, تسيفرلىق جانە نانوتەحنولوگيالىق ينستيتۋت – بارلىعى «ق.ي.ساتباەۆ اتىنداعى قازۇتزۋ» كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعام ەسەبىندە 2015 جىلدىڭ اياعىندا قايتا قۇرىلۋىنا بايلانىستى وسى اق قۇرامىنا بىرىكتىرىلگەن بولاتىن. اتالعان ينستيتۋتتار, ءبىر جاعىنان, ءوز دەربەستىكتەرىن ساقتاي وتىرىپ, ەكىنشى جاعىنان, پوليتەحتىڭ عىلىمي الەۋەتىن ارتتىرۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
قازاقستاندا جوعارى ساپالى بوكسيتتىڭ قورى ازايىپ بارادى, سوندىقتان ساپاسى تومەن بوكسيتتەردى وڭدەۋگە جارامدى ەتۋ جانە ولاردى وڭدەۋدىڭ جوعارى رەنتابەلدى تەحنولوگياسىن جاساۋ ارقىلى گلينوزەم ءوندىرىسىنىڭ شيكىزات بازاسىن كەڭەيتۋ جولدارى قاراستىرىلۋدا. وسى ورايدا مەتاللۋرگيا جانە بايىتۋ ينستيتۋتىندا كوكتال كەن ورىندارى توبىنداعى تەمىرلى بوكسيتتەردى وڭدەۋگە ارنالعان يننوۆاتسيالىق بايەر-گيدروگرانات تەحنولوگياسى ازىرلەندى. بۇل جوعارى تەحنولوگيالىق جانە ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردى قامتاماسىز ەتەدى. ينستيتۋت عالىمدارى جاڭا تەحنولوگيانى تاجىريبەلىك-ەكسپەريمەنتتىك مەتاللۋرگيالىق وندىرىستە سىناپ كوردى, قۋاتتىلىعى جىلىنا 1 ملن توننا اليۋميني توتىعىن وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋدىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى دايىندالدى. 2022 جىلدىڭ 16 قاراشا كۇنى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ الماتىعا رەسمي ساپارمەن كەلگەندە بۇل تەحنولوگيا مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىنا ۇسىنىلدى.
سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدىڭ اۋماعىندا قاستەرلى قارا شاڭىراقتىڭ, اتى اڭىزعا اينالعان پوليتەحتىڭ تاريحىن, قادىر-قاسيەتىن, باي داستۇرلەرىن, باستى قۇندىلىقتارىن قالپىنا كەلتىرىپ, قايتا جانداندىرىپ, سول ارقىلى ۋنيۆەرسيتەتتە وقىپ جۇرگەن جاستاردىڭ سانالارىنا ساۋلە, جۇرەكتەرىنە نۇر قۇيىلۋىنا, بولاشاقتا ادىلەتتى قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋىنا, ءوسىپ-وركەندەۋىنە ايتارلىقتاي بەلسەندى ۇلەس قوسۋىنا ۇلكەن كوڭىل بولىنۋدە.
ء بىلىم الۋشىلاردىڭ سانى قازىر شامامەن 15,7 مىڭ ادام (مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا – 13,2 مىڭ ءبىلىم الۋشى, اقىلى وقىتۋ بويىنشا – 2,5 مىڭ ءبىلىم الۋشى). بۇگىنگى تاڭدا قازۇتزۋ ءبىلىم الۋشىلاردى تەك 2300 توسەكتىك ورىنمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر.
جاڭا زاماناۋي جاتاقحانا عيماراتتارىن سالۋ, ستۋدەنتتەردىڭ كەم دەگەندە 70%-ىن جانە باسپاناعا مۇقتاج وقىتۋشىلاردى جاتاقحانالارمەن قامتاماسىز ەتۋ الداعى جوسپاردا قامتىلعان. ءبىلىم الۋشىلار كونتينگەنتى جىل سايىن وسەتىنىن ەسكەرسەك, جاتاقحانالاردىڭ جاڭا عيماراتتارىن سالۋ ءبىلىم الۋشىلار عانا ەمەس, ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارى مەن قىزمەتكەرلەرىنىڭ دە تۇرعىنجايعا دەگەن سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ال الەۋمەتتىك پاكەت – ۋنيۆەرسيتەتتىڭ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ماڭىزدى بولىگى, ونى تابىستى تۇردە ىسكە اسىرۋ جانە قارجىلاندىرۋ كەزىندە 10 500 ورىندىق جاڭا جاتاقحانالار سالىنادى, وسىلايشا توسەكتىك ورىن تاپشىلىعى جويىلادى, نارىقتا جالعا بەرىلەتىن تۇرعىنجايدىڭ قۇنى تومەندەيدى.
ەڭ باستىسى – وسى زامانعى ۇزدىك تەحنيكا مەن تەحنولوگيا جەتىستىكتەرىن ەركىن مەڭگەرگەن, الەمنىڭ وزىق ەلدەرىنىڭ بەساسپاپ ماماندارىمەن ۇزەڭگى قاعىستىراتىن, تەرەزەسى تەڭ, ىزدەنىمپاز, ءبىلىمپاز, ونىڭ ۇستىنە ءوز ۇلتىنا, تۋعان توپىراعىنا جان-تانىمەن ەڭبەگىن ارنايتىن, جۇرتىنىڭ تاريحىن, ادەبيەتىن, ونەرىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ, ەرەكشە باعالايتىن, ۇلتتىڭ رۋحىنىڭ اسقاقتاۋىنا بار كۇش-جىگەرىن جۇمسايتىن قازاقتىڭ ينجەنەر-تەحنيكالىق زيالى قاۋىمىنىڭ وكىلدەرىن تاربيەلەۋ باعىتىندا جۇيەلى ىستەر اتقارىلۋدا.
مەملەكەت باسشىسى 2022 جىلدىڭ كۇزىندە الماتىدا ستۋدەنت جاستارمەن جانە جاس عالىمدارمەن كەزدەسۋ بارىسىندا: «ەلىمىز تالاي جىل بويى, نەگىزىنەن, مۇنايعا ارقا سۇيەپ كەلدى. بىراق قازىر زامان باسقا. تابيعي بايلىقتىڭ ەمەس, ادامي كاپيتالدىڭ ماڭىزى ارتقان داۋىرگە قادام باستىق. بۇگىندە كوپ نارسە وزگەردى. ۇزدىك تەحنيكالىق سالا ماماندارىنا سۇرانىس جوعارى. ينجەنەر بولۋ مارتەبەسى ءارى ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمدى ماماندىققا اينالدى», – دەدى. وسى ويىن تەرەڭدەتە كەلە, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ: «مەن قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىنان جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ عىلىمي زەرتتەۋ حابىن قۇرۋ تۋرالى تاپسىرما بەردىم. ونىڭ ينفراقۇرىلىمىن تەحنيكالىق وقۋ ورىندارىنىڭ ءبارى پايدالانۋىنا بولادى. ۇكىمەت عىلىمي زەرتتەۋ حابتارىن قارجىلاندىرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋى قاجەت», – دەپ مالىمدەدى.
ءوزىنىڭ 2040 جىلعا دەيىنگى دامۋ جولىنداعى ناقتى قادامداردى انىقتاۋ ءۇشىن قازۇتزۋ عالىمدار مەن ۋنيۆەرسيتەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىنداعى شەشىمدەردى ازىرلەۋگە جانە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جاقىن بولاشاقتاعى ميسسياسىنا كوزقاراسىن دامىتۋعا باعىتتالعان فورسايت سەسسيالارىن وتكىزەدى. مۇنداي سەسسيالار شەشىم قابىلداۋدىڭ بەلسەندى ءتاسىلى بولعاندىقتان, ولار قازۇتزۋ-دا وتە تانىمال جانە باسقارۋشىلىقتىڭ بارلىق دەڭگەيىندە قولدانىلادى. سەسسيالار بارىسىندا قاتىسۋشىلار تىڭ يدەيالاردى ازىرلەۋ, ولاردىڭ ەڭ جاقسىسىن تاڭداۋ جانە ناقتى جۇزەگە اسىرۋ جولدارىن پىسىقتاۋ ءۇشىن ميعا شابۋىل (برەينشتورمينگ) مەحانيزمدەرىن, ساراپتاۋ پانەلدەرىن, SWOT-تالداۋلاردى, جول كارتالارىن جانە ۋاقىت كارتالارىن پايدالانادى.
بۇل ءادىستى قولدانۋ, ەڭبەك نارىعىنىڭ ناقتى ويىنشىلارىن تارتۋ, تاجىريبەلى مودەراتورلاردىڭ, ساراپشىلار مەن مەنەدجەرلەردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن پىكىرتالاستار ءبىزدىڭ ناقتى ماقساتتارىمىزدى ايقىنداۋعا كومەكتەستى, بولاشاق وزگەرىستەردى تەك كورسەتىپ قانا قويماي, ولارعا بەلگىلى ءبىر دارەجەدە اسەر ەتتى. وڭىرلەردە «فورسايت» ماتەريالدارى نەگىزىندە «جاڭا ماماندىقتار اتلاسى» جاسالۋدا. ونىڭ كومەگىمەن جوعارى وقۋ ورىندارى بولاشاقتاعى وزىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن جاساپ, الداعى 10-15 جىلدا ەكونوميكاعا قاجەتتى مامانداردى دايارلايدى. ناتيجەسىندە, بۇل ءادىس ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ, ونىڭ تۇلەكتەرىنىڭ تابىسىن جوعارىلاتىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتى دەڭگەيىن كوتەرۋگە ءتيىس.
وسى جىلى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى كاسىبي بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىردى. مامىر ايىندا قازۇتزۋ كومانداسى فورسايت ادىستەمەسىنە تەرەڭىرەك ءۇڭىلىپ, مودەراتورلار مەن اناليتيكتەردىڭ ترەكتەرى بويىنشا بىلىمدەرىن جەتىلدىردى. ناتيجەسىندە, قازۇتزۋ-دىڭ ماماندارى ءوزىمىز ءۇشىن دە, باسقا تاپسىرىس بەرۋشىلەر ءۇشىن دە قاجەتتى فورسايت-سەسسيالاردى وتكىزە الاتىن دارەجەگە جەتكەنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك.
قازۇتزۋ ستراتەگيالىق پەرسپەكتيۆادا ءوزىن قازاقستان, تمد جانە ورتالىق ازيانىڭ ينجەنەرلىك ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى رەتىندە كورسەتەتىن بولادى. قازۇتزۋ ءوز جۇمىسىندا عىلىمي زەرتتەۋلەر وقۋ ۇدەرىسىنىڭ قۇرامداس بولىگى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋگە, ياعني «عىلىمي زەرتتەۋ ارقىلى ءبىلىم الۋ» قاعيداسىن ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋعا ۇمتىلادى. «ۇشتىك سپيرال» مودەلىنە سايكەس ۋنيۆەرسيتەت بيزنەس پەن ۇكىمەت ءۇشىن پروبلەمالاردى انىقتاۋ جانە شەشۋ جونىندە ءوزىنىڭ عىلىمي تاجىريبەسىن ۇسىنادى, سونداي-اق كاسىپكەرلىك ءۇشىن جاعداي جاساپ, ستارتاپتار قۇرۋعا دا ىنتالاندىرادى. وسىنىڭ بارلىعى بىرىگىپ, «ۋنيۆەرسيتەت 4.0» مودەلىنىڭ قالىپتاسۋىنا نەگىز جاسايدى جانە قازاقستاندىق قوعامنىڭ ۇمىتتەرىن اقتاۋعا, عىلىمي بەلسەندىلىكتىڭ وسۋىنە جانە ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن ەكونوميكانىڭ تۇتاس سەكتورلارىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا ارنالعان «ماحوۆيكتى» ىسكە قوسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ الدىندا تۇرعان باستى ماقسات – ءبىلىم بەرۋدى جاڭا ساپامەن جانە مازمۇنمەن تولىقتىرۋ. ول ءۇشىن عىلىمي زەرتتەۋلەر – ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنىڭ اجىراماس بولىگى بولادى. باسقاشا ايتقاندا, «زەرتتەۋلەر ارقىلى ءبىلىم بەرۋ» مودەلىن ىسكە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. ەڭ اۋەلى ستۋدەنتتەر وندىرىستىك پراكتيكا كەزىندە دۋالدى وقىتۋ ارقىلى, ياعني پراكتيكاعا جەتەكشى ۇستازداردىڭ جانە وندىرىستەگى پراكتيك مامانداردىڭ ناقتى كومەگىمەن انىقتالعان عىلىمي مىندەتتەردى شەشۋگە تىكەلەي قاتىسادى. كەلەسى كەزەڭدە زەرتتەۋ داعدىلارىن يگەرۋ, دامىتۋ ارقىلى ءوندىرىستىڭ اعىمداعى پروبلەمالارىن انىقتاپ, زەرتتەپ, شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىسىنە قاتىسادى. ءسويتىپ, ستۋدەنتتەردى دايارلاۋ ولاردىڭ زەرتتەۋ داعدىلارىن جانە كاسىپتىك مادەنيەتىن دامىتۋعا باعدارلانادى.
كادرلاردى جاڭا فورماتتا دايارلاۋ ءبىلىم الۋشىلارعا كىم بولۋ كەرەكتىگىن تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ياعني: 1. ءوندىرۋشى, جوعارى دەڭگەيدەگى كاسىپقوي; 2. عىلىمي قىزمەتكە دايىن زەرتتەۋشى; 3. قازۇتزۋ-دا ءوزىنىڭ ستارتاپىن قۇرعان كاسىپكەر; 4. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سوزىمەن ايتقاندا, «ساپالى ءبىلىم الۋ – ادامدى قوعامدىق ورتاعا بەيىمدەيتىن, ونىڭ بويىنا ىزگى قۇندىلىقتار مەن مىنەز-ق ۇلىق نورمالارىن سىڭىرەتىن ماڭىزدى ينستيتۋت».
قازۇتزۋ-دىڭ ۇكىمەت قابىلداعان دامۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا بايلانىستى قاراجاتپەن قامتاماسىز ەتۋ 3 باعىت بويىنشا ايقىندالعان: ءبىرىنشى باعىت – ءبىلىم بەرۋ, عىلىمي, ادىستەمەلىك جانە كورپوراتيۆتىك ماسەلەلەردى قوزعايدى, ولاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ۇسىنىلعان ينديكاتور. ەكىنشى باعىت – جاڭا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جانە قۇرۋ. ءۇشىنشى باعىت – ءبىلىم بەرۋدى زەرتتەۋلەر ارقىلى ىسكە اسىرۋدى قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ.
الداعى ۋاقىتتا قازۇتزۋ ينفراقۇرىلىمى جاڭارتىلادى, ادامي رەسۋرستاردى باسقارۋدىڭ زاماناۋي جۇيەسى ىسكە اسىرىلادى, پروفەسسور-وقىتۋشىلار مەن اكىمشىلىك باسقارۋ كادرلارىنىڭ, سونداي-اق ستۋدەنتتەردىڭ, ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتاردىڭ ءوزىن-ءوزى شىعارماشىلىق تۇرعىدان كورسەتۋى ءۇشىن جاعدايلار جاسالادى. شەتەلدىك پروفەسسورلار مەن كونسۋلتانتتاردى وقىتۋ – عىلىمي ىستەرگە تارتۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسى ىسكە اسىرىلاتىن بولادى.
تۇيىندەي ايتقاندا, قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ – اتى اڭىزعا اينالعان پوليتەحتىڭ بولاشاعى جارقىن, شىعار بيىكتەرى الدا. ەلىمىزدىڭ جوعارى تەحنيكالىق ءبىلىمى مەن عىلىمىنىڭ قاستەرلى شاڭىراعىنا سەنىم ءبىلدىرىپ, جول اشىپ, جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەپ وتىرعان حالقىمىزعا, مەملەكەت باسشىسىنا, ۇكىمەتىمىزگە ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمىنىڭ العىسى شەكسىز.
ۇلىقپان سىدىقوۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ق.ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەگى ءارى پروفەسسورى, قر ۇلتتىق جاراتىلىستانۋ عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى
