«الجيردەگى يتاليالىق قىز» – كومەديا جانرىنداعى كلاسسيكالىق وپەرانىڭ وزىق ۇلگىسى. شىتىرمان وقيعالارعا تولى وپەرا-بۋففا ءوزىنىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىنان شەبەر ءارى ناقىشىنا كەلتىرە ورىنداۋدى تالاپ ەتەدى. سول سەبەپتى دە ايتۋلى تۋىندى «استانا وپەرا» سوليستەرى ءۇشىن تاماشا تاجىريبە بولعانى انىق. الەم بويىنشا سيرەك قويىلاتىن كلاسسيكا جاۋھارى تەاتر ۆوكاليستەرى مەن وركەستر مۋزىكانتتارىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتىپ, جاڭاشا بەلەسكە كوتەرىلۋىنە مول مۇمكىندىك سىيلادى.
«الجيردەگى يتاليالىق قىز» اكەلگەن باستى جاڭالىق – وپەرا استانا عانا ەمەس, جالپى قازاقستان بويىنشا العاش رەت ساحنالانادى. 200 جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن جازىلعان تۋىندى رەجيسسەر, حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى ءارى ديپلومانتى ەرەنباق تويكەنوۆتىڭ سۋرەتكەرلىك ساراپتاۋىنىڭ ناتيجەسىندە جاڭاشا مانەرگە يە بولدى.
– «الجيردەگى يتاليالىق قىز» قويىلىمىمدا مەن شىعىس ەرلەرى مەن ايەلدەرىنە دەگەن كوزقاراستى وزگەرتكىم كەلەدى. مەنىڭ نۇسقامدا باس كەيىپكەر مۇستافا بەي اقىماق ەمەس, ال ەلۆيرانىڭ سۇلۋلىعى ءتۇر-الپەتىندە عانا ەمەس, ونىڭ سۇلۋلىعى ءوزىنىڭ ەر-ازاماتىن جاقسى كورە الۋىندا جاتىر. قانداي جاعداي بولسا دا, ول ءوز سەزىمىنە بەرىك بولىپ, عاشىعىن كۇتەدى. بۇل قويىلىم – قازىرگى زاماننىڭ ادەت-عۇرىپتارىنا دەگەن ساتيرالىق كوزقاراس جانە ەر مەن ايەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى ايشىقتايتىن ۇلكەيتكىش شىنى. سانسىز كوڭىلدەس ايەلدەر مەن جارىنىڭ ماحابباتىنان ابدەن جالىققان مۇستافا بەي يتاليالىق قىزبەن ىڭكار سەزىم تۇڭعيىعىنا تۇسۋگە قۇشتار بولادى. العاشقىدا بويىن قۇشتارلىق بيلەپ, اسىپ-تاسقان باس كەيىپكەر سوڭىندا ومىردەگى باستى قۇندىلىقتار – وتباسىن, دوستاردى, ىزگىلىكتى, ماحاببات پەن ءوزارا سىيلاسىمدى باعالاۋ كەرەك ەكەنىن تۇسىنەدى, – دەپ اتاپ ءوتتى رەجيسسەر.
سپەكتاكلدەگى باستى ءرول – يزابەللا پارتياسىن ورىنداۋ ءۇشىن يتاليالىق سوليست لاۋرا ۆەررەككيا ارنايى شاقىرىلدى. ءانشىنىڭ رەپەرتۋارىندا باروككودان باستاپ, زاماناۋي مۋزىكا مەن بەلكانتوعا دەيىن بار. سونىڭ ىشىندە اسىرەسە دجواككينو ءروسسينيدىڭ شىعارمالارى ايرىقشا مانگە يە.
– يزابەللا پارتياسىنداعى دەبيۋتىم فرانتسيادا تۋلون وپەرا تەاترىندا 2018 جىلى ءوتتى. بۇل بەينەنى بىردەن جاقسى كورىپ كەتتىم. «الجيردەگى يتاليالىق قىز» سپەكتاكلىنىڭ كەيىپكەرى – مىقتى ءارى تاپقىر ايەل. ول ايەلدەر ۇستەمدىك ەتكەن قالا ليۆورنودان كەتەدى. ليۆورنودا تۋىپ-وسكەن, ساحنالىق ونەردەن ساباق بەرەتىن ۇستازىم, ماەسترو فرانچەسكو تورريدجاني ەكەۋمىز يزابەللانىڭ مىنەز-قۇلقىن ءجىتى زەرتتەدىك. ول اقىلدى. سۇيىكتىسى ليندورونى يتالياعا قايتارۋعا شەشىم قابىلداعان جانە ءوز ماقساتىنا جەتۋ ءۇشىن بارىنە دە دايىن. مەنىڭ كەيىپكەرىم كوڭىلدى ءارى سەزىمتال. بۇل قاسيەتتەر ونىڭ ۆوكالدىق پارتياسىندا تولىق كورسەتىلگەن, – دەپ لاۋرا ۆەررەككيا كەيىپكەرى مەن وعان دايىندىعى تۋرالى كوسىلە اڭگىمەلەدى. ءانشىنىڭ ايتۋىنشا, ول دجواككينو ءروسسينيدىڭ تۋىندىلارىن ايرىقشا جاقسى كورەدى.
– كومپوزيتوردىڭ مەتستسو-سوپرانوعا ارناپ جازىلعان تاماشا مۋزىكاسى ماعان زور اسەر سىيلادى. ونىڭ تۋىندىلارىنىڭ ارقاسىندا الەم بويىنشا ونەر كورسەتىپ, تاڭعاجايىپ تاجىريبە جيناقتادىم, سول ءۇشىن دە ۇلى كومپوزيتورعا العىسىم شەكسىز. ءروسسينيدىڭ شىعارمالارى ماعان وپەرانىڭ تىلسىم تابيعاتىن اشتى, – دەدى ءانشى.
ەسكە سالساق, فلورەنتسيا كونسەرۆاتورياسىن ۇزدىك تامامداعان لاۋرا ۆەررەككيا 2015 جىلى «سەۆيلدىك شاشتاراز» قويىلىمىندا روزينانىڭ رولىندە دەبيۋت جاساعان. سونىمەن قاتار دج.ءروسسينيدىڭ «يتالياداعى تۇرىك» سپەكتاكلىندە – زايدانى, «كۇلبيكەدە» – اندجەلينانى, دج.ءپۋچچينيدىڭ «مادام باتتەرفلياي» سپەكتاكلىندە – سۋدزۋكيدى, ج.بيزەنىڭ اتتاس وپەراسىندا كارمەندى جانە باسقا دا پارتيالاردى ورىنداعان.
يتاليا وپەرا ونەرىنىڭ شەبەرى لاۋرا اڭگىمە بارىسىندا قازاقستانعا جاساعان العاشقى ساپارى ءھام ەل ورداسى استانانى كورگەندەگى اسەرىن دە جاسىرمادى: – قازاق دوستارىمنىڭ ارقاسىندا سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدى سىرتتاي تانىپ-ءبىلدىم. ولار ءاردايىم قازاقستاندى ماقتان ەتىپ, استانا تۋرالى, ونداعى تەڭدەسسىز تەاتر تۋرالى دا كوپ ايتاتىن. ءجيى قوناققا شاقىراتىن. الايدا ءتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى جول تۇسپەدى. كوپتەن كۇتكەن ساپاردىڭ ءساتى ەندى تۇسكەن ەكەن. وتە قۋانىشتىمىن. اسەرىمدى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس, – دەدى يتاليالىق قۇرمەتتى مەيمان.
وپەرانىڭ تاعى ءبىر جاڭالىعى – لاۋرا ۆەررەككيامەن بىرگە «استانا وپەرا» ۇلكەن زالىنىڭ ساحناسىنا وپەرا اكادەمياسىنىڭ تۇلەكتەرى شىقتى. ەكى جىل بويى الەمنىڭ ۇزدىك ۇستازدارىنان ۆوكالدىق شەبەرلىكتىڭ قىر-سىرىن ۇيرەنگەن وپەرا اكادەمياسىنىڭ تىڭداۋشىلارى ءۇشىن بۇل قويىلىم وزىندىك ەمتيحان بولدى دەسەك, ارتىق ايتقاندىعىمىز ەمەس.
اكادەميانىڭ بارلىق تۇلەگى ەمتيحان سپەكتاكلىنە زور جاۋاپكەرشىلىكپەن كەلدى. دايىندىق بارىسىندا ولارعا يتاليادان كەلگەن ۆوكال بويىنشا ۇستاز اللا سيمونيشۆيلي ءدارىس بەردى. ول بىلتىر جاستارمەن ۆ.ا.موتسارتتىڭ «دون جۋان» وپەراسىن قويعان بولاتىن. ال كوستيۋمدەر بويىنشا سۋرەتشى مانانا گۋنيا ارتىستەردى بەينەلەرىنە سايكەس جاساندىردى. ال سپەكتاكل رەجيسسەرى ەرەنباق تويكەنوۆ سيۋجەتتى قازىرگى زامانعا لايىقتاپ, تانىمال كلاسسيكانىڭ ءوز پايىمداۋىن ۇسىندى. قويىلىمدا وزگەرمەگەن ءبىر نارسە بار, ول – كەمەڭگەر كومپوزيتوردىڭ ۇلى مۋزىكاسى.
– ءروسسينيدىڭ قۇندى وپەراسى – ءاربىر كاسىبي ۆوكاليست ءۇشىن ەمتيحان. ءبىزدىڭ اكادەميستەر ءۇشىن دە بۇل وپەرا سىناق ءتارىزدى. ءروسسينيدىڭ ستيليستيكاسى وتە بولماشى جىلجىمالى تەحنيكانى, يتاليالىق ءماتىندى ءمىنسىز دىبىستاۋدى جانە ءتۇسىنۋدى, سونداي-اق جوعارى اكتەرلىك شەبەرلىكتى تالاپ ەتەدى. ءبىزدىڭ دارىندى جاس ۆوكاليستەرىمىزدىڭ بويىندا وسىناۋ پارتيتۋرانى جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى بارلىق قاسيەتتەر بار, – دەدى سپەكتاكلدىڭ قويۋشى ديريجەرى رۋسلان بايمۋرزين.
ورىنداۋشىلاردىڭ ۆوكالدىق ءارى مۋزىكالىق دايىندىعى جونىندەگى مامان اللا سيمونيشۆيلي دە ماەسترو پىكىرىنە قوسىلىپ, تۋىندىنىڭ كۇردەلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى:
– روسسيني وپەراسى ايرىقشا بىرەگەي مانەرگە يە, ول كلاسسيكالىق-باروككولىق مانەر نەگىزىندە پايدا بولعان. ءروسسينيدى جاقسى ورىنداۋ ءۇشىن باروككولىق, كلاسسيكالىق جانە رومانتيكالىق مۋزىكانى دا ءبىلۋ كەرەك. ۆوكالدىق مۇمكىندىكتەردىڭ ايتارلىقتاي كەڭ سپەكترىنىڭ بولۋى شارت جانە البەتتە, ءاندى شەبەر ايتۋى قاجەت. مۋزىكانى ورىنداۋ وتە كۇردەلى, دەسە دە ءانشىنىڭ پارتيانى دايىنداۋ كەزىندە قانداي قيىندىقتاردى باستان كەشىرگەنىن تىڭدارمان سەزبەيدى دە. ونىڭ بارلىق كەرەمەتى وسىندا جاتىر. قيىندىقتار ەستىلمەسە, ناعىز ونەر – وسى, دەدى مۋزىكا مامانى.
اللا ءسيمونيشۆيليدىڭ ايتۋىنشا, دجواككينو ءروسسينيدىڭ ولىمىنەن كەيىن ونىڭ مۋزىكالىق مۇراسى جىلدار بويى لايىقتى قۇرمەتكە يە بولا الماعان: – ونى ۇزاق جىل بويى ورتانقول كومپوزيتور دەپ ساناپ كەلدى. تەك 40 جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن يتاليانىڭ پەزارو قالاسىندا روسسيني فەستيۆالى اشىلعاندا ونى لايىقتى باعالادى. مەن اكادەميا سوليستەرى ءۇشىن وتە قۋانىشتىمىن. اكادەميستەر ءبىر ۋاقىتتا كۇردەلى ءارى قىزىقتى وپەرانى ءساتتى ورىنداپ شىقتى. بىلتىر مەن اكادەمياداعى جاستارمەن ۆ.ا.موتسارتتىڭ «دون جۋان» وپەراسىنىڭ قويىلىمىندا قۋانا جۇمىس ىستەدىم. ولار – تاماشا انشىلەر, كەلەشەكتە بۇدان دا كەرەمەت انشىلەرگە اينالادى. ءبىلىم العان جىلدارى شاكىرتتەرىم كوپ جۇمىس تىندىردى. ولار ءۇشىن سونىڭ بارلىعىنىڭ پايداسى ءتيدى, سەبەبى ءانشى سىنىپتا ءبىلىم العانىمەن, ساحنادا وسەدى. سىنىپتا جارتى جىل العان ءبىلىمدى ساحناعا ءبىر رەت شىققاندا الادى. جاستاردىڭ وسكەنىن جانە ماتىنگە, ساباقتارعا نەعۇرلىم جاۋاپتىراق بولا تۇسكەنىن بايقايمىن. كەلەشەكتە ولاردىڭ ۆوكالدىق مانسابى تابىستى بولادى دەپ ويلايمىن, دەدى شەتەلدىك ۇستاز.
باستى ايەل پارتياسى يزابەللانى ەكى قۇرامدا يتاليالىق ءانشى لاۋرا ۆەررەككيا مەن ەلميرا شپەكپاەۆا ءساتتى سومداپ شىقتى. سىرتتاي قاراعاندا مۇلدە ءارتۇرلى كورىنەتىن ۇزدىك داۋىس يەلەرى وزدەرىنە عاشىق ەتەتىن جانە سوڭدارىنان ەرتە الاتىن وتە جارقىن كەيىپكەرلەردى ناقىشىنا كەلتىرە ورىندادى. ەستىگەن جاندى باۋراپ الاتىن كەرەمەت داۋىس يەلەرى – جانداربەك ەركىنباەۆ پەن شىڭعىس راسىلحان باستى ەر پارتياسى مۇستافا بەينەسىن ۇزدىك ىزدەنىس بيىگىندە ۇسىندى. ليريكالىق تەنورلار ءاليحان زەينوللا مەن نارۇل تويكەنوۆ ليندورونىڭ ءرولىن سومدادى. جاۋاپسىز ماحابباتتان ازاپ شەككەن بەيدىڭ جۇبايى ەلۆيرانىڭ پارتياسىن گۇلدانا الدادوسوۆا مەن «قۇرمەت» وردەنىنىڭ كاۆالەرى ايزادا قاپونوۆا تاماشا جۇزەگە اسىرا ءبىلدى. زۋلمانىڭ رولىندە ساحناعا عاجايىپ سوپرانو يەگەرى ايگەرىم امانجولوۆا شىقسا, تاددەو پارتياسىن جارقىن باريتوندار ەرجان سايپوۆ پەن ازات مالىك ورىندادى. سىرباز دىنمۇحامەد كوشكىنباەۆ پەن ارتىستىگىمەن كوزگە تۇسكەن التىنبەك ءابىلدا ءاليدىڭ پارتياسىندا دەبيۋت جاسادى.
ەكى كۇن بويى ەلوردالىق تەاتر ساحناسىندا اۋەلەگەن الەمدىك وپەرا جاۋھارى تەاتر مەرەيتويى عانا ەمەس, باس قالامىزدىڭ 25 جىلدىق اتاۋلى مەرەكەسىنە دا تاماشا تارتۋ بولعانى انىق. «الجيردەگى يتاليالىق قىزدىڭ» شىتىرمان وقيعاسىنا ءتانتى بولعان استانالىق كورەرمەن دە تاماشا تۋىندىنى ساحنا تورىنە شىعارعان شىعارماشىلىق قۇرام ەڭبەگىنە تولاسسىز قوشەمەتىن ارنادى. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن قازاقستاندا العاش رەت ساحنالانعان سپەكتاكل الداعى ۋاقىتتا ەلوردالىق تەاتر رەپەرتۋارىنان ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن الارى ءسوزسىز.
