الداعى 19-21 ماۋسىم ارالىعىندا وتەتىن گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىنىڭ فەدەرالدىق پرەزيدەنتى فرانك-ۆالتەر شتاينمايەردىڭ رەسپۋبليكامىزعا مەملەكەتتىك ساپارى وسى تۇرعىدا ماڭىزدى. بۇل ساپاردى ەكى تاراپ بىرلەسكەن جۇمىستىڭ كەلەسى كەزەڭى ءۇشىن ايقىن بەلگى جانە سيمۆولدىق باستاما رەتىندە باعالايدى.
بىرىنشىدەن, بۇل ساپار گەوساياسي شيەلەنىس حالىقارالىق ديپلوماتيادا, قاۋىپسىزدىكتە, ەكونوميكادا, ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋدە, ەكولوگيادا جانە باسقا دا سالالاردا بۇرىن-سوڭدى بولماعان سىن-قاتەرلەر تۋدىراتىن كۇردەلى كەزەڭدە, بۇكىل الەمگە تانىس الەمدىك ءتارتىپتىڭ جاھاندىق ترانسفورماتسياسى اياسىندا وتەدى. وسى جاعدايلاردا گەرمانيا ءوزىنىڭ سىرتقى ساياساتىن, ەكونوميكالىق بايلانىستارىن جانە ساۋدا تىزبەگىن ءارتاراپتاندىرۋ ماقساتىندا جاڭا سەرىكتەستەر ىزدەۋ باعىتىنا بۇردى. مۇنداي باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى – قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىقتى قايتا قاراستىرۋ جانە تەرەڭدەتۋ.
ەكىنشىدەن, باتىس ساياساتكەرى العاشقى رەت قازىرگى تاڭدا «ورتا ءدالىز» اياسىندا سالىنىپ جاتقان شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى كولىكتىك-لوگيستيكالىق تورابىنىڭ جاڭا سحەماسىندا شەشۋشى رولگە يە بولىپ وتىرعان ماڭعىستاۋ وبلىسىنا بارا جاتىر. وسىلايشا, وسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار ەۋروپالىق وداقتىڭ مۇنداي باستامالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن شامامەن 300 ميلليارد ەۋرونى قاراستىراتىن «Global Gateway» ستراتەگياسىنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتىنە اينالۋى مۇمكىن.
ۇشىنشىدەن, ساپار باعدارلاماسىنا تەك جوعارى دەڭگەيدەگى ساياسي كەزدەسۋلەر عانا ەمەس, بىرقاتار ناقتى ىسكەرلىك ءىس-شارا, ونىڭ ىشىندە, استانادا وتەتىن قازاقستان – گەرمانيا بيزنەس-فورۋمى مەن ەكى مەملەكەتتىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى رەكتورلارىنىڭ سيمپوزيۋمى كىرەدى. سونىمەن قاتار مارتەبەلى قوناق ەلىمىزدىڭ باتىسىندا فلاگماندىق بىرلەسكەن جوبانى – قۇنى شامامەن 50 ميلليارد دوللارعا دەيىنگى سومانى قۇرايتىن «Svevind» كومپانياسىنىڭ «جاسىل» سۋتەگىن وندىرەتىن كەشەن قۇرىلىسىنىڭ دايىندىق كەزەڭىن ىسكە قوسىپ, قازاقستاندىقتاردى وقىتىپ, بولاشاق بىرلەسكەن كاسىپورىندار ءۇشىن لوگيستيكا مەن سۋتەگى ەنەرگەتيكاسى بويىنشا كاسىبي كادرلاردى دايىندايتىن ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كاسپي تەحنولوگيالار جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەگىزىندە قۇرىلعان قازاقستان – گەرمان ينجينيرينگ ينستيتۋتىن اشادى.
وسىلايشا, گەرمانيامەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن جاڭا ءوسۋ نۇكتەلەرى بەلگىلەنۋدە. ەكىجاقتى ىسكەرلىك بايلانىستىڭ مۇنداي تابىستى دامۋى وبەكتيۆتى فاكتورلارعا بايلانىستى.
ءبىزدىڭ ەكونوميكالارىمىز نەگىزىنەن ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرادى. گەرمانيا وراسان زور يندۋستريالىق, يننوۆاتسيالىق الەۋەتكە يە, نەمىس ونىمدەرى بۇكىل الەمگە ساپاسىمەن, ال نەمىس بيزنەسى – سەنىمدىلىگى جانە تۇتاستىعىمەن تانىمال. الايدا ولاردىڭ كەيىنگى ءوسۋى قازىرگى ۋاقىتتا تابيعي گەوگرافيالىق, دەموگرافيالىق جانە الەۋمەتتىك شەكتەۋلەرمەن تۇيىقتالادى. سونىمەن قاتار بىزدە شيكىزات رەسۋرستارى, قولجەتىمدى ەنەرگيا, سالىستىرمالى تۇردە ارزان, بىراق بىلىكتى جۇمىس كۇشى, ۇلكەن بوس اۋماقتار جانە قولايلى ورنالاسۋ بار.
ناتيجەسىندە, ەكى مەملەكەتتىڭ ارقايسىسىنىڭ باسەكەلەستىك ارتىقشىلىقتارى ءبىرىن-ءبىرى ءتيىمدى تولىقتىرىپ, كۇشتى سينەرگيانى تۋدىرادى, وسىلايشا ەكى تاراپ ءۇشىن دە ءوزارا ءتيىمدى جاعداي جاسالادى.
«شيكىزاتتى تەحنولوگياعا الماسۋ» فورمۋلاسى بويىنشا مۇنداي سىندارلى ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزى 2012 جىلى قالانعان بولاتىن. سول كەزدە العاش رەت قازاقستاننىڭ گەرمانياداعى ەلشىسى بولىپ جۇرگەندە ەكى ەل ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى شيكىزاتتىق, ونەركاسىپتىك جانە تەحنولوگيالىق سالالارداعى ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىمدى ازىرلەۋگە جانە وعان كەيىننەن قول قويۋعا قاتىسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدىم. بۇل قۇجات ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ نەگىزگى تاسىلدەرىن تۇجىرىمداپ, بۇگىندە سەرپىن الدى.
مىسالى, قازاقستان قازىردىڭ وزىندە گەرمانيانىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ كەلەدى. وتكەن جىلى گەرمانيا 8,2 ميلليون توننا مۇناي ساتىپ الدى. بۇل ول ەلدىڭ جالپى مۇناي يمپورتىنىڭ وننان ءبىر بولىگىن قۇرادى جانە بىزگە جەتكىزۋشىلەر اراسىندا ءتورتىنشى ورىنعا شىعۋعا مۇمكىندىك بەردى. سونىمەن قاتار وسى جىلدىڭ باسىنان بەرى نەمىس تاراپىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا شۆەدت قالاسىنداعى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا «درۋجبا» ماگيسترالدىق مۇناي قۇبىرى (منپ) ارقىلى دا مۇناي جەتكىزىلە باستادى. وسىلايشا, ءبىز بەرليننىڭ 90 پايىزى جانە براندەنبۋرگ فەدەرالدىق جەرىنىڭ قاجەتتىلىگىنىڭ باسىم كوپشىلىگىن بەنزين, ديزەل جانە اۆياتسيالىق وتىنمەن قامتاماسىز ەتەتىن زاۋىتتىڭ جۇمىسىن جالعاستىرۋعا كومەكتەستىك.
قازاقستاننىڭ ماڭىزدى ەكسپورتتىق تاۋارلارى – مەتالدار, كومىر, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى. بولاشاقتا رەسپۋبليكامىزدىڭ گەرمانيا ءۇشىن بولاشاق وتىن – «جاسىل» سۋتەگىنىڭ جەتەكشى جەتكىزۋشىلەرىنىڭ ءبىرى بولۋ ءۇشىن بارلىق العىشارتتارى بار. گەرمانيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى اننالەنا بەربوكتىڭ وتكەن جىلدىڭ قازان ايىنداعى ساپارىنىڭ نەگىزگى پراكتيكالىق ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى نەمىس تاراپىنىڭ استانادا سۋتەگى ديپلوماتياسى كەڭسەسىن اشۋى جايدان-جاي ەمەس.
ءوز كەزەگىندە, گەرمانيا قازاقستانعا ستانوكتار مەن جابدىقتاردى, حيميالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق ونىمدەردى, ماشينالار مەن كولىكتەردى جەتكىزەدى. رەسپۋبليكامىزدىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتىن جاڭعىرتۋدا نەمىس تەحنولوگيالارى مەن جابدىقتارى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. نەمىس ينۆەستيتسياسىنىڭ 90%-نا جۋىعى شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورعا باعىتتالۋى كەزدەيسوق ەمەس.
قازىرگى گەوساياسي جاعدايدا ەۋروپا, ونىڭ ىشىندە گەرمانيا مەن قازاقستان اراسىنداعى تىكەلەي ىسكەرلىك بايلانىستار مەن جەتكىزىلىم بۇرىنعىدان دا كەڭەيدى.
نەمىس ستاتيستيكاسىنا سايكەس, وتكەن جىلى ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامەن ەكىجاقتى ساۋدا كولەمى ەكى ەسەگە جۋىق ءوسىپ, 2021 جىلى 5,1-دەن 9,7 ميلليارد ەۋروعا دەيىن ءوسىپ, جالپى 90 پايىز ءوسىم كورسەتتى. مۇنداي كورسەتكىشتەر ءوزارا ساۋدانىڭ فيزيكالىق وسۋىنە دە, رەسەي ارقىلى جارناما تاراتۋدان تىكەلەي جەتكىزۋگە دەيىنگى ساۋدا جەلىلەرىن قايتا قۇرىلىمداۋمەن دە بايلانىستى.
گەرمانيانىڭ ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن ساۋداسىنىڭ 83 پايىزى نەمەسە التىدان بەسى قازاقستاننىڭ ۇلەسىنە تيەدى. نەمىس كاسىپكەرلەرىنىڭ قازاقستاندىق نارىققا, ولاردىڭ قاتىسۋىن ودان ءارى كەڭەيتۋگە جانە جاڭا باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتارى جوعارى. سونىمەن بىرگە بۇل مۇمكىندىكتى ۇلتتىق ەكونوميكامىزدىڭ پايداسىنا تولىق پايدالانۋ ءۇشىن گەرمانيانىڭ جالپى دامۋ ۆەكتورىن ءتۇسىنۋ قاجەت.
قازىرگى ۋاقىتتا گەرمانيا الەۋمەتتىك-نارىقتىق ەكونوميكا ۇلگىسىنەن ەكوالەۋمەتتىك نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشۋ ارقىلى ىشكى ترانسفورماتسيانىڭ بەلسەندى كەزەڭىندە. رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە «ەنەرگەتيكالىق اينالىم» دەپ اتالاتىن گەنەراتسيالاۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. بيىلعى ءبىرىنشى توقساندا تۇتىنىلاتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ جالپى كولەمىندە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ (جەك) ۇلەسى 50 پايىزعا جەتتى, ال 2030 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش كەم دەگەندە 80 پايىزىن قۇراۋعا ءتيىس, بۇل ءداستۇرلى قازبا وتىندارىنان باس تارتۋدى بىلدىرەدى.
بۇل رەتتە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ قۋاتىن ارتتىرۋعا عانا ەمەس, ەنەرگيا تيىمدىلىگىن دامىتۋعا دا ۇلكەن ءمان بەرىلىپ وتىر. العاشقى ەنەرگيا تۇتىنۋ 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا 2020 جىلى 17 پايىزعا تومەندەدى, ال 2050 جىلعا قاراي ول 50 پايىزعا تومەندەۋگە ءتيىس. سونىمەن قاتار ەنەرگەتيكالىق سەكتوردان كەيىن جاڭعىرتۋ باسقا سالالارعا اسەر ەتەدى. قازىردىڭ وزىندە «جاسىل» بولات پەن «جاسىل» حيميا ونىمدەرىن ءوندىرۋ جوبالارى ىسكە قوسىلدى.
اۋقىمدى كۇش-جىگەردىڭ ارقاسىندا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىلدى. 1990 جىلمەن سالىستىرعاندا 2021 جىلعا قاراي جىل سايىنعى پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارى شامامەن 40 پايىزعا, ياعني 762 ميلليون تونناعا دەيىن قىسقاردى. 2040 جىلعا قاراي شىعارىندىلاردى ازايتۋ دەڭگەيى 88 پايىزعا جەتۋى كەرەك, ال 2045 جىلعا قاراي گەرمانيا كليماتتىق بەيتاراپ بولادى. وسىلايشا, گەرمانيا 2050 جىلعا قاراي ەۋروپانى ءبىرىنشى كليماتتىق بەيتاراپ كونتينەنتكە اينالدىرۋ مىندەتى تۇرعان ەۋروپالىق وداقتىڭ «جاسىل پاكتىنىڭ» جۇزەگە اسىرىلۋ قارقىنىنان دا وزىپ كەتتى.
گەرمانيانىڭ ەكونوميكالىق كۇشى ەڭ الدىمەن يننوۆاتسيالار مەن ادامي كاپيتالعا نەگىزدەلگەن. جىل سايىن عزتكج-عا 100 ميلليارد ەۋرودان استام نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 3 پايىزىنان استامى جۇمسالادى, بۇل ەىدۇ ورتاشا 2,4 پايىزدان الدەقايدا جوعارى. فەدەرالدىق ۇكىمەت عىلىم مەن تەحنولوگيانى دامىتۋدىڭ بىرقاتار ماقساتتى باعدارلاماسىن قابىلدادى. 2019 جىلى سەرپىندى يننوۆاتسيالار جونىندەگى فەدەرالدىق اگەنتتىك, ال 2021 جىلى گەرمانيانىڭ ترانسفەرت جانە يننوۆاتسيالار اگەنتتىگى قۇرىلدى. وسىنىڭ ارقاسىندا جىل سايىن 130 مىڭعا جۋىق پاتەنت تىركەلىپ, بۇل سالادا نەمىستەر ەۋروپالىق «ونەرتابىس بويىنشا چەمپيون» اتاۋىنا يە.
قوسىمشا باسەكەلەستىك ارتىقشىلىقتار تسيفرلاندىرۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىمەن جانە مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ىنتالاندىرىلعان يندۋستريا 4.0-گە كوشۋىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
الەمدىك ەكونوميكاعا ينتەگراتسيانىڭ ارقاسىندا گەرمانيادا وندىرىلگەن ەكونوميكالىق ناتيجەلەردىڭ جارتىسىنا جۋىعى نەمىس كومپانيالارىنىڭ شەتەلدەگى قىزمەتىنەن كەلەدى. بۇل تۇرعىدا قازاقستاننىڭ گەرمانيامەن جەمىستى ىنتىماقتاستىقتان بۇكىل ەكونوميكا ءۇشىن ايتارلىقتاي مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر الۋعا تاماشا مۇمكىندىگى بار.
نەمىس سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى ارتىقشىلىعى – ولاردىڭ ادالدىعى, بيزنەس پەن قورشاعان ورتانىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىنە ۇلكەن كوڭىل ءبولۋى, جوعارى ساپا ستاندارتتارى جانە جۇيەلى كوزقاراسى.
وندىرىستىك ۇدەرىستەردىڭ ءبىر بولىگىن شەتەلگە كوشىرۋ – گەرمانيانىڭ قازىرگى ستراتەگياسىنىڭ قۇرامداس بولىگى. بۇل بىزگە عانا ەمەس, نەمىس تاراپىنا دا ءتيىمدى. مۇنداي ءوزارا ءتيىمدى ءتاسىل قازاقستان مەن گەرمانيا اراسىنداعى ەكىجاقتى سەرىكتەستىكتىڭ تۇراقتى ۇزاقمەرزىمدى جانە جەمىستى سيپاتىنا سەنىمدىلىك بەرەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون.
سونىمەن بىرگە ەلىمىز باعىتىن دۇرىس تاڭداۋ ءۇشىن الدىڭعى قاتارلى مەملەكەتتەردىڭ دامۋى مەن تەندەنتسيالارىن نەمىس ۇلگىسىندە زەردەلەۋ قاجەت. «ەنەرگيانى وزگەرتۋ» تەك گەرمانيا ءۇشىن ۋاقىتشا ساياسي كۇن ءتارتىبى ەمەس, بۇل – جاھاندىق وبەكتيۆتى ۇزاقمەرزىمدى ترەند. ءبىز وعان جانە ونىڭ سالدارىنا قازىردەن دايىندالۋىمىز كەرەك. ەۋروپا جانە باسقا دا دامىعان ەلدەر «جاسىل» ەنەرگەتيكاعا, «جاسىل» رەسۋرستاردى قايتا پايدالانۋدىڭ تۇيىق تسيكلىنە اۋىسقاندا, قازاقستان ءۇشىن كومىرسۋتەكتەردى, مەتالداردى جانە ت.ب. ساتۋدا باسەكەلەستىك ارتىقشىلىقتارىن پايدالانۋ ءۇشىن «مۇمكىندىكتەر تەرەزەسى» جابىلادى.
بۇگىنگى تاڭدا گەرمانيا سياقتى وسى سالاداعى تاجىريبە مەن ىنتىماقتاستىققا سۇيەنە وتىرىپ, «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋ بويىنشا ناقتى پراكتيكالىق قادامدار جاساۋ قاجەت. وسىعان وراي, فەدەرالدىق پرەزيدەنت شتاينمايەردىڭ ساپارى بارىسىندا ەنەرگەتيكا, تاۋ-كەن ونەركاسىبى, كولىك-لوگيستيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى بىرقاتار پەرسپەكتيۆالى جوبانى, عىلىم, ءبىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ, ادامي كاپيتالدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قازاقستان – گەرمانيا قارىم-قاتىناستارىنىڭ بارلىق سپەكترى بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ وراسان زور الەۋەتى مەن پەرسپەكتيۆالارىن اتاپ وتكىم كەلەدى. پرەزيدەنت شتاينمايەردىڭ مەملەكەتتىك ساپارى وتانداستارىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن ەكى ەل اراسىنداعى جان-جاقتى ىنتىماقتاستىققا قوسىمشا سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن.
نۇرلان ونجانوۆ,
قازاقستاننىڭ گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىنداعى
توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى
