قازىرگى تاڭدا افريكاعا ەڭ الدىمەن, تۇراقتىلىق پەن ىنتىماقتاستىقتى ۇستانۋ, دامىتۋ كەرەك. ەفيوپيا ەلىنىڭ مەملەكەتارالىق ىنتىماقتاستىقتى قالىپتاستىرۋ, دامىتۋداعى الەۋەتى قانداي؟ كەزىندە ەريتەريا ەلىمەن ارادا جاسالعان بەيبىت كورشىلىك تۋرالى كەلىسىمشارتتىڭ ءالى كۇنگە ساقتالماي, ورىندالماي كەلە جاتقانى بەلگىلى. باسقا دا بىرقاتار ەل اراسىندا داۋ-جانجالدار, كيكىلجىڭدەر ءجيى ورىن الىپ تۇرادى. بۇل ماسەلەلەردى البەتتە ءوزارا بەيبىت ديالوگ, كەلىسىم ارقىلى شەشۋگە بولاتىن ەدى. بىراق ءبىز قاقتىعىستارعا جول بەرىپ الدىق, ءالى دە سول «ادەتتەن» ارىلماي كەلەمىز.
سۋدان ەلى تاۋەلسىزدىككە جەتۋ جولىندا ءبىراز قان توكتى, ءتۇرلى توڭكەرىس بولدى. توعىز ايدان استام ۋاقىتقا سوزىلعان سوعىس بۇگىندە اياقتالعان سىڭايلى. 2019 جىلعى كوتەرىلىستەن كەيىن 26 جىل ەل بيلەگەن پرەزيدەنت ومار ءال-باشير تاعىنان ءتۇستى. سودان سوڭ دەموكراتيالىق ۇلگىدەگى ۇكىمەت قۇرۋعا تالپىنىس جاسالدى. بىراق بۇل قادام ءساتسىز اياقتالدى. قارۋلى كۇشتەر گەنەرال ابدەل فاتتاح ءال-بۋرحانعا, ال جەدەل ارەكەت ەتۋ كۇشتەرى قىزمەتكەرلەرى گەنەرال موحامەد حامدان داگالوعا مويىن ۇسىنىپ, ەل ەكىگە جارىلىپ وتىر.
بىزدە بۇل جونىندە يەمەن ەلىنىڭ تاجىريبەسى بار. توعىز جىل يەمەن حالقى سوعىس, قاقتىعىستان ازاپ شەكتى. بۇعان ەشكىم ارالاسقان جوق. يەمەندە بولعان جاعداي سۋداندا دا قايتالانۋى مۇمكىن.
ءبىزدىڭ پرەمەر-مينيستر ابي احمەد الي ارااعايىندىق ءرولىن اتقارىپ, سوعىستىڭ جىلدام اياقتالۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى. قازىردە جەكەلەگەن اۋماقتاردا ءىرىلى-ۇساقتى داۋ-جانجالدار ءالى دە بولسا جالعاسىپ كەلدى. ەفيوپيانىڭ رەسمي ۇستانىمى – ەل ازاماتتارىنىڭ دەموكراتيا, وركەنيەت تالاپتارىنا مويىن ۇسىنۋىنا, دامۋدىڭ وسى ساتىسىنا كوشۋلەرىنە مۇددەلى. سۋداندىقتاردىڭ ءوز پروبلەمالارىن وزدەرى شەشۋىنە بارىنشا مۇمكىندىك جاسايدى. سۋداندا بەيبىتشىلىك ورناتۋعا, ەل ءومىرىن دەموكراتيالاندىرۋعا بارلىق حالىقارالىق قاۋىمداستىق مۇشەسى, ونىڭ ىشىندە بۇكىل افريكا ەلدەرى, اراب ليگاسى دا ىنتا تانىتىپ وتىر.
ەندىگى ءبىر ماسەلە – گەوساياسي جاعدايعا بايلانىستى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى تاراپىنان افريكا ەلدەرىنە تارتىلىپ جاتقان ينۆەستيتسيالار. قىتاي ينۆەستورلارى قازىر دە قۇرلىقتىڭ كوپتەگەن ەلىندە جەمىستى ەڭبەك ەتىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, نيگەريا, سەنەگال, تانزانيا, كەنيا, وڭتۇستىك افريكا, ت.ب. ەلدەردە ەكونوميكانىڭ بارلىق دەرلىك سالاسى بويىنشا قىتاي ەلىنىڭ قاتىسۋى انىق بايقالادى. افريكا قۇرلىعىنىڭ ەرەكشەلىگىنە باعىتتالعان, ءوزارا تەڭ قارىم-قاتىناس, مۇددەلەستىك تۇرعىسىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار: جول توسەۋ, تۇرعىن ءۇي, الەۋمەتتىك مەكەمەلەر سالۋ, ىشكى ينفراقۇرىلىم, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەكونوميكانىڭ بارلىق سەكتورىن قامتيدى. جۇمىستاردى قىتاي كومپانيالارى قارجىلاندىرىپ وتىر.
ءبىزدىڭ نارىق كەز كەلگەن ەلگە اشىق. تەندەرلەر اشىق جۇرگىزىلەدى. بۇگىندە قىتايمەن قوسا, ءۇندىستان, تۇركيا, جاپونيا, بىرقاتار ەۋروپا ەلى – يسپانيا, پورتۋگاليانىڭ قۇرىلىس كومپانيالارى دا جۇمىس ىستەپ جاتىر.
وسى فورۋمعا 10 كاسىپكەر كەلدى. ولار قاي سالاعا قارجى سالۋعا بولادى, قازاقستان ەفيوپيا ءۇشىن نە بەرە الادى – وسى باعىتتا ءوزارا پايدالى, ارىپتەستىك اڭگىمەلەر جۇرگىزەدى, سەرىكتەستىك قارىم-قاتىناستار ورناتادى دەپ سەنەمىن. ءبىزدىڭ ەلدە تاۋ-كەن, ءوندىرىس سالاسى, پايدالى قازبالارعا بارلاۋ جۇرگىزۋ, تابۋ ءىسى, سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى – اشىق نارىق الاڭى.
كليماتتىڭ وزگەرۋى الەمدىك دەگراداتسياعا الىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. جەر توزىپ, سۋ رەسۋرستارى ازايىپ جاتىر. ءبىز – اۋىل شارۋاشىلىعىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەلمىز. سوندىقتان «جاسىل ەل» باعدارلاماسىن قىزۋ قولعا الىپ جاتىرمىز. جاڭارتىلعان ەنەرگيا, جەل, كۇن ەنەرگياسىن, قاتتى وتىنداردى ءتيىمدى پايدالانۋ, ورمان اۋماعىن كەڭەيتۋ شارالارىن جۇيەلى جالعاستىرامىز.
افريكا – مەملەكەت ەمەس, ۇلكەن قۇرلىق, ول جەردە 55 مەملەكەت ورنالاسقان, ارقايسىسىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى, ايىرماشىلىعى بار. ال ولاردى ورتاقتاستىراتىن باستى بەلگى – ءبىر-بىرىنە دەگەن جاناشىرلىعى, ىنتىماعى.
مۋلاتۋ تەشومە,
ەفيوپيانىڭ ەكس-پرەزيدەنتى
