جاعداي تەك ءسوز جۇزىندە جاقساردى ما؟

ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ناۋرىز ايىنىڭ ورتا شەنىندە باس پروكۋرور اسحات داۋىلباەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن زاڭدىلىقتى, قۇقىقتىق ءتارتىپتى جانە قىلمىسقا قارسى كۇرەستى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ وتكەن جينالىسىندا ەلىمىزدەگى ءورت قاۋىپسىزدىگىنىڭ 2011-2013 جىلدارداعى جاي-كۇيى ماسەلەلەرى تالقىلانعان ەدى. وندا سوڭعى ەكى جىلدا عانا توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى قىزمەتكەرلەرى 55 سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىسقا بارعانى جونىندە جانعا باتار مالىمەت بەرىلدى. بۇل, بارىنەن بۇرىن, قانشاما ادامنىڭ قۇقى تاپتالىپ, جىگەرى قۇم بولعاندىعىن كورسەتەتىن جايت ەدى. بۇعان قوسا, توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىندە ءورت دەرەكتەرى بويىنشا قوزعالعان قىلمىستىق ىستەردى تەرگەۋ بارىسى سىن كوتەرمەيتىندىگى ايتىلعان. اتالعان مەرزىم ىشىندە وسى تەكتەس 3 مىڭعا تارتا قىلمىس تىركەلگەن. جانە بۇل قىلمىس, ورتاشا ەسەپپەن العاندا, كۇنىنە 50 پايىزعا وسە تۇسۋدە دەلىنگەن-ءتىن. ءسويتىپ, وقيعانىڭ ورنىن دۇرىس قاراماۋدان, ونى تەكسەرۋگە اتۇستىلىكتەن جانە اتالعان قىلمىس ءتۇرىن اشۋ امالىن جەتىك مەڭگەرمەگەندىكتەن, بۇل قىلمىستاردىڭ 70 پايىزى اشىلماي قالادى ەكەن. ەندى, مىنە, ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنە توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى ۆلاديمير بوجكو كەلىپ, ءوزىنىڭ جانە اتى مەن زاتى دارداي مينيسترلىكتىڭ وتكەن ۋاقىت ىشىندە نە تىندىرعانىن ايتىپ بەردى. بريفينگتە سويلەگەن ءسوزىنىڭ تاقىرىبىن: «مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا بەرگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى شارالار» دەپ ايقايلاتا اتاپتى. ءبىر قاراعاندا, ءبارى جاپ-جاقسى, دۇرىس سەكىلدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاعداي راسىندا ءبىرشاما تۇزەلگەن سەكىلدى. «جىل باسىندا وتكىزگەن بريفينگتە مەن ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جولداۋىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ الدىندا تۇرعان باسىم مىندەتتەر تۋرالى بايانداعانمىن», دەپ باستادى ءسوزىن ۆ. بوجكو. ەندى ول بۇل جولعى جۋرناليستەردىڭ الدىنا كەلۋىنىڭ ماقساتىن مينيسترلىكتىڭ قول جەتكىزگەن ارالىق ناتيجەلەرى تۋرالى اقپارات بەرگىسى كەلەتىنىمەن  ءتۇسىندىردى. سونىمەن, ونىڭ ۇزاق-سونار بايانداماسىندا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 11 ساۋىرىندە «ازاماتتىق قورعاۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويىلعانى ايتىلدى. بۇرىن اتاپ كورسەتكەنىمدەي, دەدى ول, اتالعان زاڭدا ەلباسىنىڭ جولداۋدا العا قويعان «قازاقستان الەمدە ادامدار ءۇشىن قاۋىپسىز جانە تۇرۋعا جايلى ەلدىڭ بىرىنە اينالۋى ءتيىس» دەگەن مىندەتى باياندى ەتىلىپ وتىر. زاڭدا بۇرىن قولدانىستا بولعان نورمالار تج سالاسىنداعى قازىرگى زامانعى سىن-قاتەرلەر مەن قاۋىپتەرگە سايكەستىك كەلتىرىلىپ, سونداي-اق, ازاماتتار مەن اۋماقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە بىرقاتار جاڭا شارالار مەن تاسىلدەر كوزدەلگەن. ءسويتىپ, قازىرگى ۋاقىتتا «ازاماتتىق قورعاۋ تۋرالى» زاڭدى ىسكە اسىرۋدا 103 زاڭعا تاۋەلدى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر ازىرلەنۋدە (سونىڭ ىشىندە12 نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكت قابىلدانعان). ودان ءارى توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت الدىنا بيزنەسكە كومەك كورسەتۋ بويىنشا ماڭىزدى مىندەتتەر قويعانىن قاپەرگە سالدى. بۇل ارادا ۆ. بوجكو ەلباسىنىڭ «شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى ارتقان سايىن ەل ەكونوميكاسى دا نىعايادى» دەگەن ءسوزىن كەلتىردى. جانە ول مينيسترلىك بيزنەسكە اكىمشىلىك قىسىمدى ازايتۋ بويىنشا جوسپارلى جۇمىس جۇرگىزەتىنىن بىرنەشە رەت ايتقان ەدىم, دەدى. سوعان ساي 177 رۇقسات بەرۋ قۇجاتى 165-كە ازايتىلعان. 103422 كاسىپكەرلىك نىساندى تەكسەرۋ توقتاتىلعان. ال وسىنىڭ ءبارى بارلىق باقىلاۋداعى جەكە كاسىپكەرلىك نىساندارىنىڭ 65 پايىزى ەكەن. بۇدان ءارى مينيستر اعىمداعى جىلدىڭ اقپانىندا ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ توراعاسى ا.مىرزاحمەتوۆپەن جەكە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە قىسىمدى ازايتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلعانىن كولدەنەڭ تارتتى. مەموراندۋم كاسىپكەرلەردىڭ بىرلەسكەن قىزمەتتىڭ جانە ءوزارا اقپارات الماسۋدىڭ سىندارلى, اشىق, ءتيىمدى قاعيداتتارىنا ساي بيزنەستى قولايلى جۇرگىزۋدىڭ ينستيتۋتتىق نەگىزىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا بىرلەسكەن جانە كەلىسىلگەن ءىس-ارەكەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا جاسالىپتى. بۇل ورايدا مينيسترلىكتىڭ اۋماقتىق ورگاندارى كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسۋ سانىن ارتتىرا تۇسكەن. ماسەلەن, ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا كاسىپكەرلەردىڭ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار, پروكۋراتۋرا, بيزنەس قاۋىمداستىق وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن 219 دوڭگەلەك ۇستەل, كەزدەسۋلەر جانە كەڭەستەر وتكەن. بۇدان كەيىن كوپتەگەن دەرەكتەردى كەلتىرگەن مينيستر ءورت سوندىرۋشىلەر مەن قۇتقارۋشىلار قىزمەتىنە توقتالدى. ال جوعارىدا اتالعان باس پروكۋراتۋرادا وتكەن جينالىستا سوڭعى ءۇش جىلداعى ءورت قاۋىپسىزدىگىنىڭ جاي-كۇيى دە تالقىلانعان بولاتىن. تالداۋ ءورتتىڭ الدىن الۋ جونىندەگى جۇمىستاردىڭ جەتكىلىكسىز ەكەندىگىن كورسەتكەن. پروكۋرورلار ءورت قاۋىپسىزدىگىنىڭ نورمالارى مەن ەرەجەلەرىنىڭ بۇزىلۋى سالدارىنان ونىڭ سوڭى ءتۇرلى ورتكە, وراسان م ۇلىكتىك شىعىندارعا, ادام ولىمىنە اكەلىپ سوقتىرعانىن انىقتاعان. وسى ءۇش جىلدا ەلىمىزدە 46024 ءورت وقيعاسى ورىن العان, وندا 1464 ادام, سونىڭ ىشىندە 174 بالا قازا تاۋىپ, 1776 ادام ءتۇرلى جاراقاتتار العان. ءورت سالدارىنان كەلگەن جالپى شىعىننىڭ مولشەرى شامامەن 15,5 ملرد. تەڭگەنى قۇراعان. وسى دەرەكتەرگە ساي بۇل جولى مينيستر دە ۇستىمىزدەگى جىلى بىلتىرعىعا قاراعاندا ءورتتىڭ 2,3 ەسە وسكەنىن جاسىرماي ايتتى. بۇعان قوسا, ماتەريالدىق شىعىن 2 ەسە ءوسىپ, ول 20 ملن. 634 مىڭ تەڭگەنى قۇراپتى. سونداي-اق, 15 دالا ءورتى تىركەلىپ, ولار 19898 گا جەردى تىپ-تيپىل ەتكەن. سونىڭ سالدارىنان ماتەريالدىق شىعىن 3 ملن. 907 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان. قىسقاسى, 2013 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا دالا ورتتەرىنىڭ سانى 73 پايىزعا ءوسىپتى. بۇل ورايدا قۇزىرلى ورگان: «اۋىلدىق مەكەندەردىڭ 90 پايىزى ورتتەن قورعانۋ جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن. ءورت دەپولارى عيماراتتارىنىڭ شامامەن 65 پايىزىنىڭ پايدالانىلعاندىعىنا قىرىق جىلدان اسقاندىقتان, ولاردىڭ كەيبىرى اپاتتى جاعدايدا دەپ تانىلعان. سونىڭ وزىندە بۇل كورسەتكىشتەر ەلىمىزدەگى ءورت قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى شىنايى جاعدايدى تولىققاندى كورسەتە المايدى. بۇل از دەسەڭىز, ءورت ءسوندىرۋ بولىمشەلەرىنىڭ تەحنيكالىق جاراقتالۋى, ناشار, الىس ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردى ورتتەن تولىققاندى قورعاۋعا مۇمكىندىك تومەن, ەرىكتى ءورت ءسوندىرۋ قۇرامالارىنىڭ جۇمىستارى ءتيىمسىز» دەگەن ەدى. بىراق مينيستر ۆ.بوجكو بايانداماسىندا: «جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ءورتتىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى جويۋ ءۇشىن اۋىلدىق جەرلەردە سانى 50 مىڭ ادامنان تۇراتىن 4368 ەرىكتى ورتكە قارسى قۇرىلىم قۇردى», دەدى. الگى ەرىكتىلەردىڭ يەلىگىندە 363 ءورت ءسوندىرۋ ءاۆتوموبيلى, 592 ءورت ءسوندىرۋ موتوپومپاسى, سانى 4118 بىرلىك اسپالى ءورت سوندىرگىش بار كورىنەدى. جالپى العاندا, تجم ەرىكتى قۇرىلىمداردىڭ تەحنيكالىق جاعىنان جاراقتالۋىن نىعايتۋ ءۇشىن سوڭعى 3 جىلدا 44 بىرلىك ءورت ءسوندىرۋ تەحنيكاسىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ تەڭگەرىمىنە بەرىپتى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە تابيعي ورتتەردى سوندىرۋگە قاتىسۋ دەڭگەيىنىڭ وڭ قارقىنى بايقالىپ وتىرسا كەرەك. ءسوزىن ۆ.بوجكو مينيسترلىك مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتالعان جولداۋىندا العا قويعان مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا جانە ەلدىڭ ازاماتتىق قورعاۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جۇمىستاردى جالعاستىرا بەرەتىن بولادى دەپ تۇيىندەدى. كوكەيدە ءبىراز ساۋال قالدى. الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».