اۋىلدىڭ اجارى – ەڭبەك
اكىمنىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلدىڭ باسىنان بەرى باتىس قازاقستان وبلىسى ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى سالالارىندا تۇراقتى ءوسىم بار. اتاپ ايتقاندا, وڭدەۋ ونەركاسىبى – 20,6%-عا, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىمى – 4,7%-عا, قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى – 34,0%-عا, تۇرعىن ۇيلەردى ىسكە قوسۋ – 2,1%-عا, نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيا 34,6%-عا ءوسىپ وتىر. جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى بويىنشا باتىس قازاقستان وبلىسى ەلىمىزدە 6-ورىندا ەكەن.
ءوڭىر ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ ماقساتىندا جالپى قۇنى 1,9 ترلن تەڭگەگە 111 ينۆەستيتسيالىق جوبا جوسپارلانعان, ول جەردە 5 مىڭنان اسا جۇمىس ورنى قۇرىلماق. مۇنىڭ 54-ءى بيىل جۇزەگە اسادى. ناتيجەسىندە 46 ملرد تەڭگە قۇيىلىپ, 1 300 ادام جۇمىسقا تارتىلادى. قازىردىڭ وزىندە 14 ملرد تەڭگە يگەرىلىپ, 12 جوبا ىسكە قوسىلعان.
الداعى ماۋسىم ايىندا 1,4 ملرد تەڭگەلىك بيگ-بەگ ءوندىرىسى ىسكە قوسىلىپ, 100 ادام قىزمەتكە كىرىسەدى. ال 2024-2026 جىلدارى 8 كاسىپورىن 4,4 مىڭ گا القاپ سۋارمالى جەردى يگەرىپ, 6,5 ملرد تەڭگەلىك جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر ەكەن.
باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ بايتاق دالاسى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا اسا قولايلى. وڭىردە يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتۋ, تاماق ونىمدەرى ءوندىرىسىن دامىتۋ جانە وبلىس حالقىن ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا كوپ جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر.
– 2023 جىلى وڭىرلىك اگروقۇرىلىمدار مەن كاسىپ يەلەرىنە 16 ملردقا جۋىق سۋبسيديا جانە 15 ملرد تەڭگە نەسيە بەرۋ قاراستىرىلدى. بۇل جەرگىلىكتى شارۋالارعا مەملەكەت تاراپىنان ۇلكەن قولداۋ جانە زور مۇمكىندىك, – دەيدى وبلىس اكىمى.
ءوڭىر حالقىن ءسۇت ونىمدەرىمەن قامتۋ باعىتىندا «اگروونەركاسىپ كەشەندەگى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا 6 ملرد تەڭگەگە 4 ءسۇت-تاۋارلى فەرماسىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. جاڭا ءسۇت-تاۋارلى فەرمالارىن اشقان جاعدايدا وبلىس حالقىن ءسۇت ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ قازىرگى 22%-دان 32%-عا ارتىپ, 25 مىڭ توننادان 36 مىڭ تونناعا جەتەدى.
اكىم «جاسىل بەلدەۋ» باعدارلاماسى اياسىندا 2025 جىلعا دەيىن كارتوپ پەن كوكونىس القابىن 8,1 مىڭ گەكتاردان 9,3 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتاتىنىن ايتتى. بۇگىندە ءوڭىر ءوزىن-ءوزى كارتوپ ونىمىمەن – 91%, پيازبەن – 98%, سابىزبەن – 56%, قىرىققاباتپەن 56% قامتاماسىز ەتەدى.
جەرگىلىكتى حالىق جىل بويى تاپشىلىق كورمەۋى ءۇشىن جىل سوڭىنا دەيىن سىيىمدىلىعى 12 مىڭ توننا بولاتىن ەكى ءىرى كوكونىس قويماسى سالىنادى. ونىڭ ءبىرى سىيىمدىلىعى 4 مىڭ توننا, قۇنى 1,2 ملرد تەڭگە بولاتىن «Baystone» جشس-نىڭ قويماسى بولسا, ەكىنشىسى – «ورال اگرو» جك-نىڭ قۇنى 1,8 ملرد تەڭگەلىك 8 مىڭ توننا ءونىم ساقتاۋشى ورنى. بۇعان قوسىمشا 2025 جىلعا دەيىن جالپى سىيىمدىلىعى 39 مىڭ توننالىق 19 كوكونىس قويماسى سالىنادى ەكەن. وسىلايشا وڭىردە جالپى سىيىمدىلىعى 100 مىڭ توننادان اسا 48 كوكونىس قويماسى بولادى ەكەن.
ەتتى مال شارۋاشىلىعى – باتىسقازاقستاندىقتاردىڭ باعزىدان كەلە جاتقان كاسىبى. وبلىستا جىل سايىن جەرگىلىكتى حالىقتىڭ قاجەتتىلىگىنەن ەكى ەسە ارتىق ەت وندىرىلەدى ەكەن. بىلتىر وندىرىلگەن 54 مىڭ توننا ەت وزىمىزدەن ارتىلىپ, ماڭعىستاۋ, اتىراۋ, اقتوبە جانە باسقا دا وبلىستارعا جەتكىزىلگەن. ال قۇس ەتىمەن قامتۋ 66%-دى قۇرايدى. وسى كەزگە دەيىن جىلىنا 7,2 مىڭ توننا قۇس ەتىن وندىرەتىن زاۋىت قۋاتتىلىعىن 12 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتىپ جاتىر.
وڭىردە مەملەكەت باسشىسىنىڭ اۋىلدى دامىتۋ, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىستارىن ارتتىرۋ بويىنشا بەرگەن تاپسىرماسى ورىندالىپ جاتىر. «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى بويىنشا بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 6,4 ملرد تەڭگە بولىنگەن. اكىم وسى قارجىعا 742 شاعىن نەسيە بەرىپ, 787 جۇمىس ورنى قۇرىلاتىنىن ايتتى. قازىر وبلىس اۋماعىندا 235 اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆى جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇعان تاعى 60 كووپەراتيۆ قوسىلماق.
جاستاردى قولداۋ ماقساتىندا 238 ادامعا 5 ملن تەڭگەگە دەيىنگى كولەمدە جالپى سوماسى 1,2 ملرد تەڭگە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرىلىپ جاتىر ەكەن.
ءومىر ساپاسى ارتادى
وبلىس اكىمى ن.تورەعاليەۆ جۋرناليستەردىڭ باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى تۇيتكىلدى جاعدايلار بويىنشا قويىلعان ساۋالدارىنا دا جان-جاقتى جاۋاپ بەردى. سونىڭ ءبىرى – جول ماسەلەسى. وبلىستا 6 176 شاقىرىم اۆتوجول بار. سونىڭ 1 414 شاقىرىمى رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە جولدار بولسا, 4 762 – شاقىرىمى جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جولدار.
– بيىل ۇكىمەتتىڭ قولداۋىمەن 74 ملرد تەڭگەگە 570 شاقىرىم جولىمىزدى جوندەيمىز دەپ وتىرمىز. بۇل – وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسەگە ارتىق, دەدى ءوڭىر باسشىسى.
رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولدار دا – ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ باستى نازارىندا. اسىرەسە ۇزىندىعى 245 شاقىرىمدى قۇرايتىن «قازتالوۆ-جانىبەك-رف شەكاراسى» جانە «ونەگە-بيسەن-سايقىن» اۆتوجولى قاشان اياقتالادى دەپ حالىق كۇتىپ وتىر.
– قازىرگى تاڭدا 245 شاقىرىم جولدىڭ 125 شاقىرىمى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. «قازاۆتوجول» رەسپۋبليكالىق مەكەمەسىنىڭ مالىمەتىنشە, قالعان 120 شاقىرىم جولدىڭ تومەنگى قاباتى بيىل اياقتالادى. سونىمەن قاتار 144 شاقىرىم بولاتىن «پودستەپنوە-فەدوروۆكا-رف شەكاراسى» اۆتوجولىنىڭ ەكى بولىگىندە جوندەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. قالعان ەكى بولىكتە جىل سوڭىنا دەيىن مەردىگەر انىقتالىپ, جۇمىس باستالادى. بيىل جەرگىلىكتى جولدار قۇرىلىسىنا دا 27 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, وبلىستىق جانە اۋداندىق دارەجەدەگى 332 شاقىرىم جول جوندەلمەك. وسىنىڭ ناتيجەسىندە جىل سوڭىندا جەرگىلىكتى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ 52%-ى جاقسى جانە قاناعاتتانارلىق دارەجەدە بولادى, – دەدى اكىم.
ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىندا دا ءتۇيىندى ماسەلە از ەمەس بولاتىن. اكىم 2023 جىلى بۇل سالاعا 11,7 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىناتىنىن ايتتى. بۇل قاراجاتقا 2 مىڭ شاقىرىمنان اسا ينجەنەرلىك جەلى كۇردەلى جانە جەڭىل-جەلپى جوندەۋدەن وتپەك.
ال بۇگىندە 82% توزىعى جەتكەن ەلەكتر جەلىلەرىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن 2025 جىلعا دەيىن 20 ملردقا جۋىق قاراجات سالىنىپ, 2 مىڭ شاقىرىم ەلەكتر جەلىسىن اۋىستىرۋ قاراستىرىلىپ وتىر ەكەن. 2023 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ۇزىندىعى 138 شاقىرىم «110 كۆ-اۋە جەلىلەرىن قايتا قۇرۋ» جوباسىن ىسكە اسىرۋعا 1,9 ملرد تەڭگە بولىنگەن. سونداي-اق وبلىستىڭ 12 اۋدانىندا 81 ەلدى مەكەننىڭ جانە ورال قالاسىنىڭ ەلەكترمەن جابدىقتاۋ قىزمەتى ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن
11 جوبا جاساقتالىپ جاتىر ەكەن.
تۇيتكىلدى تاقىرىپتار تالقىلاندى
ن.تورەعاليەۆ ءوڭىردىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋ, ەكولوگيا ماسەلەلەرىنە دە كەڭىنەن توقتالىپ ءوتتى. بيىل وڭىردە كوپقاباتتى 30 تۇرعىن ءۇي, 893 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلمەك. اكىم حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان ءالسىز توپتارىنا ورال قالاسىنان 178 پاتەر بەرىلەتىنىن ايتتى.
وڭىردەگى وزەكتى تاقىرىپتىڭ ءبىرى – وقۋشىلاردى جايلى مەكتەپپەن قامتۋ ماسەلەسى. قازىر وبلىستا 12 اپاتتى, 9 ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ بار. بيىل بۇل باعىتتا 27 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى باستالادى, ونىڭ ىشىندە 9 عيمارات «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق قاناتقاقتى جوباسى اياسىندا سالىنادى. جىل سوڭىنا دەيىن 18 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلەدى. وڭىردە 3 پەن 6 جاس ارالىعىنداعى بالالار مەكتەپكە دەيىنگى بىلىممەن تولىق قامتىلعان. ال 1-6 جاستاعى بالالاردى بالاباقشامەن قامتۋ 84,3%-عا جەتكەن. وسى كورسەتكىشتى 2025 جىلعا دەيىن 100%-عا جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
– سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس وبلىس اۋماعىندا 9 سپورت كەشەنى پايدالانۋعا بەرىلىپ, 4 كەشەننىڭ قۇرىلىسى سالىنىپ جاتىر. سونداي-اق 1 كەشەننىڭ قۇرىلىسىن 2024 جىلى باستايمىز. بيىل ماحامبەت وتەمىس ۇلى اتىنداعى باتىس قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە ارنالعان 500 ورىندىق جاتاقحانا قۇرىلىسى اياقتالادى. سونىمەن قاتار وڭىردە ءارتۇرلى سالاداعى مامان تاپشىلىعىن شەشۋ ماقساتىندا وتكەن جىلى وبلىس بيۋدجەت ەسەبىنەن 113 گرانت ءبولىنىپ, تۇلەكتەرگە جوعارى ءبىلىم سەرتيفيكاتى بەرىلدى, – دەدى ن.تورەعالي ۇلى.
وڭىردە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا دا وڭ وزگەرىستەر بار. «اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن مودەرنيزاتسيالاۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا وبلىستا 50 نىسان سالۋ جوسپارلانعان. ودان بولەك, «كپو ب.ۆ.» كومپانياسىنىڭ الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەر شەڭبەرىندە 25 ملرد تەڭگەگە 1 مىڭنان اسا قاجەتتى مەديتسينالىق قۇرال-جابدىق الىنادى.
راس, وبلىستا دارىگەر مامان جەتىسپەيدى. ءدال قازىر 274 دارىگەردىڭ ورنى بوس تۇر ەكەن. وتكەن جىلى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 55 گرانت تالاپكەرلەرگە, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ارقىلى 88 گرانت رەزيدەنتۋراعا بولىنگەن. ء«بىز كادر ماسەلەسىن شەشۋ باعىتىندا جۇمىستانىپ, شاقىرتۋ ناتيجەسىندە وڭىرىمىزگە 13 دارىگەر مامان كادر كەلدى», دەدى اكىم.
جۋرناليستەر اكىمگە ءوڭىر تۇرعىندارىن تولعاندىرعان ماسەلەلەر بويىنشا ساۋالدارىن قويدى. ماسەلەن, بىرنەشە جىلعا سوزىلعان داۋدىڭ ءبىرى – «كۇبىلەي» زاۋىتى ماڭىنداعى تۇرعىن ۇيلەرگە قاتىستى ماسەلە.
– بۇل ەكى كاسىپكەردىڭ اراسىندا تۋعان كەلىسپەۋشىلىك بولاتىن. ماسەلەنىڭ وسىلاي ۋشىعىپ كەتۋىنە كونەرگەن, ۋاقىتى وتكەن ەرەجەلەر, سونىڭ ىشىندە زاۋىتتاردىڭ سانيتارلىق-قورعاۋ ايماعى تۋرالى قۇجاتتان دا كىنارات بار دەپ ويلايمىن. سوندىقتان وسى قۇجاتتاردى قايتا قاراۋدى ۇسىنىپ جاتىرمىز. ال «كۇبىلەي» ماڭىنداعى تۇرعىن ۇيلەرگە قاتىستى داۋدا قاراپايىم تۇرعىندار زارداپ شەكپەۋى كەرەك, ءبىز سونى قاداعالايمىز. ءبارى زاڭ اياسىندا شەشىلۋگە ءتيىس, – دەدى ن.تورەعاليەۆ.
جىل باسىندا ورال اۋەجايى توڭىرەگىندە دە ءتۇرلى اقپارات تاراعان بولاتىن. ول بويىنشا دا جان-جاقتى جاۋاپ بەرگەن اكىم بيىل ورال اۋەجايىنان 8 ءتۇرلى باعىتقا اۋە قاتىناسى جولعا قويىلاتىنىن ايتتى. سونىڭ ىشىندە گەرمانيانىڭ فرانكفۋرت, تۇركيانىڭ انكارا, مىسىردىڭ شارم ءال-شەيح قالالارىنا قازىردىڭ وزىندە ۇشاق قاتىناي باستاعان.
– ورال اۋەجايى شەتەلدىكتەردىڭ مەنشىگىنە ءوتتى دەگەن ءسوز – ۇشقارى پىكىر, ول كومپانيا تەك ۋاقىتشا قىزمەت اتقارىپ جاتىر. اۋەجايدىڭ بيلىگى تولىق مەملەكەتتىڭ قولىندا. بۇل جەردە حالىقتىڭ الاڭداۋىنا نەگىز جوق, ءبارى دە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تولىق باقىلاۋىندا, – دەدى ءوڭىر باسشىسى.
سۇراقتاردىڭ ءبىرسىپىراسى وڭىردە كوبەيىپ كەتكەن اقبوكەندەر جايىنا ارنالدى. سونىڭ ىشىندە كيىكتى, ونىڭ ەتى مەن ءمۇيىزىن, تەرىسىن پايدالانۋ ماسەلەسى ءجيى كوتەرىلىپ جاتىر. الايدا حالىقارالىق تالاپتار بويىنشا, زاڭ اياسىندا ازىرگە بۇعان تىيىم سالىنعان. وبلىس اكىمى ن.تورەعاليەۆ جەرگىلىكتى حالىقتىڭ تالابىنا سايكەس اقبوكەن سانىن شەكتەۋ, دەريۆاتتارىن پايدالانۋ ماسەلەسىن ءتيىستى ورىندارعا جەتكىزگەنىن ايتتى. بىراق سوڭعى بايلام عالىمدار مەن مامانداردىڭ قولىندا.
