بيىل وڭىردە 4 ملن 960 مىڭ گەكتار القاپقا ەگىن ەگىلەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. ونىڭ 4 ملن گەكتارىن ءداندى جانە ءداندى-بۇرشاقتى داقىل الادى. سونداي-اق, 750 مىڭ گەكتار مايلى داقىل ەگىلمەك. مۇنىڭ سىرتىندا, وبلىس تۇرعىندارىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 16,3 مىڭ گەكتار جەرگە قاراقۇمىق ەگىلىپ, 3 مىڭ 875 گەكتار كارتوپ, 1 مىڭ 123 گەكتار كوكونىس وتىرعىزىلادى.
سوڭعى جىلدارى قۇرعاقشىلىق پەن قىمباتشىلىق قىسىپ, قولى قىسقارعان كوپ شارۋاشىلىقتار قارجىسى جەتپەگەندىكتەن, توپىراق تىڭايتۋ ماسەلەسىن كەرى شەگەرىپ قويۋعا ءماجبۇر بولىپ كەلگەن. ەڭ باستىسى, جەردى ازدىرىپ الماۋ كەرەك. سوندىقتان بيىل وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى قايتا جانداندىرىپ, وڭىرگە 70 مىڭ توننا مينەرالدى تىڭايتقىش اكەلۋ كوزدەلىپ وتىر. ماسەلەن, ديقاندار قازىردىڭ وزىندە جالپى كولەمى 37,3 مىڭ توننا تىڭايتقىشقا تاپسىرىس بەرىپ, ونىڭ 24 مىڭ توننادان استامىن جەتكىزىپ العان. تىڭايتقىش ساتىپ الىپ جاتقان شارۋالاردان شىققان شىعىننىڭ 50 پايىزىن مەملەكەت وتەپ بەرەدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنە سەنسەك, وبلىس شارۋاشىلىقتارى تۇگەلگە دەرلىك كوكتەمگى ناۋقانعا جەتەتىن تۇقىممەن قامتاماسىز ەتىلگەن. استىق تۇقىمىن جاڭارتۋ, ساپاسىن ارتتىرۋ ماسەلەسى دە وڭتايلى جولعا قويىلىپ وتىر.
– بيداي تۇقىمىن وسىرەتىن شارۋاشىلىقتار 2022 جىلعى استىقتىڭ ەسەبىنەن تۇقىم جاڭارتۋ جانە تۇقىم اۋىستىرۋ ماقساتىندا 3 جارىم مىڭ توننا باستاپقى تۇقىم, 22,8 مىڭ توننا ەليتالى تۇقىم جانە 21,4 مىڭ توننا 1-3 رەپرودۋكتسيانىڭ تۇقىمىن ازىرلەپ قويعان. 510,9 مىڭ توننا تۇقىمنىڭ ۇلگىلەرى, ياعني كوكتەمگى ناۋقانعا قاجەتتى تۇقىمنىڭ ءبارى دەرلىك ارنايى زەرتحانالاردا تەكسەرىلدى. بيىل سەبىلەتىن تۇقىمنىڭ 91,1 پايىزى ءبىرىنشى سۇرىپقا جاتادى. ال 7,6 پايىزى – ەكىنشى, 1,3 پايىزى – ءۇشىنشى سۇرىپتى. عىلىمي مەكەمەلەر بيىل ءار ءتۇرلى مەرزىمدە پىسەتىن بيداي تۇقىمىن سەۋىپ كورۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىس ايتىپ وتىر. وسى ناۋقاندا سەبىلەتىن تۇقىمنىڭ 30 پايىزى ەرتە پىسەتىن, 50 پايىزى ورتاشا مەرزىم ىشىندە ءپىسىپ ۇلگەرەتىن, ال 20 پايىزى كەشىرەك پىسەتىن تۇقىم بولۋى كەرەك, دەيدى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى تيمۋر بەيسەنباەۆ.
ماڭىزدى ناۋقاندى ويداعىداي اتقارۋ ءۇشىن وبلىسقا 73 مىڭ توننا ارزانداتىلعان جانارماي بولىنگەن. مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان بۇل يگى كومەكتى شارۋاشىلىقتاردىڭ ءبارى دەرلىك الىپ وتىر. ءليترى 223 تەڭگە تۇراتىن ارزانداتىلعان جانارمايدىڭ قۇنى نارىقتاعى باعادان 14 پايىز تومەن.
ناۋقان بارىسىندا ۇزىن سانى 22,4 مىڭ تراكتور, 21,8 مىڭ ءدان سەپكىش تەحنيكا, 1200-دەن استام كەڭ اۋقىمدى قامتيتىن ءونىمدى ءدان سەپكىش كەشەن جۇمىس ىستەيدى.
كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىنا قارجىلاي قولداۋ كورسەتەتىن «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق ارقىلى 474 شارۋاشىلىق 31,1 ملرد تەڭگە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە العان.
ناۋرىزىم اۋدانىنا قاراستى ولەڭدى اۋىلىنداعى شارۋاشىلىقتىڭ باسشىسى دميتري يساەۆ بيىل 2 مىڭ گەكتار القاپقا ءدان سەبەمىز دەيدى. ارپاسىن ەگىپ بولىپ, ەندى بيداي سەبۋگە كوشكەن شاعىن شارۋا قوجالىعىندا 12 ادام جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ وسى ناۋقانداعى ايلىق جالاقىسى ارقايسىسىنىڭ اتقاراتىن جۇمىسىنا قاراي 150 مىڭ تەڭگەدەن باستالىپ, 4-5 ملن تەڭگەگە دەيىن بارادى. ماسەلەن, اسپازدىڭ جۇمىسى ون شاقتى ادامعا 3 مەزگىل تاماعىن ءپىسىرىپ, اسىن ازىرلەپ بەرۋمەن شەكتەلسە, ءدان سەۋىپ جاتقان تراكتورشىلارعا دا تاڭعى ساعات 5-تەن تۇنگى 12-گە دەيىن تىنىم جوق.
بىلتىر ورتاشا ءونىم الىپ, قوردالانىپ قالعان قارىزىنىڭ ءبىرسىپىراسىن وتەپ العان شارۋا قوجالىعى بيىل ناۋرىزدا كوكتەمگى ناۋقانعا دەپ «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنان» تاعى 25 ملن تەڭگە نەسيە الىپتى. بۇل نەسيە مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديالانىپ, جىلدىق سىياقىسى 6 پايىزعا دەيىن ءتۇسۋ كەرەك. بىراق باعدارلاما جۇمىس ىستەمەي تۇرعاندىقتان, شارۋا سۋبسيدياعا ءوتىنىم بەرە الماي وتىر. ناتيجەسىندە, قارىزى ەسەلەنىپ, جىلدىق وتەماقىسى كورپوراتسيامەن وتىرعان كەلىسىم-شارتتا كورسەتىلگەندەي 22 پايىزبەن ەسەپتەلىپ جاتىر.
«جاڭا باعدارلاما دۇرىستالعان سوڭ, ونلاين ءوتىنىم بەرىپ, جىلدىق سىياقى كولەمىن 6 پايىز دەپ كورسەتىپ كەلىسىم-شارتتى قايتا جاڭارتۋىم كەرەك. نەسيەنى كۇزگى جيىن-تەرىم اياقتالعان سوڭ, قاراشا ايىندا وتەۋىم كەرەك. قازىرشە قارىزىمنىڭ سىياقىسى 22 پايىزبەن تىركەلىپ جاتىر. ەكى ايدىڭ ىشىندە 2 ملن تەڭگەگە جەتتى. ال باعدارلامانىڭ قاشان ىسكە قوسىلاتىنىن ەشكىم ناقتى ايتپاي وتىر. اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىنا قاجەتتى قوسالقى بولشەكتەر دە شەكتەن تىس قىمباتتاپ كەتتى. ماسەلەن, ك-700 تراكتورىنىڭ ءبىر دوڭعالاعى 860 مىڭ تەڭگە تۇرادى. بۇرىن ك-700-ءدىڭ ءوزىن 3-4 ملن تەڭگەگە ساتىپ الۋعا بولاتىن. قازىر ءتورت دوڭعالاعىن اۋىستىرۋ ءۇشىن 3-4 ملن تەڭگە كەرەك. تەحنيكا بولعان سوڭ, ءبىر جەرى سىنباي تۇرمايدى. قوسالقى بولشەكتى دە قىمبات باعامەن قارىزعا الۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىرمىز», دەيدى د.يساەۆ.
ولەڭدىدەگى ساناۋلى قوجالىقتىڭ ىشىندە ەڭ ءىرىسى بولىپ سانالاتىن بۇل شارۋاشىلىقتىڭ تەحنيكاسى دەرلىك ەسكىرىپ كەتكەن. ەسكى تەحنيكا ءجيى سىنىپ قالا بەرگەن سوڭ, دميتري بىلتىر ليزينگكە سۋ جاڭا «بەلارۋس» تراكتورىن الىپتى. قازىر تاناپتىڭ شاڭىن بۇرقىراتىپ, توقتاۋسىز شاۋىپ جۇرگەن دە – وسى تەحنيكاسى.
«بۇل تراكتوردى دا اقپان ايىندا 22 پايىزدىق وسىممەن 25 ملن تەڭگەگە الدىم. ونىڭ 25 پايىزىن مەملەكەت وتەپ بەرۋى كەرەك. ونى ءبىز ءوتىنىم بەرگەنننەن كەيىن ءبىر ايدىڭ ىشىندە اۋدارۋ كەرەك ەدى. بىراق باياعى باعدارلاما دۇرىس جۇمىس ىستەمەي تۇرعاندىقتان, ءالى كۇنگە دەيىن الا الماي وتىرمىز», دەيدى شارۋا.
بيىل وبلىستىڭ ەگىن شارۋاشىلىعى سالاسىنا تىڭايتقىش, تۇقىم, پەستيتسيدتەر مەن وزگە دە ەكونوميكالىق ماڭىزى بار داقىلدارعا 10,5 ملرد تەڭگە سۋبسيديا بولىنگەن. بىراق, جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, شارۋالاردىڭ كوبى سۋبسيديالاۋدىڭ مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەسى دۇرىس جۇمىس ىستەمەي تۇرعاندىقتان, وزدەرىنە تيەسىلى دەمەۋقارجىعا قول جەتكىزە الماي وتىر.
قوستانايلىق ديقاندار 2021 جىلدىڭ كۇزىندە جيناپ العان بيدايىنىڭ تونناسىن 140 مىڭ تەڭگەدەن وتكىزگەن. ال بىلتىر ديىرمەن بىتكەندى رەسەيدىڭ ساپاسىز ءارى ارزان بيدايى باسىپ قالىپ, جەرگىلىكتى ءونىمنىڭ باعاسى 90-95 تەڭگەگە دەيىن قۇلدىراپ كەتتى. قارجىلىق مۇمكىندىگى بار شارۋاشىلىقتار جەر ىرىسىن ارزان باعاعا قور قىلماي كوكتەمدە وتكىزبەك بولىپ قامبا تولى استىعىن كۇنى بۇگىنگە دەيىن ساقتاپ كەلىپ ەدى, وكىنىشكە قاراي, بيداي قىمباتتاي قويمادى. ەسەسىنە, كوكتەمگى ناۋقانعا قاجەت تەحنيكا, قوسالقى بولشەك سياقتى دۇنيەلەردىڭ باعاسى شارىقتاپ كەتتى. وسىلايشا, ارزانشىلىق پەن قىمباتشىلىقتىڭ اراسىندا قالىپ, اۋزى كۇيگەن شارۋاشىلىقتاردىڭ ءبىرازى بيىل بيداي القاپتارىن كۇرت ازايتىپ, نارىقتا جوعارى سۇرانىسقا يە دەگەن داقىلدارعا كوشىپ جاتىر. ال مىڭداپ ەگىن ەگەتىن ءىرى شارۋاشىلىقتاردىڭ ءبىرازى القاپتارىن الدەقاشان ءارتاراپتاندىرىپ العان.
ماسەلەن, مەڭدىقارا اۋدانىنداعى «قارقىن اگروفيرماسى» سەرىكتەستىگى 50 مىڭ گەكتار جەردى يگەرەدى. سونىڭ 50 پايىزىنا بيداي, ارپا, س ۇلى, 30 پايىزىنا كۇنباعىس, زىعىر, سويا, ماقسارى سەكىلدى مايلى داقىل تۇرلەرىن ەگەدى. قالعان القاپتى شابىندىق الىپ جاتىر.
«بيىل ءبىز جاقتا ىلعال ازداۋ. شامامەن 50 سانتيمەتردەي بولادى. نەگىزى 1 مەتر 20 سانتيمەتردەي بولۋ كەرەك. بىراق جاۋىن-شاشىن دەر كەزىندە جاۋىپ تۇرسا, ەگىن بىتىك شىعىپ قالار دەگەن ۇمىتتە وتىرمىز. ەڭ باستىسى, ءبىز وزگە شارۋاشىلىقتار سياقتى ناۋقان ۋاقىتىندا سىرتتان قىسقا مەرزىمگە جۇمىسشى المايمىز. ءبارى وسى اۋىلدا تۇرادى. ەنى 18 مەتردى قامتيتىن ەگىن قۋاتتى ەگىن سەپكىشتەرىمىز بار. ءبىر ماۋسىمدا 4 جارىم مىڭ گەكتارعا ءدان سىڭىرەتىن بۇل اگرەگاتتىڭ بىرەۋى 4-5 ك-700 تراكتورىنىڭ جۇمىسىن اتقارادى», دەيدى سايران بۇقانوۆ.
جەر وڭدەۋ, توپىراق قۇنارىن ساقتاۋ ماسەلەسىن ۇنەمى ءبىرىنشى ورىنعا قوياتىن اتالعان اگروفيرما جىلدا قىرۋار قارجى شىعىنداپ, قىمبات مينەرالدى تىڭايتقىشتار ساتىپ الىپ وتىرادى.
«سۋبسيديا الۋ جىل وتكەن سايىن قيىنداپ بارا جاتىر. بۇرىن «قولداۋ كز» دەگەن باعدارلاما پالە بولىپ جابىسىپ ەدى, ەندى تاعى ءبىر جاڭا باعدارلاما شىقتى دەپ جاتىر. ايتەۋىر شارۋالار سونىڭ سوڭىنان جۇگىرەدى دە جۇرەدى. سۋبسيديا دەگەن جىل سايىن سورلاتادى. مەن وسى شارۋاشىلىقتى باستاعالى ۋاقىتىندا سۋبسيديا الىپ كورگەن جوقپىز», دەيدى تاجىريبەلى ديقان.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ماماندارى جازدا ءۇيىرلى شەگىرتكە, استىق كوبەلەگى سەكىلدى زيانكەستەر مەن ءدان ساباعىن توت باسۋ, سەپتوريوز سىندى اۋرۋلاردىڭ كوبەيۋ قاۋپى ءتونۋى مۇمكىن دەگەندى ايتىپ وتىر. الايدا وبلىستىڭ وڭتۇستىك اۋداندارىندا جىل سايىن رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنىڭ ەسەبىنەن ءۇيىرلى شەگىرتكەگە قارسى ۋ شاشۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ وتىرادى. بۇل باعىتتاعى وڭدەۋ جۇمىستارى بيىل دا جوسپارلانىپ وتىر.
ال ديقاندار القاپ اپتاپقا ۇرىنباي اۋا-رايى ەگىنگە قولايلى بولىپ تۇرسا, بيىل جىلداعىدان 2-3 تسەنتنەرگە جوعارى ءونىم الىپ قالۋىمىز مۇمكىن دەيدى. كوكتەمگى تىرشىلىگى تاناپقا بايلانعان شارۋا بىتكەننىڭ الداعى ۋاقىتتا بيداي مەن مايلى داقىلدىڭ باعاسى تۇراقتالىپ قالار دەگەن ءۇمىتى بار.
قوستاناي وبلىسى
