ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «EQ»
سونىمەن وتكەن جىلى ەلىمىزدە جان باسىنا شاققاندا تۇرعىن ۇيمەن قامتۋ 23,4 شارشى مەتردى قۇراعان. ول – ءبىر جىل بۇرىنعىدان 0,9% ارتىق كورسەتكىش. بۇل كورسەتكىش بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ستاندارتىنا ساي 30 شارشى مەتردەن ايتارلىقتاي تومەن دەۋگە بولادى. اتالعان ۇيىمنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, جان باسىنا شاققاندا 30 شارشى مەتر دامىعان ەلدەردەگى ەڭ تومەنگى ستاندارت كورىنەدى. ال كەيبىر ەلدەردە تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جان باسىنا شاققاندا 60 شارشى مەتردەن اسادى ەكەن. وسى رەتتە الەمدىك ستاندارتتى باعامداعان بىزدەگى ساراپشى-ماماندار ەلىمىزدە جان باسىنا شاققانداعى بەلگىلەنەتىن شارشى مەترلىك كورسەتكىشتىڭ ازدىعىنا قاراي, تۇرعىن ءۇيدىڭ وسىمدىلىك جاعى دا باياۋلاعانىن ايتادى. وتكەن جىلى جامبىل, جەتىسۋ جانە تۇركىستان وڭىرلەرىندە تۇرعىن ۇيمەن قامتۋ كورسەتكىشىنىڭ دەڭگەيى تومەن بولعان. جالپى, باسپانالى بولۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى – ونىڭ قولجەتىمدىلىگىندە تۇرعان جايت. سوندىقتان يپوتەكا ءبىزدىڭ ازاماتتار ءۇشىن جاڭا نەمەسە قايتالاما نارىقتاعى ءۇي ساتىپ الۋدىڭ باستى, ءتىپتى جالعىز قولجەتىمدى جولى دەپ ايتۋعا بولادى. وعان قوسا, كوممەرتسيالىق يپوتەكا باعاسى ايتارلىقتاي شارىقتاپ تۇر. ماسەلەن, بيىل ناۋرىز ايىندا قولدانىستاعى يپوتەكا بويىنشا بانكتەردىڭ سەرىكتەستىك باعدارلامالارى مەن جەڭىلدەتىلگەن مەملەكەتتىك باعدارلامادان تىس, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسى ەمەس نەسيەلەر جونىندە جىلدىق ءتيىمدى سىياقى مولشەرلەمەسى (جتسم), 14,9%-دان 26,5%-عا دەيىنگى ارالىقتا اۋىتقىعان.
ۇلتتىق بانكتىڭ ەلىمىزدەگى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر اراسىندا جۇرگىزگەن ساۋالناماسىندا وتكەن جىلى يپوتەكالىق كرەديتتەۋ سەگمەنتىندە نەسيە بەرۋ تالاپتارى بويىنشا بانكتەردىڭ كوپشىلىگى پايىزدىق مولشەرلەمەسى مەن كليەنتتەردىڭ تولەم قابىلەتتىلىگىنە قويىلاتىن تالاپتاردىڭ قاتاڭداتىلعاندىعى بار. بۇل ءوز كەزەگىندە نەسيەنى ماقۇلداۋ كورسەتكىشىنىڭ 30%-عا دەيىن ازايۋىنا اكەلگەن ء(ۇشىنشى توقساندا 38%). وسىلايشا, نەسيەلەۋدىڭ باسقا تۇرلەرىنەن گورى يپوتەكالىق نەسيەنىڭ قاتاڭداۋى ەلىمىزدەگى تۇرعىن ءۇي ساۋداسىنىڭ ديناميكاسىنا اسەر ەتىپ وتىرعاندىعىن كورسەتەدى. ناتيجەسىندە, وتكەن جىلى ءۇي ساۋداسى 23,1%-عا ازايىپ, 465,8 مىڭ كەلىسىمشارتتى قۇراعان (2021 جىلى 606,1 مىڭ كەلىسىمشارت بولعان).
شىن مانىندە, يپوتەكالىق نەسيە ءوسىمىنىڭ درايۆەرى مەن تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋدىڭ ەڭ قولجەتىمدى ءتاسىلى سانالاتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسى دۇرىس قالىپتاسۋى كەرەك. اتالعان جۇيەنى ەنگىزەتىن «تۇرعىنۇيقۇرىلىسجيناقبانكى» نەگىزىندە قۇرىلعان «وتباسى بانكىنىڭ» وتكەن جىلدىڭ سوڭىنداعى يپوتەكالىق پورتفەلى 3 ترلن تەڭگەدەن اسىپ, يپوتەكالىق نەسيە نارىعىندا ءوز ءرولىنىڭ جوعارى ەكەندىگىن ءبىلدىردى. ەگەر 2017 جىلى «وتباسى بانكى» يپوتەكالىق نەسيەلەۋدىڭ 34%-ىن قۇراسا, 2022 جىلى بۇل ۇلەس 58%-عا جەتكەن. سونىمەن تقج جۇيەسى ەلدەگى تۇرعىن ۇيگە قولجەتىمدىلىكتە ماڭىزدى جانە باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرىن اتقارىپ, باسپانا الۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتقانداردىڭ سانى ارتقان. بىلتىر «وتباسى بانكىدە» 2,5 ملن سالىمشى مەن دەپوزيتتىك بازا 2,1 ترلن تەڭگە بولدى. بۇل ەلىمىزدەگى ەدب بارلىق ۇزاقمەرزىمدى دەپوزيتتەرىنىڭ 42%-ىن قۇراعان. سونىمەن قاتار اتالعان بانك 3,5%-دان 11,5%-عا (جتسم 3,6%-دان باستاپ) دەيىنگى مولشەرلەمەدە نەسيە بەرۋ شارتتارىن ۇسىنىپ وتىر. ال سالىمشىلار جىل سايىن 20% (200 اەك-تەن اسپايتىن سومادا ەسەپتەلگەن) مەملەكەتتىك سىيلىقاقى العان. جالپى, 20 جىل ىشىندە سالىمشىلاردىڭ ەسەپ-شوتىنا 348 ملرد تەڭگە اۋدارىلعان ەكەن. ونىڭ 17,6 ملرد تەڭگەسى سالىمداردىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن وتەۋىنە بايلانىستى مەملەكەتكە قايتارىلعان (ەگەر سالىمشى شوتىنان اقشانى ءۇش جىلعا تولماعان جاعدايدا شەشسە, بونۋس تولەنبەيدى). بۇل رەتتە بانكتىڭ تازا پايداسىنان تۇسكەن ديۆيدەند 140,5 ملرد تەڭگەنى قۇراپ,19 جىلدا ەل بيۋدجەتىنە تولەنگەن كورپوراتيۆتىك سالىق سوماسى 40,8 ملرد تەڭگە بولدى. اتالعان بانك بۇگىنگە دەيىن 447 268 نەسيە بەرىپ, وتباسىلىق كوەففيتسيەنتتى 4-كە كوبەيتكەندە 2 ملن-عا جۋىق تۇرعىن باسپانا ساتىپ العان.
الەمدىك نارىقتاعى يپوتەكالىق نەسيەگە ساراپتاما جۇرگىزگەن ماماندار يپوتەكالىق نەسيەلەۋ پورتفەلىنىڭ ءىجو-گە قاتىستى قازاقستان – 5%, رەسەي – 10%, قىتاي – 41%, گەرمانيا – 44%, فرانتسيا – 55%, اقش – 56%, ۇلىبريتانيا – 74% جانە كانادا – 78% قۇراعان. بۇعان قاراپ, وزگە ەلدەرمەن سالىستىرعاندا, بىزدەگى كورسەتكىش الدەقايدا تومەن ەكەندىگىن باعامداۋعا بولادى. بىراق ءبىر ايلىققا قاراپ وتىرعان جانداردىڭ قالتاداعى قاراجاتى كورسەتىلگەن پايىزدىق مولشەرلەمەمەن دە يپوتەكالىق نەسيە الۋعا قاۋقارى شامالى. ارينە, يپوتەكالىق نەسيە حالىقتى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىپ, بانكتەردىڭ ءتيىمدى جانە پايدالى جۇمىس جۇرگىزۋىنە ءارى ەلىمىزدەگى قۇرىلىس كەشەنىنىڭ قارقىندى دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. دەسەك تە, جىلجىمايتىن م ۇلىك باعاسىنىڭ شامادان تىس ءوسۋى, ءتىپتى ورتاشادان جوعارى تابىسى بار الەۋەتتى قارىز الۋشىنىڭ ءوزىن ويلاندىرىپ وتىرعان جايى بار.
