وتاندىق ءوندىرۋشىنى قولداۋ

وندا وتاندىق تاۋارلار مەن قىز­مەتتەر, ازىق-ت ۇلىك ونىم­دە­رى, كيىم-كەشەك پەن اياق كيىم, جيھاز, قۇرىلىس ماتەريالدارى, ما­شينا جاساۋعا ارنالعان قۇ­رال-جابدىقتار جانە حيميا ونەر­كاسىبى ونىمدەرىن شىعاراتىن كاسىپ­ورىندار ءوز ءونىم جەلىسىن ۇسىن­دى.

قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆ ەلىمىزدىڭ ەكونومي­كا­سىنداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسىن 2030 جىلعا قاراي 40%-عا ۇلعايتۋدى ستراتە­گيا­لىق ماقساتقا نەگىزدەپ, سوعان ساي ۇكىمەت بيزنەس سالاسىنىڭ كا­سىپ­كەرلەرىنە قاجەتتى جاعداي­لار­دى قاراستىرىپ, قابىل­دانعان ۇلتتىق جوبا اياسىندا پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋدى, نەسيەلەر جونىندەگى كەپىلدىكتەر مەن جەڭىلدىك قارىزداردى جانە باسقا دا قولداۋ شارالارى ۇسى­نىلاتىندىعىن اتادى. بۇگىن­گى كۇنى شاعىن قالالار مەن اۋىل­دىق ەلدى مەكەندەردە ءوز كاسىبىن اشقىسى كەلەتىندەر ءۇشىن 5% كو­لەمىندە جەڭىلدەتىلگەن شا­عىن نەسيە بەرۋ ەنگىزىلگەن. نە­سيە­لەۋدىڭ ەڭ جوعارى سوماسى 7-دەن 3 ملرد تەڭگەگە دەيىن تومەندەتىلۋى, بۇل شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە ار­نالعان مەملەكەتتىك قولداۋ شا­ر­ا­لارىنىڭ كەڭىرەك قام­تىلۋىن قاراستىرۋدا. بۇگىنگى كۇنى «قارا­پايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باع­­دارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا قىزمەتتىڭ بىرقاتار باسىم تۇر­لەرى بويىنشا پايىزدىق مول­شەرلەمەنى سۋبسيديالاۋ مەر­زىمى 5 جىلدان 7 جىلعا دەيىن ۇلعايتىلدى. وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋدى كەڭەيتۋ ماقساتىندا قولداۋ كورسەتىلىپ, قىزمەت تۇر­لە­رىنىڭ تىزبەسى 151-دەن 267-گە دەيىن وسكەن. «بيزنەستىڭ جول كارتاسىن» قارجىلاندىرۋ جىلىنا 224 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ اياسىندا بيىل «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دا­مىتۋ قورى» اق ارقىلى 20 مىڭنان استام جوبانى سۋبسيديالاۋ جانە 18 مىڭنان استام جوباعا كەپىلدىك بەرۋ جوس­پاردا ەكەندىگىن ايتتى.

اتالعان قوردىڭ اقشا قۇرال­دارى ارقىلى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنە جالپى سوماسى 11,0 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 187,5 مىڭنان استام كاسىپكەرلەر جوباسىنا قولداۋ كورسەتىلگەن. قازىرگى تاڭدا جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جانە قولداۋدا قوسىمشا شارالار قابىلدانىپ, جاڭا رەتتەۋ ساياساتى ەنگىزىلىپ جاتىر.

بيىلعى جىلدان باستاپ مىن­دەت­تى تالاپتار ءتىزىلىمى جاريا­لان­­دى. زاڭنامادا بيزنەس ءۇشىن كور­سەتىلگەن 10 مىڭ ارتىق تالاپ كۇشىن جويىپ, تەكسەرۋلەر سانى ايتارلىقتاي ازاياتىن بولدى. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تا­ۋە­كەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىن اۆ­تو­­­ماتتاندىرۋ تولى­عى­مەن اياق­­­­تالىپ, بيزنەس قوعام­داس­تىق­­­تارمەن بىرلەسە جاڭا سالىق كو­­دەك­­­سىنىڭ جوبالارى جونىندە جۇ­­­­مىستار جۇرگىزىلۋدە.

سونىمەن قاتار مينيستر «پار­­­لامەنتكە بيزنەستى جاقسار­تۋعا باعىتتالعان زاڭنامالىق تۇوزە­تۋلەردىڭ 9-توپتاماسى ەنگى­­زىلدى. ۇكىمەت پەن بيزنەس ارا­سىندا جۇيەلى دە سىندارلى ديالوگ ورناتىلىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي قۇرىلعان «وتاندىق كا­­­سىپ­كەرلەر كەڭەسى» بيزنەس پەن ديالوگ الاڭى ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتۋدە. وتكەن جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان باستاپ ەلىمىزدىڭ شا­عىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دا­مى­تۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ­­دا ستراتەگيالىق ماقساتقا ساي, 2025 جىلعا قاراي ءىجو-دەگى شوب ۇلەسىن 35%-عا, 2030 جىل­عا قاراي 40%-عا دەيىن ارتتىرىپ, ازاماتتاردىڭ ءوزىن-ءوزى كاسىپكەر رەتىندە تانىستىرۋى­نا جان-جاقتى مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلىپ وتىر. وسى رەتتە كاسىپ اشۋ جانە دامىتۋ جونىندە كەشەندى شارالار جۇرگىزىلۋدە. ۇلتتىق جوبا پايىزدىق مولشەر­لە­مەنى سۋبسيديالايدى, نەسيە­لەرگە كەپىلدىك بەرەدى, باسقا باعدارلامالار جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر مەن وزگە دە قولداۋ شا­را­لارىن ۇسىنادى. بۇل سالا­داعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ جۇر­گىز­ۋشىسى – بيزنەس ءۇشىن سەنىم­­دى سەرىكتەس رەتىندە «دامۋ» كا­سىپ­­كەر­لىكتى دامىتۋ قورى» اق وسى جىلدار ىشىندە جالپى ىشكى ونىم­دەگى كاسىپكەرلىكتىڭ ۇلەسى ارت­قاندىعىن», اتاپ ءوتتى ە.جاماۋباەۆ.

الماتى قالاسىنىڭ اكىمى ەربولات دوساەۆ بۇل اۋقىمدى شا­رانىڭ وڭتۇستىك استانادا ءوتۋى اسا ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. نەگىزىنەن الماتى – بيزنەس پەن كاپيتالدىڭ تانىمال ورتالىعى بولىپ سانا­لا­دى. بۇگىنگى تاڭدا شاعىن جانە ورتا بيزنەس كاسىپكەرلىگى قالا ەكونوميكاسىنىڭ 57,5 پا­يى­زىن قۇراپ, حالىقتى جۇمىس­­پەن قام­تۋدىڭ 87 پايىزىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. بىل­تىر شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى ۇسىنعان ءونىمىنىڭ كولەمى 31,1%-عا ارتىپ, 15,7 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. اتالعان سۋبەكتىلەردىڭ كاسىپكەرلىك باس­تاماسى ارقاسىندا بۇگىندە قالا ەل ەكونوميكاسىنىڭ بەستەن ءبىر بولىگىن (2022 جىلى – 18,5%), مەم­لەكەتتىك بيۋدجەتى كىرىسىنىڭ تورت­تەن ءبىرىن قامتىعان. جىل باسىنان بەرى مەگاپوليستە ىسكەرلىك بەلسەندىلىك ايتارلىقتاي ارتىپ, ءبىرىنشى توقساندا الماتى ىسكەرلىك بەلسەندىلىك يندەكسى (57,9%) بويىنشا ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرى اراسىندا العاشقى ورىندا ەكەندىگىن جەتكىزدى.

ءوز كەزەگىندە «بايتەرەك» ۇبح» اق باسقارما توراعاسى قانات شارلاپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل كورمە وتان­دىق وندىرۋشىلەردىڭ ونىم­دەرىن كورسەتەتىن بىرەگەي الاڭعا اينالۋدا. «كورمەگە قاتى­سۋشى كاسىپكەرلەر جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزىپ, ءوز ونىمدەرىن سىرتقى نارىققا شىعارىپ, ەل ەكو­نو­مي­كاسىنىڭ ودان ءارى دامۋىنا جول اشاتىن بولادى. قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى ءوز ءىسىن اشۋعا تولىق مۇمكىندىكتەرى بار. ولاي بولسا, وتاندىق ءونىمدى قول­داپ, ەلىمىزدىڭ دامۋىنا بىرگە ۇلەس قوسايىق», دەدى ق.شارلاپاەۆ.

 «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى» اق باسقارما ءتورايىمى گاۋھار بورىباەۆا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ «ۇلتتىق ءونىم» جىل سايىنعى كورمەسى 2015 جىلدان بەرى استانادا ءوتىپ, بىلتىر كورمەگە 350-گە جۋىق كاسىپكەر قاتىسقاندىعىن جانە 20 مىڭعا جۋىق ادام وتاندىق تاۋارلارمەن تانىسقاندىعىن ايتتى. مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ بۇكىل كەزەڭىندە قور ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىن­دە­گى كاسىپكەرلەرگە جالپى سوماسى 10,9 ترلن تەڭگە نەسيەلىك 187,5 مىڭنان استام جوباسىن قول­داعان. وتكەن جىلى 1,5 ترلن تەڭگەدەن استام نەسيەگە 50,5 مىڭعا جۋىق جوبا ەكونو­مي­كانىڭ ءتۇرلى سالالارىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل جوبالاردىڭ قىزمەتى يمپورتتى الماستىرۋعا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا, سونداي-اق ەلدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. ماسەلەن, قولداۋ تاپقان جوبالاردىڭ قاتارىندا فارفوردان جاسالعان بۇيىمدار شىعاراتىن «زەردە-كەراميكا اقتوبە» جشس بار, كاسىپورىن ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتىپ, ونىمدەرىن رەسەي, تاجىكستان, وزبەكستان جانە قىرعىزستانعا ەكس­پورتتاسا, «پريما قۇس» جشس برويلەر ەتىن ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ بويىنشا جابىق تسيكلدى ءىرى قۇس كەشەنى, «Eira med» قان ىدىس­تارىن ءوندىرۋشى, «پك اۆرورا» جشس-ى جۋعىش زاتتاردى وندىرۋ­گە جانە باسقا دا كوپتەگەن سالادا با­عىتوتالعان.

كورمەگە تاۋارلارى قويىل­عان كاسىپكەرلەر جاڭا الەۋەتتى تۇ­­­تى­­نۋ­­شىلاردى تابۋعا, قا­لىپ­­­­تاسقان بايلانىستاردى نى­عاي­­تۋعا, ءوز ونىمدەرى مەن قىز­­مەت­­تەرىن تانىمال ەتۋگە جانە ءار سالانىڭ وكىلدەرىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋعا مۇمكىن­دىك الدى. بۇل باسقوسۋدا كاسىپ­كەرلەرگە ارنالعان ەلىمىز­دىڭ تا­­­­­­­­نى­مال ساراپشىلارى ادام رەسۋرس­تارى, ۇتىمدى ءوندىرىس سا­لا­­لارىندا ىس­كەرلىك كەلىس­سوز­دەر جۇر­گىزۋدە شەبەرلىك ساباقتار مەن ترەنينگتەر وتكىزدى. ال كەلۋ­شىلەر وتاندىق وندى­رۋ­شى­لەر­دىڭ تاۋارلارىمەن تانىسىپ, ديزاي­نەر­لەردىڭ ءسان كور­سە­تى­لى­مىن تاماشالادى. سونىمەن قا­تار «حا­لىق تاڭداۋى» دەگۋس­تاتسيا باي­قاۋى ءوتىپ, قاتىسۋشى كومپا­نيالار ۇسىنعان باعالى سىي­لىقتار ۇتى­سى دا ويناتىلدى.

سونىمەن اتالعان ءىس-شارا شا­عىن جانە ورتا بيزنەستى ودان ءارى دا­مىتۋعا جاڭا سەرپىن بەرىپ, وزى­مىزدە وندىرىلگەن ونىمدەر تەك ىشكى نارىقتا عانا ەمەس, سىرتقى ساۋدا نارىعىندا دا سۇرانىستى ارتتىرىپ, تانىمال ەتۋگە مۇمكىن­دىك­تەرى جەتەرلىك دەپ ويلايمىز.