پرەزيدەنتتىڭ ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەيتىلگەن كەڭەستە سويلەگەن سوزىندە اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ءوندىرىس سالاسىنىڭ دامۋىندا ناقتى ناتيجە جوق ەكەنىن ايتتى. «ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ باستى سەبەبى دە وسىندا. ەلىمىزدە وندىرىلەتىن تاۋاردىڭ كولەمى ىشكى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتۋگە جەتپەيدى. يمپورتقا تاۋەلدىمىز», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
يمپورتقا تاۋەلدىلىك نازار اۋداراتىن دارەجەگە جەتكەنىن ۇلتتىق بانك تولەم بالانسىنىڭ اعىمداعى شوتىنا مەملەكەتتىك شىعىستاردىڭ تاۋارلاردىڭ يمپورت ارناسى ارقىلى اسەرى تۋرالى ىرگەلى زەرتتەۋىندە ايتىلدى.
زەرتتەۋ قورىتىندىسى بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ 1 پايىزعا ءوسۋى يمپورتتىڭ 1,42% وسۋىنە الىپ كەلەتىنىن كورسەتتى. ەگەر ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك شىعىستاردىڭ ءوسۋى مەن يمپورتتىڭ كوبەيۋىندە وسىنداي تىكەلەي بايلانىس بار بولسا, جاقىن ارادا تولەم تەڭگەرىمىز مينۋسقا كەتەتىنى انىق.
نەگە بيۋدجەت شىعىستارى 1 پايىزعا وسكەندە يمپورت 1,42 پايىزعا كوتەرىلەدى؟
ۇلتتىق بانك اناليتيكتەرى ونى مۋلتيپليكاتيۆتى ەففەكت دەپ تۇسىندىرەدى. سحەماسى بىلاي: ۇكىمەت فەرمەرلەرگە, كاسىپكەرلەرگە وندىرىسكە دەپ قارجى/سۋبسيديا بەرەدى. سونى جاساۋ ءۇشىن فەرمەر/كاسىپكەر شەتەلدەن قۇرىلعى, جابدىقتار, شيكىزات الادى. دەمەك, يمپورت كانالى جۇمىس ىستەي باستايدى. كاسىبىن دوڭگەلەتىپ, ودان پايدا تاپسا فەرمەر/كاسىپكەر ونى ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن باسپانا, كولىك, ايفون, تۇرمىستىق تەحنيكا الۋعا, شەتەلدە دەمالۋعا جۇمسايدى. كولىك, ايفون, تۇرمىستىق تەحنيكا, شەتەلگە شىعۋ – تازا يمپورت. ال باسپانانى سالۋعا كەتەتىن قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ كەم دەگەندە 60 پايىزى سىرتتان كەلەدى. سوندا يمپورت كانالى تاعى ىسكە قوسىلادى.
ياعني ۇكىمەت ىسكە اسىراتىن مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ بارلىعى يمپورتتى اسقىندىرىپ, ءبىزدىڭ تولەم بالانسىمىزدىڭ ناشارلاۋىنا سەبەپ بولۋدا. باستى سەبەپ – بىزدەگى مەملەكەتتىك قولداۋ تىم ۇزاق جۇرەدى. مىسالى, 7-10 جىل بويى كەلە جاتقان باعدارلامالار بار. ەگەر ولار قىسقامەرزىمدى بولعاندا, جاعىمسىز ماكرواسەرى السىزدەۋ شىعار ەدى.
ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدا ەكونوميكانىڭ كلاسسيكالىق ەرەجەلەرى جۇمىس ىستەمەيدى. گوسكاپيتاليزم بىزدەگى ەكونوميكانى قيسايتىپ, بۇرىس جولعا ءتۇسىرىپ جىبەردى. باسقا ەلدە وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋ جانە ۇلعايتۋ ءۇشىن مەملەكەت ەسەبىنەن شەتەلدەن قۇرال-جابدىقتار مەن ارالىق ماتەريالداردى ساتىپ الۋ – قالىپتى قۇبىلىس. بىراق, ءبىزدىڭ ەل جاعدايىندا بيۋدجەتتەن قانشا اقشا بولىنسە دە, وتاندىق ءوندىرىستىڭ ءبىر ورىندا قالاتىنى انىقتالدى. ءدال سول كەزدە يمپورت ۇلعايا بەرەدى.
بۇعان ۇلتتىق بانكتىڭ ەسەپتەرى دالەل. وعان سايكەس شيكىزاتتىق ەمەس اعىمداعى شوت دەفيتسيتىنىڭ 2013 جىلعى ماكسيمۋمى 35,8 ميلليارد دوللار, ال 2021 جىلعى ماكسيمۋمى 27,8 ميلليارد دوللار كورسەتكەن.
قازىر كۇرت ءوسىپ كەتكەن بيۋدجەت تاپشىلىعىۇكىمەت بيزنەسكە سالىق جۇكتەمەسىن كوبەيتۋ ارقىلى جابۋدى قاراستىرىپ وتىر. بىراق, بيۋدجەت تاپشىلىعى جانە ساۋدا تەڭگەرىمىنىڭ تاپشىلىعىمەن كۇرەستە سالىق جۇكتەمەسىن ارتتىرۋ ەمەس, مەملەكەتتىك شىعىستاردى قىسقارتۋ اناعۇرلىم ءتيىمدى ەكەنىن زەرتتەۋ انىق ايقىنداپ بەردى. تەك وسىعان قۇلاق اسىپ, مەملەكەتتىك بيۋدجەت شىعىستارىن قىسقارتۋ قاجەت. سەبەبى ەرتەڭ كەش بولادى.
ۇلتتىق بانك تولەم تەڭگەرىمىنىڭ اعىمداعى شوتىنا مەملەكەتتىك شىعىستاردىڭ تاۋارلاردىڭ يمپورت ارناسى ارقىلى اسەرى تۋرالى ىرگەلى زەرتتەۋىن جاريالادى. قاراپايىم تىلمەن ايتساق, ءبىزدىڭ ۇكىمەتتىڭ يمپورتتىڭ ورنىن وتاندىق ونىممەن الماستىرامىن, ياعني وتاندىق ءوندىرىس اشامىن دەپ سول سالاعا قارجىنى اياماي قۇيۋى كەرىسىنشە يمپورتتى اسقىندىرىپ جىبەرگەن.
ايبار ولجاەۆ,
تاۋەلسىز ساراپشى
الماتى
