شارتاراپتىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە اەس سالۋعا قاتىستى پىكىرتالاس تالايدان بەرى ايتىلىپ كەلەدى. اسىرەسە ەۋروپادا بۇل تاقىرىپ كەڭىنەن تالقىلانىپ وتىر. جەر-جاھاننىڭ مەملەكەتتەرى 2015 جىلى پاريج كەلىسىمىن قابىلداعان ەدى. قۇجات 2020 جىلدان باستاپ الەم ەلدەرىن اۋاعا بولىنەتىن كومىرقىشقىل گازى مولشەرىن ازايتۋعا مىندەتتەدى. بۇگىنگى تاڭدا وعان الەمنىڭ 198 ەلى قول قويىپ, 195-ءى بەكىتتى. كەلىسىمنىڭ باستى ماقساتى ‒ جاھاندىق جىلىنۋدى 2 گرادۋس تسەلسيدەن تومەن دەڭگەيدە ۇستاپ قالۋ. ەندى وسى مىندەتتى ورىنداۋ ءۇشىن الەم ەلدەرى كومىرقىشقىل گازى شىعارىلىمىن ازايتۋعا ءتيىس. بۇعان قالاي قول جەتكىزۋگە بولادى؟ ەڭ اۋەلى ەسكە بالامالى ەنەرگەتيكا كوزدەرى تۇسەدى. الايدا بۇل سالانىڭ ءالى تولىققاندى دامىماعانىن ەسكەرسەك, قوسىمشا شەشىم تابۋ قاجەت. وسى ورايدا بىرقاتار مەملەكەت قازبا وتىنداردان باس تارتۋ ءۇشىن اتوم ەنەرگياسىن پايدالانۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.
ەستەرىڭىزدە بولسا, وتكەن اپتادا «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە گەرمانيا ەلدەگى سوڭعى اتوم ەلەكتر ستانسالارىنىڭ جۇمىسىن توقتاتقانىن حابارلاعان ەدىك. بۋندەستاگ, وسىلايشا, اەس-تەردەن ءبىرجولا باس تارتتى. نەگىزى گەرمانيا اتوم ەلەكتر ستانسالارىن 2022 جىلى جابۋعا ءتيىس ەدى. بىراق ۋكراينادا سوعىس باستالىپ, رەسەيدەن كەلەتىن گازعا شەكتەۋ قويىلعاندىقتان, جاسىلدار پارتياسى ونى ءبىر جىلعا شەگەرۋگە ءماجبۇر بولدى. دەگەنمەن ەۋروپانىڭ باسقا ەلدەرىندە ۋراننان ەلەكتر قۋاتىن الۋعا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىر. ماسەلەن, فينليانديانىڭ جاڭا «Olkiluoto 3» زاۋىتى سىناقتان ءوتىپ, كەلەر اپتادا جەلىگە قوسىلۋعا دايىن. فرانتسيا التى جاڭا اەس سالۋدى جوسپارلاعان. الدا-جالدا ءبارى ءساتتى وتسە, تاعى 8 رەاكتور ورناتۋى مۇمكىن.
نەمىستەر اتوم ەلەكتر ستانساسىن جاپقانىمەن, ونىڭ ءدۇبىرى قارت قۇرلىقتا ءالى ەستىلىپ تۇر. تاياۋدا «Politico» سايتىنا فرانتسيانىڭ ۇلتتىق اسسامبلەياسى قايتا ورلەۋ توبىنىڭ توراعاسى اۋرورە بەرجە مەن گەرمانيا بۋندەستاگىنداعى دەموكراتيالىق پارتيالار توبىنىڭ توراعاسى كريستيان ديۋرر ۇلكەن ماقالا جاريالادى. وندا اۆتورلار ەنەرگەتيكالىق وزگەرىس ءۇشىن اتوم ەلەكتر ستانساسى قاجەت ەكەنىن العا تارتادى. «اتوم ەنەرگەتيكاسى ەكونوميكامىزدى وزگەرتۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. قولجەتىمدى, تومەن كومىرتەكتى تەحنولوگيانى قامتاماسىز ەتەدى. وسىعان بايلانىستى ەۋروپالىق وداق قابىلداعان اتوم ەنەرگياسىن قاجەتتى ەنەرگيا كوزى رەتىندە ەسەپتەۋ تۋرالى شەشىمىن قۇپتايمىز. بۇل ۋران قۋاتىن پايدالانا وتىرىپ, كليماتتىق بەيتاراپتىققا قول جەتكىزۋدە ماڭىزدى قادام», دەپ جازادى ولار ماقالاسىندا.
سونداي-اق دەپۋتاتتار گەرمانيادا اتوم ەلەكتر ستانسالارى كوپتەگەن پىكىرتالاس تۋعىزعانىن, ال فرانتسيادا ونى نەگىزگى ەنەرگيا كوزىنە اينالعانىنا توقتالادى. وسى ورايدا قازبا وتىندارى ءۇش جولاقتى ەلدەگى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تەك 7 پايىزىن قۇرايتىنىنا نازار اۋدارعان. گەرمانيادا, كەرىسىنشە كومىرمەن, گازبەن پايدالاناتىن ستانسالاردىڭ قۋاتى ارتقان. ماقالا اۆتورلارى مۇنداي جاعداي جالعاسا بەرسە, وندا جاھاندىق جىلىنۋدى توقتاتۋ ءۇشىن اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا ۇلكەن قاۋىپ تونەتىنىنە ەكپىن بەرەدى.
ال كۇنى كەشە «Project Syndicate» جوباسىنا گەرمانيانىڭ قورشاعان ورتا جانە يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى فەدەرالدى ءمينيسترى شتەففي لەمكەنىڭ ماقالاسى جاريالاندى. وندا ۆەدومستۆو باسشىسى نەلىكتەن نەمىستەر اتوم ەنەرگياسىنان باس تارتقانىن تاپتىشتەپ تۇسىندىرگەن. ش.لەمكەنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي قادامعا بارۋدىڭ بەس سەبەبى بار. العاشقىسى – اتوم ەلەكتر ستانسالارى كەز كەلگەن ۋاقىتتا اپاتقا ۇشىراۋى مۇمكىن. بۇعان مىسال رەتىندە مينيستر چەرنوبىل مەن فۋكۋسيماداعى داعدارىستى كەلتىرەدى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, قانشا جەردەن قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن ساقتاعانىمەن, كۇتپەگەن اپات قورشاعان ورتاعا دا, ەل ەكونوميكاسىنا دا زالال كەلتىرۋى مۇمكىن.
ەكىنشى سەبەپ رەتىندە اتوم ەلەكتر ستانسالارىنان شىعاتىن قالدىقتى اتاپ وتىر. وزدەرىڭىزگە ءمالىم, اەس-تە تومەن بايىتىلعان ۋران قولدانىلادى. ونىڭ مەرزىمى ءبىتىپ, قالدىققا شىعارىلعان سوڭ ونى ارنايى ورىنعا كومۋ كەرەك. ويتكەنى مۇنداي ۋراندار 30 مىڭ جىلعا دەيىن ىدىرامايدى, راديواكتيۆتى قالپىندا ساقتالادى. سونىمەن قاتار ش.لەمكە اتوم ەلەكتر ستانسالارىنا كوپ مولشەردە سۋ قاجەت ەكەنىن, ءوز كەزەگىندە بۇل دا قورشاعان ورتاعا زياندىعىن العا تارتادى. بۇدان بولەك, ونىڭ قۇرىلىسى مەن جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ قىمباتقا تۇسەتىنىنە نازار اۋدارادى. ماسەلەن, اقش-تا 2009 جىلدان 2021 جىلعا دەيىن ءوزىن اقتاماعان 12 رەاكتور جابىلعان. مينيستر بەسىنشى سەبەپ رەتىندە گەرمانيا ەندىگى جەردە اەس-تەرگە مۇقتاج ەمەستىگىن كەلتىرەدى.
