كەسەلدىڭ الدىن الۋ – اۋىرماۋدىڭ ءتيىمدى جولى

سوزىلمالى جۇقپالى ەمەس اۋرۋلارى (سجەا) دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىنداعى وزەكتى ماسەلە جانە دامىعان مەملەكەتتەردەگى ءولىم-ءجىتىم مەن مۇگەدەكتىكتىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. كوپتەگەن ەپيدەميولوگيالىق زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىنە سۇيەنسەك, تەمەكى شەگۋ, ارتەريالىق گيپەرتەنزيا, دەنەنىڭ ارتىق سالماعى, قانت جانە قانداعى حولەستەرين دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋى, ىشىمدىكتى شامادان تىس پايدالانۋ, تومەنگى فيزيكالىق بەلسەندىلىك سىندى فاكتورلار جۇرەك-قان تامىرلارى مەن سوزىلمالى جۇق­پالى ەمەس اۋرۋلاردىڭ دامۋىنا اكەپ سوقتىرادى. سوندىقتان, مەدي­تسينالىق-سانيتاريالىق العاشقى كومەك (مساك) دەڭگەيىندە سجەا الدىن الۋ جانە ءورشۋ قاۋپىن ەسكەرتۋ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىسىنداعى باستى باعىتقا اينالىپ وتىر. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساق­تاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, ەۋروپا ايماعىنداعى بارلىق سىرقاتتىلىقتىڭ 77%-ىن, ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشىنىڭ شامامەن 86%-ىن سجەا قۇرايدى. الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە بارلىق سىرقات­تىلىق پەن ءولىم كورسەتكىشى ىشىنەن اسا ماڭىزدى قاۋىپتى فاكتور رەتىندە ءدال وسى سوزىلمالى جۇقپالى ەمەس اۋرۋلار ايقىن ورىن الادى. بۇل ءوز كەزەگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە سالماق سالۋمەن قاتار, مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا زيانىن تيگىزەدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ شارالارىن جۇرگىزۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى قاعيدالارىنىڭ ءبىرى, ول سجەا ازايتۋدا جاڭا شەشىمدەردى ىزدەستىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءدال وسىنداي باستامانىڭ ءبىر ءتۇرى – اۋرۋدى باسقارۋ باعدار­­لاماسى. ون جىل بۇرىن مەدي­تسينالىق قىزمەت كورسەتۋ تىزبەگىندەگى كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ جاۋابى رەتىندە ۇسىنىلعان جاڭا قۇرىلىمدىق, جۇيەلىك ءتاسىل – پاتسيەنتتىڭ ءوز قىزمەتتىك مىندەتتەرىن تولىق جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى, اۋرۋدىڭ دامۋىنداعى قاۋىپ-قاتەردى, ءولىم-ءجىتىم مەن مۇگەدەكتىكتى تومەندەتىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ تيىمدىلىگىن جوعارىلاتادى. اۋرۋدى باسقارۋ (Disease Man­age­ment) – مەديتسينالىق كومەك كورسە­تۋدىڭ ءتارتىبى مەن قۇرى­لىمىن ناقتى پاتسيەنتتەگى كەسەل ءتۇرىنىڭ دامۋىنا سايكەس ۇيىمداستىراتىن ءبىرتۇتاس تۇجى­رىمداما. اتالمىش ءتاسىل­دىڭ ەرەك­شەلىگى – پاتسيەنتتەرگە ءوز اۋرۋىن قاداعالاۋىنا كومەكتەسۋ, ناقتى ەمدە­لۋشىنىڭ دەنساۋلىق جاعدايى ءۇشىن مەدي­تسينالىق ۇيىمدار مەن پاتسيەنتتىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا كومەكتەسۋ. 2013 جىلدان باستاپ دەنساۋ­لىق ساقتاۋ مينيسترلىگى اۋرۋدى باسقا­رۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرا باستادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ءۇشىن: قانت ديابەتى, ارتەريالىق گيپەرتەنزيا جانە سوزىلمالى جۇرەك جەتىسپەۋشىلىگى سجەا قاتا­رىنداعى ەڭ وزەكتىلەر رەتىندە بەلگىلەندى. پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان وبلىس­تارى قاناتقاقتى اۋماقتار رەتىندە انىقتالدى. وسىلايشا, بىرتىندەپ جاڭا وبلىستار باعدارلاماعا قوسىلا باستادى. اقىر سوڭىندا اتالمىش­ باعدارلاماعا قازاقستاننىڭ بار­لىق اۋماقتارى كىرەدى. اۋرۋدى باسقارۋ باعدارلاماسى پاتسيەنتتەردىڭ دەنساۋلىعىن جاق­سارتۋ, ەمدەلۋشىلەردىڭ ءوزىن-ءوزى باس­قارۋى, ءتيىمدى دارىلىك پرەپارات­تى قولدانۋىن ارتتىرۋ سىندى ءبىر­تا­لاي تاپسىرمالاردى شەشۋگە باعىت­­تالعان. ناتيجەسىندە, اۋرۋدىڭ اسقى­نۋى مەن كۇشەيۋى, جەدەل مەدي­تسي­نالىق كومەك پەن ستاتسيونارعا قاجەت­تىلىكتىڭ تومەندەۋىن كۇتۋگە بولادى. اتالمىش باعدارلامانىڭ ويدا­عىداي جۇزەگە اسۋى ءۇشىن ۋچاسكەلىك مەيىربيكەلەر بەلسەندى قاتىسۋى كەرەك. ولاردىڭ بەدەلىن, قىزمەتتىك مىندەتتەرىن كوتەرۋ, ءبىرىنشى بايلانىستىرۋشى ءدارى­گەرلەر (ۋچاسكەلىك قىزمەت) مەن ماماندار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى جاقسارتۋ, پاتسيەنتتەرگە ارنالعان قۇرالدار جانە ءتيىمدى ءبىلىم بەرەتىن باعدارلامانى تاراتۋ جانە وڭدەۋ, ت.ب. قاجەت. اقپاراتتاندىرىلعان بەلسەندى پاتسيەنت پەن ونىڭ دارىگەرمەن اراسىنداعى جاقسى قارىم-قاتى­ناسى بۇل باعدارلامادا جەتەكشى ءرول اتقارادى. اۋرۋلاردى باسقا­رۋ باعدارلاماسىن ەنگىزۋ مەدي­تسي­نالىق ۇيىمدارمەن جانە پاتسيەنت­تەردىڭ قارىم-قاتىناسىنا, ءرولى مەن جاۋاپكەرشىلىگىنە جاڭاشا قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءدىللاحان بايمەنوۆا, دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ رەسپۋبليكالىق ورتالىعىنىڭ ءبولىم باسشىسى.