«جازىلۋعا ماجبۇرلەۋگە بولمايدى» دەگەن قيسىنسىز تىيىم مەن گازەتكە جازىلۋعا قارسى اسىرە ناۋقانشىلىق ادەيى ويلاستىرىلعانداي كورىنەتىن بۇگىندە بۇل باستاما ەلدى ەلەڭ ەتكىزىپ, وي سالىپ وتىر.
«سىزدەرمەن بۇگىن كوپتەن بەرى جادىمدا جۇرگەن وزەكتى ويىمدى بولىسكەندى ءجون كورىپ وتىرمىن. قازىرگى تاڭدا عالامتورعا شىرمالعان جاستىڭ دا, كارىنىڭ دە رۋحاني وي-ساناسىنىڭ السىرەپ بارا جاتقاندىعىن كورىپ كەلەمىز. قازىر كەز كەلگەن جاستاعى ادام قالاعان بەينەجازباسىنا, ءتۇرلى مەديا-ونىمگە قول جەتكىزە الادى. بىراق وي تارازىسىنا سالىپ, قايسىسى دۇرىس, قايسىسى بۇرىس, قايسىسى شىندىق ەكەندىگىن اجىراتۋ قيىنعا سوعىپ تۇر.
عالامتوردان كۇندەلىكتى ەستىپ, ءبىلىپ, كورىپ, وقىپ جاتقان جاڭالىقتاردىڭ اراسىندا تەكسەرىلمەگەن, شىندىققا جاناسپايتىن اقپاراتتار دا بارشىلىق. عالامتوردىڭ پايدالى تۇسىن الىپ, كەرەكسىز جاعىنا شەكتەۋ قويعانىمىز دۇرىس شىعار. سوندىقتان دا, بۇل عالامتوردىڭ تورلاعان قاۋىپتى بۇلتىنان ارىلۋ ءۇشىن سىزدەردى گازەت-جۋرنالعا جازىلۋعا, ياعني رۋحاني ازىق الۋعا شاقىرامىن. گازەت-جۋرنال ءومىردىڭ ناعىز ايناسى. وندا جازىلعان ءاربىر جاڭالىق, ماقالا, ساراپتاما قانشاما جاۋاپتى ماماننىڭ تەكسەرىسىنەن ءوتىپ, وڭدەلىپ, بۇتىندەلىپ, سارالانىپ بارىپ جاريالانادى. سوندىقتان گازەت-جۋرنالدىڭ عالامتورعا قاراعاندا سالماعى باسىم», دەيدى الەۋمەتتىك جەلىدەگى جازباسىندا جانات تاجيەۆا.
ءيا, گازەتتەر اقپارات تا تاراتادى, ساراپتامالار دا جاسايدى. نەگىزگى ماسەلەنى ساراپتاپ, ءتۇسىندىرىپ, سارابدال دۇنيەلەر بەرەتىن دە – گازەت-جۋرنالدار. ۇلتتىق يدەولوگيامىز ۇلتتىق باسپاسوزبەن تارالادى, تاعانى بەكيدى. كەز كەلگەن ءداستۇرلى اقپارات قۇرالىنىڭ, سونىڭ ىشىندە ءباسپاسوزدىڭ قوعامعا, بۇقاراعا بەرەرى قيساپسىز مول ەكەنى تالاس تۋدىرماس. ادەتتە تاسقا باسىلعان ءسوزدىڭ ماڭىزى مول بولاتىنىن عىلىم دالەلدەگەن. تاربيەلىك ءمانى تۇرعىدان كەلسەك, ۇستازدار جانە اتا-انا جاناشىرلىق تانىتپاسا, بالالار باسىلىمعا ەشقاشان جازىلا المايدى. بۇگىن گازەت-جۋرنال وقىماعان بالا ەرتەڭ كىتاپ بەتىن اشپايتىن دۇمشە بولىپ وسەدى. حالىقتىڭ رۋحانياتىن كوتەرۋ, مەملەكەتتىڭ ساياساتىن قولداۋ, ۇرپاقتىڭ بويىنا ءتالىم-تاربيەنى سىڭىرۋدە دە گازەتتىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. قازىرگى كەزدە ۇستازداردىڭ ءبارى باسىلىمداردى ۇزبەي وقيدى دەسەك وتىرىك بولار. ونىمەن تۇرماي, سوڭعى جىلدارى «ماجبۇرلەمەڭدەر» دەگەن ءبىر سوزبەن-اق جازىلىمنىڭ جولى كەسىلىپ, مەكتەپ, ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ ەسىگى جۋرناليستەر ءۇشىن الىنباس قامالعا اينالعانى دا جاسىرىن ەمەس. باسپاسوزگە جازىلۋدىڭ كەرى اسەرىن ايتۋشى ۇستازدار مەن اتا-انالار دا كوپ. ولار بالالاردىڭ سوزدىك قورى ناشارلاپ كەتكەنىن ايتۋدا. بالا اتاۋلى بىردەن ۇلكەن كىتاپتاردى وقۋدى باستاپ كەتپەيدى. گازەت-جۋرنالداعى شاعىن شىعارمالار ارقىلى كىتاپ وقۋعا بەيىمدەلەدى. مەكتەپتە جۋرنال وقۋعا, كىتاپ وقۋعا ادەتتەنبەگەن بالا ەرتەڭگى كۇنى قاعازدى قولىنا المايتىن «بىتەۋلەردىڭ» قاتارىن مولايتادى. «ماجبۇرلەۋگە بولمايدى» دەگەندى ەلدەگى ءبىلىم بولىمدەرى مەن مەكتەپ ديرەكتورلارىنىڭ قاتاڭ اتقارۋعا كىرىسكەنى دە وكىنىشتى. كوپكە توپىراق شاشپايمىز, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ مۇعالىمدەر از ەمەس. مەرزىمدى باسىلىمداردى, ادەبي كىتاپتاردى كوپ وقيتىن مۇعالىمدەردىڭ سوزدىك قورى مول, شەشەن بولاتىنى ءمالىم. ساباقتى دا جاقسى تۇسىندىرەدى, وقۋشىمەن دە تەز ءتىل تابىسا الادى. ماقتاۋلى شاكىرتتەرى كوپ ۇستاز دا سولار. كوپشىلىك گازەت, كىتاپ وقيتىن مۇعالىم ەلدەن ەرەك, پاراساتتى, وزىندىك ويى, كوزقاراسى بار, پايىمى بولەك بولاتىنىن ايتىپ تا ءجۇر. ويتكەنى كوپ وقىعان ادامنىڭ وي-ءورىسى دە كەڭ بولادى. قاي قوعامدا دا گازەت-جۋرنالدىڭ ورنى مەن ماڭىزى ەرەكشە. باسىلىم بەتتەرىندە قاراپايىم حالىقتىڭ دا, دارىگەردىڭ دە, مۇعالىمنىڭ دە ماسەلەسى قوزعالادى. سويتە تۇرا مۇعالىمدەرگە «گازەتكە جازىلماسىن» دەۋ ۇلكەن ابەستىك. بۇل ويلارىمىزدى مۇعالىمدەردىڭ ورتاسىندا جۇرگەن جانات تاجيەۆا حانىم دا راستايدى.
– بۇرىن ءاربىر وتباسى اۋداندىق, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى ءتۇرلى گازەت-جۋرنالداردى وقۋعا اسىعاتىن. بۇل گازەت-جۋرنالدارداعى ماتەريالدار اقىل-وي مەن پاراساتقا نەگىزدەلىپ جازىلاتىن. كوپ وقيتىن ۇلتقا اينالامىز دەسەك, وزىمىزدەن, بالالارىمىزدان باستاۋىمىز كەرەك. بالالارىمىزدىڭ ۋاقىتىن عالامتورداعى ءارتۇرلى قۋلىق-سۇمدىقتى كورۋگە قۇرتقانشا, بىراۋىق كىتاپ, گازەت-جۋرنالعا كوڭىل ءبولۋىن قاداعالايىق. بالالارىمىز زەردەلى, پاراساتتى, يماندى, ساليقالى, ءبىلىمدى بولسىن دەسەك, قوعامىمىزدى تۇزەۋدە ەلەۋلى ءرول اتقاراتىن گازەت-جۋرنالدارىمىزدىڭ مارتەبەسىن كوتەرەيىك. دانا حالقىمىز «جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى, عالىمنىڭ حاتى ولمەيدى» دەگەن عوي. گازەت-جۋرنالدا جاريالانعان ماقالالاردىڭ اراسىندا ەل جادىندا ساقتالعاندارى قانشاما؟! ودان قالسا, جادىگەر بولىپ مۇراعاتتاردا تۇرادى. ءار وتباسى گازەت-جۋرنالعا جازىلۋدى وزىمىزدەن باستايىق, – دەيدى شىمكەنت قالالىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى.
سونداي-اق 32 جىل ءبىلىم سالاسىندا, ونىڭ ىشىندە 18 جىل ۇستازدىق قىزمەت اتقارعان جانات ارىسبەكقىزى بىزبەن اڭگىمەسىندە پەداگوگ مارتەبەسىن العالى بەرى, ياعني ارنايى زاڭ قابىلدانعان سوڭ ءوز ەركىمەن جازىلاتىن ۇستازداردىڭ ازايىپ, گازەت-جۋرنالدارعا سۇرانىس تومەندەگەنىن جاسىرمادى. «ارينە كۇشتەپ جازدىرۋ دۇرىس ەمەس, بىراق پرەزيدەنتىمىز ۇستازدار قاۋىمىنىڭ ايلىق-جالاقىسىن جوعارى دەڭگەيگە كوتەرگەن بۇگىنگى جاعدايدا حالىقپەن جۇمىس ىستەيتىن باسىلىمدارعا جازىلسا دەيمىن. ەلىمىزدەگى جاعدايدى, ساياساتتى, وزگەرىستەردى, الەۋمەتتىك احۋالدى ءاربىر ۇستازدىڭ ءبىلىپ وتىرۋى جۇمىسىنا وڭ سەپتىگىن تيگىزەرى انىق. اسىرەسە بالالارعا ارنالعان جۋرنالداردا شاكىرتتەرىنىڭ شىعارمالارى جاريالانىپ, وزدەرىنىڭ وي-پىكىرلەرىن باسىلىمدار ارقىلى ءبىلدىرىپ جاتسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. بۇگىندە 500-600 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ايلىق الىپ وتىرعان ۇستازدار باسىلىمدارعا جازىلۋدا ۇلگى كورسەتىپ, توردەن تابىلاتىن گازەت-جۋرنالداردى قاستەرلەپ, ونىڭ ابىروي-بەدەلىن اسقاقتاتۋعا ءوز ۇلەسىن قوسادى دەگەن سەنىمدەمىن. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە, بۇرىندارى ءار ءۇيدىڭ كىرەبەرىسىندە پوشتا جاشىگى بولاتىن. بۇگىندە ولار قاراۋسىز قالعان, ءتىپتى كەي ۇيلەردە جوق تا. وسىعان دا كوڭىل بولە باستاساق», دەيدى جانات ارىسبەكقىزى.
باق – ۇلكەن قۇرال, يدەولوگيالىق قارۋ. الاش قايراتكەرى احمەت بايتۇرسىن ۇلى «قۇرمەتتى وقۋشىلار» دەگەن ماقالاسىندا گازەتتىڭ نە ءۇشىن كەرەكتىگى جونىندە 4 سەبەپتى اتاپ ايتادى. سولاردىڭ ەكىنشىسى مەن ءۇشىنشىسىن ەسكە سالا كەتسەك: «ەكىنشى, گازەت – جۇرتقا قىزمەت ەتەتىن نارسە, ولاي بولاتىن ءمانىسى جۇرتتىڭ ءبىلىمدى, پىكىرلى, كورگەنى كوپ كوسەمدەرى, وقىعانى كوپ ادامدارى گازەت ارقىلى حالىقتىڭ الدىنا ءتۇسىپ, جول كورسەتىپ, ءجون سىلتەپ, باسشىلىق ايتادى. ءۇشىنشى, گازەت – حالىققا ءبىلىم تاراتۋشى. ولاي دەيتىنىمىز, گازەتتەن جۇرت ەستىمەگەنىن ەستىپ, بىلمەگەنىن ءبىلىپ, بىرتە-بىرتە ءبىلىمى مولايىپ, زەيىنى ءوسىپ, پىكىرى اشىلىپ, پاراساتى جەتىسپەكشى». ەندەشە, قالالىق ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ارىپتەستەرىنە, ۇستازدار قاۋىمىنا ارناعان ۇندەۋى قولداۋ تاۋىپ, گازەت-جۋرنالدارعا جازىلۋشىلار قاتارى كوبەيە تۇسەدى دەگەن ۇمىتتەمىز.
ايتا كەتەلىك, بۇگىندە شىمكەنت قالاسىنىڭ مەكتەپتەرىندە «وقۋعا قۇشتار مەكتەپ» جوباسى اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شارالاردا وقۋشىلار كوكتەمگى كانيكۋلدا وقىعان كىتابىنىڭ قىسقاشا مازمۇنىن ايتىپ, شىعارمالار جەلىسىمەن كەيىپكەرلەردىڭ سۋرەتىن سالۋدا. سونىمەن قاتار سىنىپتاس دوستارىن كىتاپ وقۋعا شاقىرۋدا.
شىمكەنت
