تاتتىمبەت قۇبا دومبىرانى قولىنا الىپ, جاقسىلارعا جاعالاي كوز تاستاپ, ءسال جۇرەكسىنە وتىرىپ قالدى. ۇستازدىڭ ەكى شاكىرتىن نەلىكتەن تورە مەن اتقامىنەردىڭ الدىنا الىپ كەلىپ سىنعا سالعانىن سوندا ءتۇسىندى. يگىلىك تە, ونەر دە بايدا. باي مەن تورەنىڭ اق ورداسىندا تانىلعان ادام – التى الاشقا تانىلادى. ءوزىنىڭ ۇلكەن دوداعا تۇسكەنىن ەندى پايىمداعان. قۋاندىق مەيىرلەنە جىميىپ اقىرىن باس يزەدى… ساۋساعىنا ەڭ اۋەلى ىلىنگەنى ساحارادا كوپ تارتىلا بەرمەيتىن ەسكى الابايراق كۇيدىڭ ءبىرى – سايماقتىڭ «سارى وزەنى» ەدى. بار بابىمەن توگىلتە تارتقان. ەڭ سوڭىندا جۇرەك شىمىرلاتاتىن انگە ۇقساس قامرىقتى قايىرمانى قوبىزدىڭ كۇيىندەي قىلىپ سوزا تارتقاندا, وتىرعان جۇرت ءبىر ادامداي كۇرسىنگەن.
دومبىرانىڭ قاقپاعىن كۇڭىرەنتە سوعىپ, شورت كەسىپ اياقتاعاندا, – بارەكەلدى, – دەدى قۋاندىق ەستىلەر-ەستىلمەس قىلىپ.
جاميعات «قياش تورە نە ايتادى ەكەن؟!» دەگەندەي قۇرمەتكە تولى ۇنسىزدىكتە قالعان. تورە تومەن قاراپ ءسال ءۇنسىز وتىردى. سودان سوڭ ريزا كەيىپتە تاتتىمبەتكە قاراعان.
– اينالايىن… – دەدى داۋسى ءسال قارلىعىپ, – ساۋساعىڭنان اينالايىن. قۋاندىقتىڭ قاراكەسەكتەن كەلگەن ساقتيان ەتىك سانقوي شاكىرتى بار دەۋشى ەدى. سول سەن ەكەنسىڭ عوي. كۇيدە دە سانقوي ەكەنسىڭ.
– قۋ-ەكە, – دەدى, سودان سوڭ قۋاندىققا قاراپ, – مىنا شاكىرتىڭدە ءبىز بۇرىن ەستىمەگەن ءبىر سىلقىمدىق بار. قاقپاقتىڭ ءوزى كۇڭىرەنىپ كەتەدى ەكەن.
سودان سوڭ قوشەمەتتىڭ تيەگى اعىتىلىپ جۇرت دۋىلداسىپ كەتكەندە قياش تورە تۇرا تۇرىڭدار دەگەندەي تاماعىن قاتتىراق كەنەگەن. وردادا سىلتىدەي تىنىشتىق ورنادى.
– بۇل كۇيدىڭ حيكاياسى دا قان تاتىعان اۋىر حيكايا, – دەدى قياش تورە, – قالاساڭدار ايتىپ بەرەيىن.
– ەرتەدە, وسى ءوزىمىز وتىرعان جەردى قوندىگەر قۇبا جۇرت دەگەن جايلاعان. قوندىگەر قۇبا جۇرت – الاشتىڭ ارعى اتاسى ەكەن. مىنا ءشۇرشىت بىزبەن سول كەزدە سوعىسىپ ءجۇرىپتى. ىشكى قىتايدا حۋانحى دەگەن وزەن بار. بۇكىل قىتاي جۇرتى سول وزەننىڭ جاعاسىندا ءوسىپ-ونگەن. بىراق زامانىندا حۋانحىنىڭ ەكى قاپتالى, قوندىگەردىڭ اقتىلى قويى مەن كوكالالى جىلقىسى جايلاعان جەر ەكەن. حۋانحىنىڭ قوندىگەرشە اتى - سارى وزەن. ال سارى وزەن بۇكىل قوندىگەر جۇرتىنىڭ اناسى ەكەن. ءتاڭىرىنىڭ بەرگەن سيىن-اي, اقىرى قوندىگەردىڭ باسىنان باق تايىپ شۇرشىتتەن جەڭىلەدى. قالىڭ ەل تەرىستىككە, ءتۇن تۇبىنە قونىس اۋدارادى. ول جاقتا ۇرىم دەگەن ەلمەن جانداسادى. ءسويتىپ, دۇنيەنىڭ شەتىنە دەيىن جەتكەن قوندىگەردىڭ قانى توگىلمەگەن, سۇيەگى شاشىلماعان جەرى جوق دەسەدى. سول قوندىگەر قۇبا جۇرتتا سايماق دەگەن باتىر بولىپتى, ءوزى اسقان كۇيشى ەكەن. كۇزدە قوڭىر قازدار شىعىسقا قاراي بەت تۇزەگەندە قوندىگەردىڭ باتىرلارى قول بۇلعاپ تۇرىپ:
– اسپاندا ۇشقان قوڭىر قاز
ەتىڭ – شەكەر, سورپاڭ – باز
بارعاندا دا بارارسىڭ
سارى وزەن دەگەن انامىز
جاعاسىندا قانات قاعارسىڭ
سارى وزەننىڭ ساعىنىش
سارى دەرت بولدى جۇرەككە
انامىزعا جەتەرسىڭ
سۋىنا ءتاۋاپ ەتەرسىڭ
انامىزعا جەتكەندە
سۋىنا ءتاۋاپ ەتكەندە
قوندىگەردەي وعلاننان
دۇعاي دا دۇعاي سالەم ەتەرسىڭ, –
– دەپ, مۇڭايىپ, ءبىر-ءبىرىنىڭ يىقتارىنا قولدارىن ارتىسىپ جىر جىرلايدى ەكەن. مىنە, سايماقتىڭ كۇيى وسى سارى وزەنگە دەگەن ساعىنىشتان تۋعان ەكەن.
تالاسبەك اسەمقۇلوۆتىڭ «تاتتىمبەت سەرى» رومانىنان
دەرەككوز - كۇي اڭىزى
