قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ كەدەن وداعىنا قاتىستى مالىمدەمەسى

2010 جىلعى 28 مامىردا سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا بولىپ وتكەن كەدەن وداعىنىڭ جوعارعى ورگانى وتىرىسىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى اراسىندا كەدەن وداعىن قۇرۋ شەڭبەرىندە حالىقارالىق شارتتاردى قولدانۋ تۋ­رالى كەلىسىم-شارتقا قول قوي­ىل­دى. كەلىسىم-شارت راتيفيكاتسيادان وتكەننەن كەيىن كۇشىنە ەنەدى. وسىلايشا, 2010 جىلعى 1 شىل­دە­دەن باستاپ قازاقستان مەن رەسەي­دىڭ اراسىندا بىرىڭعاي كەدەندىك اۋماقتى قۇرۋدى, وداققا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اراسىنداعى كەدەندىك شەكارالاردى جويۋدى, جۇكتەردى كە­دەندىك رەسىمدەۋدى الىپ تاستاۋدى قاراستىراتىن, قاتارىندا كەدەن وداعىنىڭ كەدەن كودەكسى دە بار كە­لىسىم-شارت جۇمىس ىستەي باستايدى. بىرىڭعاي كەدەن اۋماعى ازىرشە قازاقستان مەن رەسەي اراسىندا قۇرىلاتىن بولادى. بەلارۋس ءوزىنىڭ دايىندىق دەڭگەيىنە قاراي كەدەن وداعىنا قوسىلادى دەپ بولجانۋدا. سوڭعى ەكى اپتا بويى اتقارىل­عان قاۋىرت جۇمىستىڭ بارىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى اراسىنداعى بارلىق كەلىسپەۋشىلىكتەر ءىس جۇزىندە جويى­لىپ, ءتيىستى ءباتۋالار مەن شەشىمدەر تا­بىلدى. قازاقستان سوڭعى ەكى اپ­تاداعى كەلىسسوزدەر بارىسىندا نە نارسەگە قول جەتكىزدى؟ ءبىرىنشى كەزەكتە, بۇدان بىلاي قازاقستاننىڭ كەدەن وداعىنداعى كەدەندىك-تاريفتىك رەتتەۋلەرگە جاۋاپتى ۇلتتىقتان جوعارى ورگان – كەدەن وداعى كوميسسياسىندا تەڭ دارەجەدە ورىن الاتىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. اتالعان ورگاننىڭ بارلىق شەشىمدەرى, مىسالى, ءۇشىنشى ەلگە قارسى قورعانىس شارالارىن ەنگىزۋ بويىنشا ستاۆكالاردى وزگەرتۋ جو­نىن­دەگى جانە ت.ب. شەشىمدەر تەك كونسەنسۋس ارقىلى عانا قابىلدا­نادى. ول بۇرىن بەلگىلەنگەن داۋىستاردى ءبولۋ ءتارتىبىن جويادى. ەكىنشىدەن, ەنگىزىلەتىن كەدەندىك باج سالىقتارىن ءبولۋ نورماتيۆتەرى قايتا قارالدى – قازاقستاننىڭ ۇلەسى بۇكىل كەدەن وداعى بويىنشا جي­نالاتىن باج سالىقتارىنىڭ جالپى سوماسىنىڭ 7,69 %-ىن قۇ­رايدى. بۇل ماسەلە ماتەماتيكالىق قايتا ەسەپتەۋ سيپاتىنا يە جانە بيۋدجەتتىڭ كىرىسىنە اسەر ەتپەيدى. ۇشىنشىدەن, ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن ازا­ماتتارىمىز جەڭىل اۆتوموبيل­دەردى اكەلگەن كەزدەگى كەدەندىك باج سالىقتارىنىڭ وتە نازىك ماسەلە بولىپ تابىلاتىنى بەلگىلى. كۇردەلى كەلىسسوزدەر ناتيجە­سىن­دە ءبىز قازاقستان ءۇشىن ازاماتتا­رى­مىزعا, بۇرىن قازاقستاندا كۇشىندە بولعان رەجىمنەن دە گورى بەي­تا­راپ­تاۋ, جەڭىل­دىكتى رەجىمدى قاراستى­را­تىن الىمدار ەنگىزۋ جونىندە كەلى­سىمگە كەلدىك. بىراق ءبىز بۇل جەردە جەڭىل­دىك­تەر­دى اۆتوموبيلدەردى رەسەي فەدە­راتسياسىنىڭ اۋماعىندا قايتا ساتۋ ماقساتىندا پايدالانۋعا جول بەر­مەيتىن شەكتەۋ ەنگىزىپ وتىرمىز. ونىڭ سىرتىندا, كۇنتىزبەلىك ءبىر جىل ىشىندە ءبىر جەكە تۇلعا ەكى نەمەسە ودان دا كوپ اۆتوموبيل اكە­لەتىن بولسا, باج ستاۆكالارى جوعارىلاي تۇسەدى. وتپەلى كەزەڭ بىرىڭعاي ەكو­نو­ميكالىق كەڭىستىك جونىندەگى ءتيىستى قۇجاتتارعا قول قويىلعانعا دەيىن, ياعني 2011 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن كۇشىندە بولادى. ءبىزدىڭ كەزدەسۋىمىزدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى ناتيجەسى ەركىن ەكونو­مي­كالىق ايماقتار ءۇشىن كەدەندىك جەڭىلدىكتەر بويىنشا وتپەلى كەزەڭ بەلگىلەۋ بولىپ تابىلادى – ءبىز جۇ­مىس ىستەپ تۇرعان جەڭىلدىكتى رەجىم ەەا اۋماعىندا 2012 جىلدىڭ 1 قاڭ­تارىنا دەيىن تىركەلگەن رەزي­دەنتتەر ءۇشىن 2017 جىلعا دەيىن كۇشىندە بولادى دەپ كەلىستىك. باستاپقىدا ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىز ەەا باج سالىقتارى بويىنشا جە­ڭىلدىكتەردى الىپ تاستاۋ تۋرالى ۇسى­نىس ءبىلدىردى, بىراق ءبىزدىڭ ەەا-لار­دىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىم­دى­لى­عىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ءبىز ەەا-عا قاتىسۋشىلاردى كەدەن وداعى اۋماعىنا اكەلۋ جانە جەتكىلىكتى وڭدەۋ كريتەريلەرى ساقتالعان جاع­دايدا, سىرتقا شىعارۋ كەزىندە كەدەندىك باج سالىقتارىنان بوساتۋ جونىندەگى ءوز ۇستانىمدارىمىزدى قورعاپ قالدىق. بەسىنشىدەن, بىزگە ۇشاقتارعا كەدەندىك باج سالىقتارى بويىنشا وتپەلى كەزەڭ ەنگىزۋ ماسەلەسىندەگى سەڭدى قوزعاۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. قازىرگى ۋاقىتتا كەدەن وداعىندا ۇشاقتارعا ونىڭ قۇنىنىڭ 20 %-ى مولشەرىندەگى ستاۆكا قولدانىلادى. رەسەيدىڭ اۆياتسيالىق ونەركاسىبى ازىرگە ءبىزدىڭ تاسىمالداۋشىلارى­مىز­دى قازىرگى زامانعى, جوعارى كلاس­تى ۇشاقتارمەن, ساپالى تەحني­كالىق قىزمەتپەن, ۇيلەسىمدى قار­جىلىق جاعدايلارمەن قامتاماسىز ەتە المايدى. سوندىقتان ءبىزدىڭ اۆيا­تاسىمالداۋشىلار ءۇشىن ەنگىزىل­گەن ونىمگە, الداعى كەلىسسوزدەردە بەلگىلەنەتىن وتپەلى كەزەڭ بويىنا نولدىك ستاۆكا بەلگىلەۋ تۋرالى ءپرين­تسيپتى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى. وسىلايشا, قول جەتكىزىلگەن كە­لى­سىمدەردىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان ءوزىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنداعى ماڭىزدى كەزەڭدەردىڭ بىرىنە – تولىق دايىندالعان, ءوز تالاپتارى بارىنشا ەسكەرىلگەن بىرىڭعاي كەدەن اۋماعىن قۇرۋعا قادام جاساپ وتىر. ەندى ءبىزدىڭ بيزنەستىڭ الدىندا ۇلكەن جۇمىس تۇر, كەدەن وداعىنىڭ تابىستىلىعى دا ونىڭ ىسكەرلىك بەل­سەندىلىگىنىڭ دەڭگەيىنە بايلانىستى بولماق. ال بىزدەردى, ارىپتەستەر, مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇدان دا اۋقىمدى تاپسىرماسىن ورىنداۋ, ياعني بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى قۇرۋدى اياقتاۋ جۇمىسى كۇتىپ تۇر. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ك.ءماسىموۆ.