«رۋمىن ءتىلى وسى ولكەنى مەكەندەگەن, ونى جاقسى كورەتىن بارشانى بىرىكتىرگەنىن قالايمىن. ءبىز الەمدەگى باسقا دا 27 ميلليون اداممەن بىرگە رۋمىن تىلىندە سويلەيمىز. بۇل – ەۋروپالىق وداقتىڭ رەسمي تىلدەرىنىڭ ءبىرى», دەپ جازدى م.ساندۋ Facebook-تەگى پاراقشاسىندا.
ەل پرەزيدەنتى بۇل قادامدى تاريحي ادىلەتتىلىكتىڭ ورناعانىمەن ءتۇسىندىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, ورتاق تىلدە سويلەيتىن حالىقتى مولدوۆا جانە رۋمىن تىلدەرى دەپ, ونداعان جىل بويى قولدان ەكىگە ءبولىپ كەلدى.
«ونداعان جىل بويى مولدوۆا رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى رۋمىن تىلىندە ەمەس, مولدوۆا تىلىندە سويلەيدى دەپ ءۋاج ايتىپ كەلگەندەردىڭ ماقساتى ەلدى ەكىگە ءبولۋ بولاتىن. ويتكەنى حالىقتىڭ اراسىندا جىك تاستاعان سوڭ, ونى باعىندىرۋ مەن باسقارۋ وڭاي. بولىنگەن حالىق ءوزىن قورعاي الاتىنداي ورتاق كۇشكە يە ەمەس. ءبىزدىڭ ارامىزعا وت تاستاعىسى كەلگەندەر لينگۆيستيكاعا باس اۋىرتقان جوق. كەرىسىنشە, مولدوۆانى ۇلتتىق باقتالاستىقتا ماڭگىلىككە ۇستاعىسى كەلدى», دەيدى م.ساندۋ.
ايتا كەتەرلىگى, پرەزيدەنتتىڭ جازباسى ءبىر تاۋلىكتىڭ ىشىندە وڭ مىڭداعان لايك جيناپ, كوپتەگەن پىكىر جازىلدى. سوعان قاراعاندا, وقىرماننىڭ كوپشىلىگى بۇل قادامدى قۇپتاپ وتىر.
جالپى, ءتىل سالاسىن زەرتتەپ جۇرگەن ماماندار مولدوۆا مەن رۋمىن تىلدەرى ءبىر ەكەنىن العا تارتادى. تەك ءبىر تىلگە ەكى اتاۋ بەرىلگەن. مۇنى ءتۇسىنۋ ءۇشىن از-كەم تاريحقا كوز جۇگىرتكەن ءجون. مولدوۆا ءتىلى XVI عاسىردان باستاپ قالىپتاسىپ, XIX عاسىردا ءبىرجولا ورنىقتى. وسى كەزەڭدە رۋمىنيا مەملەكەتىنىڭ ىرگەتاسى قالانا باستاعان ەدى.
سول ۋاقىتقا دەيىن ايماقتى مەكەندەگەن حالىق ءبىر تىلدە سويلەيتىن. الايدا رۋمىنيانىڭ پايدا بولۋىمەن اتالعان ەلدىڭ ءالىپبيى لاتىن قارپىنە كوشىپ, بىرتىندەپ سلاۆيان تەكتەس سوزدەر ىعىستىرىلا باستادى. ءوز كەزەگىندە مولدوۆا ءتىلى كيريلليتسادا قالدى. بىراق 1994 جىلى مولدوۆا تاۋەلسىزدىگىن العان سوڭ لاتىن قارپىنە اۋىستى. كەيبىر سوزدەگى ايىرماشىلىق بار ەكەنىنە قاراماستان, ەكەۋى دە بىردەي ءتىل ەدى.
ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, مولدوۆانىڭ مۇنداي قادامعا بارۋىنا كورشىلەس ۋكرايناعا رەسەيدىڭ باسىپ كىرۋى اسەر ەتىپ وتىر. ياعني بۇل – ساياسي قادام. ويتكەنى حالىق تۇگەلگە دەرلىك رۋمىن تىلىندە سويلەيدى. اتاۋىن وزگەرتكەنىمەن, كۇندەلىكتى ومىردە ادامدار بۇرىنعىداي تىلدەسە بەرمەك. بۇدان بولەك, سوعىس باستالعالى مولدوۆا اۋماعىنا رەسەيلىك بىرنەشە زىمىران قۇلادى. ۋكرايناداعى ەنەرگەتيكا جۇيەسىنە جاسالعان شابۋىلدىڭ سالدارىنان كورشى ەلدەن مول مولشەردە ەلەكتر توعىن يمپورتتايتىن مولدوۆا جارىقسىز قالدى. ونىڭ ۇستىنە, تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان, بىراق مويىندالماعان پريدنەستروۆ ايماعىن رەسەي تاراپى قولدايتىنى بەلگىلى. حالىقارالىق قوعامداستىق ول ءوڭىردى مولدوۆا مەنشىگى سانايدى. وسى قادام ارقىلى ەل بيلىگى سوقىر شەكتەي بولعان اۋداندى قولدايتىن كرەملدەن اۋىلىن اۋلاق قوندىرۋدى كوزدەيدى.
مۇنى ساياسي قادام دەۋىمىزدىڭ تاعى ءبىر سەبەبى مىنادا. تۇرعىنداردىڭ كوپشىلىگى الدەقاشان وزدەرىن رۋمىنياعا جاقىن سانايتىن. ماسەلەن, 2009-2021 جىلدار ارالىعىندا رۋمىنيا تولقۇجاتىن مولدوۆا حالقىنىڭ 40 پايىزعا جۋىعى العان. بۇل ۇدەرىستىڭ 2009 جىلدان باستالماعانىن, ونىڭ الدىندا دا بولعانىن ەسكەرسەك, قازىرگى تاڭدا تۇرعىنداردىڭ ەۋروپالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتىك ازاماتتىعىن الدى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. بۇل شەشىمدى رۋمىنيا تاراپى جوعارى باعالادى. ەل پرەمەر-ءمينيسترى نيكولاە چۋكانىڭ ايتۋىنشا, كورشىلەس مەملەكەتتىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىن, ەگەمەندىگىن قولدايدى. ەكونوميكالىق ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا قولۇشىن سوزادى.
«مەن كيشينەۆتە پارلامەنتتىڭ مولدوۆا رەسپۋبليكاسىنداعى رۋمىن تىلىنە رەسمي مارتەبە بەرۋ جونىندەگى زاڭدى قابىلداۋىن قۇپتايمىن. تاريحي جانە عىلىمي شىندىقتى مويىنداۋ پرۋت وزەنىنىڭ ەكى جاعالاۋىنداعى مادەنيەت پەن ءتىلدىڭ ورتاقتىعىن راستايدى», دەيدى ن.چۋكا.
قازاقستان مەن مولدوۆا اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناس 1992 جىلى 27 شىلدەدە ورناتىلدى. ەكى ەل اراسىنداعى مادەني بايلانىس دامىپ كەلەدى. مولدوۆا استاناسى كيشينەۆتەن 130 شاقىرىم جەردەگى انەني نوي اۋدانىنداعى گۋرا-بىكۋلاي اۋىلىنداعى تەوريالىق ليتسەيگە 2008 جىلى 9 مامىردا قازاقستان ەلشىلىگى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى قاناش قامزيننىڭ مەموريالدىق تاقتاسىن ورناتقان بولاتىن. 1944 جىلى مولدوۆانى نەمىس-فاشيست باسقىنشىلارىنان قورعاۋدا كوز جۇمعان قازاقستان جاۋىنگەرىنىڭ ەسىمى كەيىن ليتسەي ورنالاسقان كوشەگە بەرىلدى. ەلىمىزدە مولدوۆان دياسپوراسىنىڭ 20 مىڭعا جۋىق وكىلى تۇرادى جانە مادەني ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى.
