مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2022 جىلعى 13 ساۋىردەگى «مەملەكەتتىك اپپارات قىزمەتىن بيۋروكراتيادان ارىلتۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» №872 جارلىعىمەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىندە بارىنشا تيىمدىلىككە قول جەتكىزۋ ءۇشىن بيزنەس-ۇدەرىستەردى وڭتايلاندىرۋ مىندەتى قويىلدى. جارلىق شەڭبەرىندە ۇكىمەتكە جانە وزگە دە مەملەكەتتىك ورگاندارعا ءوز قۇزىرەتى شەڭبەرىنە كىرەتىن اعىمداعى ماسەلەلەر بويىنشا مەملەكەت باسشىسىنا قۇجاتتاردى ءجونسىز ەنگىزۋگە تىيىم سالىندى. الايدا مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارى جەكەلەگەن ماسەلەلەر بويىنشا ءوز بەتىمەن شەشىم قابىلداۋعا جىگەرى جەتپەگەندىكتەن كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءتۇرلى سەبەپتەردى جەلەۋ ەتىپ, ماڭىزدى ەمەس ماسەلەلەرگە دە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ماقۇلداۋىن الۋ ءۇشىن جوعارىعا قۇجاتتار ۇسىنۋىن توقتاتار ەمەس.
مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندەگى كەمشىلىكتەردىڭ ءبىرى – شەكتەن تىس بيۋروكراتيا مەن قۇجات اينالىمىنىڭ كوپتىگى. وندىرىستىك ۇدەرىستەردە لاۋازىمدى تۇلعالار مەن قىزمەتكەرلەردىڭ باستاماسى مەن شىعارماشىلىعىن ايتارلىقتاي شەكتەيتىن كوپتەگەن ەرەجە مەن نۇسقاۋلىق بار.
بيزنەس-ۇدەرىستەردى تسيفرلاندىرۋ جانە اۆتوماتتاندىرۋ باياۋ قارقىنمەن جۇرگىزىلىپ كەلەدى. اۋىر ەڭبەكتى قاجەت ەتەتىن كوپتەگەن ۇدەرىس تسيفرلىق رەجىمدە جۇرگىزىلمەيدى, جالپى قۇجات اينالىمىندا قاعاز قۇجاتتاردىڭ ۇلەسى ازايماي وتىر. بيۋروكراتيامەن كۇرەس, قاعازباستىلىقتى قىسقارتۋ, پروتسەدۋرالاردى وڭتايلاندىرۋ شارالارى ناقتى ناتيجە بەرمەي وتىر, ەشكىم ء«وزى جايلى وتىرعان بۇتاعىن كەسكىسى» كەلمەيدى. بۇل رەتتە بيۋروكراتيا سىبايلاس جەمقورلىق سەبەپتەرىن تۋدىراتىنىن ايتۋ قاجەت.
بيۋروكراتيانى زەرتتەۋ وڭاي جۇمىس ەمەس, ال بۇل ماسەلەگە قاتىستى ناقتى ۇسىنىم-ۇسىنىستاردى تۇجىرىمداۋ ودان دا قيىن. ەلىمىزدە بۇگىنگى كۇنگە دەيىن بۇل باعىتتا ەلەۋلى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلگەن جوق. جۇرگىزىلگەن اكىمشىلىك رەفورمالار تەك تاڭداپ الىنعان مەملەكەتتىك ورگانداردى قايتا قۇرۋمەن نەمەسە مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندەگى قۇجات اينالىمىن وڭتايلاندىرۋ بويىنشا تيىمدىلىگى تومەن باعدارلامالاردى قابىلداۋمەن عانا شەكتەلدى. سونىمەن قاتار بۇل ءىس-شارالار كوبىنەسە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىنە ءتيىستى دەڭگەيدە فۋنكتسيونالدىق تالداۋلار جۇرگىزىلمەي-اق ىسكە اسىرىلدى.
ىشكى قۇجات اينالىمىن قالاي ازايتۋعا جانە ۇدەرىستەردى قالاي تەزدەتۋگە بولادى؟ وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبىنىڭ جوباسىن جانە ماسەلەلەردىڭ مازمۇنىن قالىپتاستىرۋ ادەتتە باسشىدان نەمەسە قۇرىلىمدىق بولىمشەلەردەن كەلەدى. ال ماسەلەلەردىڭ تۇپكىلىكتى تۇجىرىمىن بەكىتۋ نە كەلىسۋ ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى. كۇن ءتارتىبىنىڭ تاقىرىپتارى مەن مازمۇنىن قالىپتاستىرۋ كەزىندە قاعازباستىلىقتان ارىلتۋدىڭ, سونداي-اق ەلەكتروندى اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكىن بولاتىن اقپاراتتىق, نۇسقاۋشى جانە جەدەل سيپاتتاعى ماسەلەلەر مەن جۇمىستاردى قوسپاۋدىڭ ماڭىزى زور. ارقاشان وزەكتى ماسەلەلەرگە باسىمدىق بەرگەن ءجون.
وتىرىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ ءتىزىمى دە تىم ۇزاق شەشىلەدى. ارينە, تالقىلانىپ وتىرعان ماسەلەلەرگە بارىنشا ساۋاتتى ادامداردى تارتۋ ماڭىزدى. كوبىنە شاقىرىلعان تاراپتار وتىرىسقا قاتىسۋعا مۇددەلى بولمايدى, تەك وندىرىستىك ۇدەرىستەرگە جۇكتەمەسى از وكىلدەرىن جىبەرۋمەن شەكتەلەدى. سوندىقتان وتىرىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ جەكە قۇرامىن جەتەكشى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ وزدەرى انىقتاپ, شاقىرىلعان تاراپتارمەن ءوزارا تىكەلەي كەلىسىپ وتىرعانى دۇرىس.
سونداي-اق مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ دەرەكتەر قورىندا ورنالاستىرىلعان بارلىق اقپاراتتىق رەسۋرستار ءۇشىن بىرىڭعاي تالاپتار مەن نورمالاردى ازىرلەگەن دۇرىس. مەملەكەتتىك اقپاراتتاندىرۋ وبەكتىلەرىن وسىلاي بىرىكتىرۋ مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ءبىرتۇتاس شەڭبەرىندە عانا جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل ءوز كەزەگىندە مەملەكەتتiك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق-تالدامالىق ماتەريالدارىن قۇجاتتاردىڭ جوبالارىن ازiرلەۋ كەزiندە نەمەسە تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ۇدەرىسىندە, قوسىمشا راستاۋسىز جانە وڭدەۋسiز-اق پايدالانۋعا مۇمكiندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار تسيفرلىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ قارقىندى دامۋى ءاربىر مەملەكەتتىك ورگاندا ءوزىنىڭ اقپاراتتىق ونىمدەرىن بەلگىلەنگەن تارتىپپەن ورنالاستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ارنايى قۇرىلىمدىق بولىمشەنىڭ نەمەسە جاۋاپتى لاۋازىمدى تۇلعانىڭ بار بولۋىن مىندەتتەۋ دە ماڭىزدى.
باسشى باياندامالارىنىڭ جوبالارىن دايىنداۋعا جانە ونىڭ جينالىسىن وتكىزۋ تارتىبىنە كەلەءتىن بولساق, بۇلار جينالىستى دايىنداۋ جانە ماسەلەلەردى قاراۋ ۇدەرىسىندە قاجەت ەمەس. ويتكەنى ساۋاتتى ءارى بىلىكتى مودەراتور جينالىس وتكىزىپ, ماسەلەنى تالقىلاعان كەزدە ءوزىن قانداي دا ءبىر الدىن الا بەلگىلەنگەن شەڭبەر ىشىندە سەزىنۋگە ەشقاشان دا جول بەرمەيدى.
حاتتاما جوباسىن الدىن الا دايىنداماۋعا دا بولادى. ويتكەنى شەشىمدەر جينالىس ۇستىندە دايىندالىپ, اۋىزشا كەلىسىلەدى. ال حاتتامانى قول قويىپ بەكىتۋ كەزىندە تۋىنداۋى مۇمكىن داۋلى ماسەلەلەردى رەتتەپ, ءوزارا ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن قاجەت بولعان جاعدايدا اۋديو-بەينەجازبالار, ستەنوگراممالار بار.
جالپى, جۇمىس ءۇشىن تەك سوڭعى تۇپكىلىكتى ناتيجەلەرىنىڭ سيپاتتاماسى بار قورىتىندى قۇجاتتار عانا ىسكە قابىلدانعانى دۇرىس. بۇل مەملەكەتتىك ورگاندارداعى بيۋروكراتيانى ايتارلىقتاي ازايتادى. تاپسىرمانىڭ ورىندالۋى تولىق اياقتالعانعا دەيىن ارالىق بارلىق جۇمىس ەشقانداي حات-حابارسىز, مۇددەلى تۇلعالاردىڭ جۇمىس تارتىبىمەن جانە جەدەل ءوزارا ءىس-قيمىلدار ارقىلى جۇرگىزىلۋى كەرەك. بۇل رەتتە قورىتىندىلار جاساۋ مەن ورىندالعان جۇمىستاردى باعالاۋ تەك تۇراقتى تۇردە تاپسىرىلعان تۇپكىلىكتى ورىنداۋشىلاردىڭ قورىتىندى ەسەپ بەرۋ قۇجاتتارى نەگىزىندە عانا جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. بۇل قورىتىندى ەسەپ قۇجاتتارىن دايىنداۋدىڭ ساپاسى مەن وبەكتيۆتىلىگىن ارتتىرىپ قانا قويمايدى, مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ بارلىق دەڭگەيىندەگى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ ءوزارا ورتاق بيزنەس-ۇدەرىستەردى باسقارۋ بويىنشا پراكتيكالىق داعدىلارىن, يكەمدىلىكتەرىن, تىكەلەي ىقپالداسۋىن جەتىلدىرەدى. بۇل, سونداي-اق, تاپسىرمالاردى ورىنداۋشىلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى.
ەڭ دۇرىسى – جينالىستاردىڭ بيزنەس-ۇدەرىستەرىن وڭتايلاندىرۋ ماسەلەلەرىندە جينالىستاردى وتكىزۋدىڭ قاندايدا ءبىر بىرىڭعاي, تيپتىك, كوپكە ىڭعايلى بولاتىن ءتارتىبىن ازىرلەۋ. بولاشاقتا بۇل وندىرىستىك جينالىستاردىڭ بارلىق فورماتتارىن قامتۋعا يكەمدى اۆتوماتتاندىرۋ ءمودۋلىن جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونداي-اق بيۋروكراتيانى ازايتۋ ءۇشىن تەك تۇپكىلىكتى جانە ارالىق ورىنداۋشىلاردىڭ سانىن قىسقارتۋ قاجەت. مىسالى, پرەمەر-مينيستر كەڭسەسى كوبىنەسە پرەزيدەنت اكىمشىلىگى مەن تۇپكىلىكتى اتقارۋشى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اراسىندا, ال ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا قاتىستى ارالىق ورىنداۋشى قىزمەتىن اتقارادى. «جاۋاپتى ورىنداۋشى», «بىرلەسىپ ورىنداۋشى» جانە «تۇپكىلىكتى ورىنداۋشى» دەگەن ۇعىمداردى ءوزارا ناقتى اجىراتىپ, باقىلاۋداعى قۇجاتتار مەن تاپسىرمالاردىڭ ورىنداۋ جانە ەسەپ بەرۋ ۇدەرىستەرىندە ولاردىڭ فۋنكتسيونالدىق مىندەتتەرى مەن وكىلەتتىكتەرىن رەتتەيتىن ۋاقىت جەتتى. ويتكەنى ورىنداۋشىلار سانىنىڭ كوپتىگى ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن تومەندەتەدى. «قويشى كوپ بولسا, قوي ارام ولەدىنىڭ» كەرى. سوندىقتان قۇجاتتاردى نە تاپسىرمالاردى باقىلاۋعا قويۋ ۇدەرىسىن وڭتايلاندىرۋ قاجەت.
باقىلاۋعا الىنعان قۇجاتتار مەن تاپسىرمالاردى قايتالانۋى جانە وزەكتىلىگى بويىنشا ءجيى تەكسەرىپ وتىرۋ تاجىريبەسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن دا اتاپ وتكەن ءجون. باستاپقى جاۋاپتى ورگاننىڭ تەكسەرۋى قايتالاناتىن جانە وزەكتى ەمەس قۇجاتتار مەن تاپسىرمالاردى ەكشەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندە ساياسي جانە اكىمشىلىك مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر بيزنەس-ۇدەرىستەردى باسقارادى. بىرىنشىلەرى مەنشىك يەلەرى جانە ينۆەستورلار رەتىندە مەملەكەتتىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋعا جاۋاپتى جانە ستراتەگيالىق باسقارۋدى قامتاماسىز ەتەدى. سوڭعىلارى مەنەدجەرلەر رەتىندە وزدەرىنە بەرىلگەن قۇقىقتار مەن وكىلەتتىكتەر شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ بيزنەس-ۇدەرىستەرىن جەدەل رەجىمدە باسقارادى جانە ساياسي لاۋازىمدى تۇلعالارعا ەسەپ بەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى, سونداي-اق مەنەدجمەنتتى باسقارۋ بويىنشا شارالار مەن ەرەجەلەر كەشەنىن جۇزەگە اسىرادى. بۇل رەتتە قۇجاتتاردى/تاپسىرمالاردى ورىنداۋ كەزىندە بىرىنشىلەرىن ارالىق جانە ءىشىنارا شەشىمدەردى قابىلداۋعا قاتىسۋدان بوساتامىز. سونداي-اق سوڭعىلارىنا كوبىرەك جاۋاپكەرشىلىك پەن وكىلەتتىك بەرە وتىرىپ, قاراستىرىلاتىن قۇجاتتاردىڭ مەرزىمى مەن سانىن قىسقارتۋعا قوسىمشا مۇمكىندىك الامىز. ول ءۇشىن باسقارۋشىلىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ قاعيداسىنا سايكەس سالالىق قۇرىلىمدىق بولىمشەلەردىڭ باسشىلارىنا مۇددەلى بولىمدەرمەن جۇمىس ىستەۋ كەزىندە كولدەنەڭ بايلانىستاردى كەڭىرەك پايدالانۋ جانە دامىتۋ بويىنشا ارنايى وكىلەتتىكتەر بەرىلگەنى دۇرىس. بيزنەس-ۇدەرىستەردى باسقارۋدى وسىنداي ورتالىقتاندىرۋدان ارىلتۋدىڭ ناتيجەسىندە سوڭعىلارى بىرىنشىلەردىڭ قاراۋىنا مەزگىل-مەزگىل تەك ەڭ ماڭىزدى ماسەلەلەر مەن شەشىمدەردى جانە ءوز قىزمەتىنىڭ ناتيجەلەرى تۋرالى جيىنتىق ەسەپتەردى عانا ۇسىنا الادى.
ارالىق قۇجاتتار مەن ارالىق ورىنداۋشىلار قۇجات اينالىمىن ۇلعايتادى جانە ماسەلەلەردى شەشۋ ۋاقىتىن باياۋلاتادى. ءبىر تاپسىرمانى ورىنداۋ شەڭبەرىندە تۇپكىلىكتى ورىنداۋشىدان ارالىق ەسەپ بەرۋ اقپاراتىن سۇراتۋ مۇلدەم بولماۋى كەرەك جانە ارالىق ورىنداۋشىلار (بىرلەسىپ ورىنداۋشىلار) نەگىزگى جاۋاپتى ورىنداۋشىمەن قاجەتتى ءوزارا ءىس-قيمىلدى جەدەل جانە جۇمىس تارتىبىمەن جۇزەگە اسىرعانى ءجون.
ارتىق قۇجاتتار مەن بيۋروكراتيانى قىسقارتۋ عانا لاۋازىمدى تۇلعالار مەن قىزمەتكەرلەرگە وزدەرىنە تيەسىلى جۇمىس ۋاقىتىن بيزنەس-ۇدەرىستەرگە قاتىسۋشىلارمەن تىكەلەي ءارى جەدەل ىقپالداسىپ بايلانىسۋعا جانە كولدەنەڭ ءوزارا ءىس-قيمىلدارعا, سونداي-اق ازاماتتارعا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋ كەزىندە وففلاين/ونلاين رەجىمدە ولارمەن ۇزبەي جۇمىس ىستەۋگە ارناۋعا مۇمكىندىك بەرە الادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ وتكەن جىلعى 13 ساۋىردەگى №872 جارلىعىندا بەلگىلەنگەن مىندەتتەر – وزەكتى, مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق ينستيتۋتتاردى ودان ءارى دامىتۋدىڭ نەگىزگى شارتتارى. بۇل شارتتاردىڭ تولىق جانە ساپالى ىسكە اسىرىلۋى ادىلەتتى قازاقستاننىڭ كوپتەگەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەسىنىڭ شەشىلۋىنە تىكەلەي ىقپال ەتە الادى.
سونىمەن, مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ بيزنەس-ۇدەرىستەرىن ءتيىمدى باسقارۋ جانە ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن بيۋروكراتيا دەڭگەيى قانداي بولۋى كەرەك؟ ەڭ دۇرىسى, بيۋروكراتيانى سىبايلاس جەمقورلىققا ۇشىراتپايتىن, جۇمىستى ساپالى جانە ۇتىمدى ورىنداۋ مۇددەسىنەن باسقا مۇددەسى جوق جاقسى قالىپتاسقان تەتىك رەتىندە قاراۋ كەرەك. باسقارۋ اپپاراتىنىڭ ءبىر ءتۇرى رەتىندە بيۋروكراتيا ارقاشان قاجەت, بىراق شامادان تىس اكىمشىلىك جۇرگىزۋ سىبايلاس جەمقورلىققا قولايلى جاعدايلاردى دا تۋعىزادى. سوندىقتان دا بيۋروكراتيانىڭ سىبايلاس جەمقورلىقتى بولدىرمايتىنداي دەڭگەيى قانداي بولۋى كەرەك دەگەن وزەكتى سۇراققا جاۋاپ ىزدەۋدىڭ دە ءجونى بار.
بۇگىنگى تاڭدا مۇنداي سۇراققا جاۋاپ بەرە الاتىن عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدىڭ قاجەتتىلىگى ايدان انىق. بيۋروكراتيادان ارىلتۋدىڭ تۇپكى ماقساتى دا, باستى ناتيجەلەرى دە قوعامدى سىبايلاس جەمقورلىقتان ارىلتۋعا جان-جاقتى باعىتتالعانى دۇرىس. بيۋروكراتيادان ارىلتۋ بيزنەس-ۇدەرىستەردى سىبايلاس جەمقورلىقتان ارىلتۋعا ءبىر قادام بولسا دا جاقىنداتادى. ورىنداۋشىلاردىڭ بيزنەس-ۇدەرىستەردىڭ مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تۋىنداتقان نەگىزسىز قيىندىقتارى وندىرىستىك قاتىناستاردى زاڭدى رەتتەۋشىلەردىڭ ورنىن وزگە بوتەن مۇددەلەردىڭ باسىپ الۋىنا اكەلىپ سوعادى. سوندىقتان ء«بارىن دە شەشەتىن كادرلار» زاڭمەن بەلگىلەنگەن ماقساتتاردان جانە قوعامدا ماقۇلدانعان مادەني-ادامگەرشىلىك نورمالاردان تۋىندايتىن ءادىل شەشىمدەر قابىلداۋعا مىندەتتى, ولاردىڭ بويىنا جالپى ادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى ءسىڭىرۋ قاجەت. وسى ورايدا, مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ەتيكا كودەكسىنىڭ دە, كورپوراتيۆتىك ەتيكانىڭ دا نورمالارى مەن تالاپتارىنىڭ مۇلتىكسىز ورىندالۋىن جانە ولاردى ورىنداتۋدى قامتاماسىز ەتۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزى وزەكتى ماسەلە دەپ ايتۋعا بولادى. بيۋروكراتيا كوپ بولسا دا جامان, بيۋروكراتيا از بولسا دا جامان. سوندىقتان كادرلار قوعام مەن مەملەكەت يگىلىگى ءۇشىن ءتيىمدى, ادال جۇمىس ىستەۋگە ۇمتىلاتىن بيۋروكراتيا مەن تاراپتار مۇددەلەرىنىڭ تەڭگەرىمىنىڭ التىن ورتاشەگىن تابۋ ماڭىزدى.
قوعامداعى تۇيتكىل شەشۋى كۇردەلى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى دە ەڭسەرە وتىرىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ۋاقتىلى, تولىق جانە ساپالى ورىنداۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ جولدارى بار ەكەنى انىق. بۇگىندە سول جولداردان مۇدىرمەي ءجۇرىپ وتەتىن, ادال ەڭبەگىمەن ەلىنىڭ بولاشاعىنا قىزمەت ەتەتىن جاڭاشىل, مەملەكەتشىل, ۇلتجاندى كاسىبي مامانداردىڭ جانە ادىلەتتى شەشىم قابىلداۋعا قابىلەتتى باسقارۋشىلاردىڭ كەزەگى كۇتىپ تۇرعانى دا انىق.
ءمۇتالاپ ءابساتتاروۆ,
تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنتف
