نەمەرەلەرىنىڭ تاربيەسىنە ەرەكشە ءمان بەرگەن اسىل اجەلەر ۇل مەن قىزدىڭ عانا باعبانى ەمەس, ۇلتتىڭ دا ۇيىتقىسى بولا بىلگەن. بالا اتاۋلى تەلەفونعا تاۋەلدى بولعان بۇگىنگى زاماندا دۇنيەگە كەلگەن ءسابيدى بەسىك جىرىمەن الديلەپ, ەس بىلگەندە ەرتەگى-جىرلارىمەن سۋسىنداتاتىن اجەلەردىڭ ءالى دە بار ەكەنى قۋانتادى.
ءيا, ايتايىن دەگەنىمىز 68 مىڭ كىتاپ وقىپ, 10 ءتىل مەڭگەرگەن مەيىرحانعا بىلىمدىلىك ۇلكەن جەتىستىككە جەتكىزەتىنىن ۇقتىرعان ناعاشى اجەسى جۇماش بولاتىن. ال ساليحا اجەسى بىرنەشە جىل زەينەتاقىسىن جيناپ, رەسەيدەن مىڭ دانا كىتاپقا تاپسىرىس بەرىپ الدىرعان. تۇلكىباس اۋدانى تاستۇمسىق اۋىلىنىڭ تۋماسى مەيىرحان توپانبايدى بۇگىندە بۇكىل ەلگە تانىتقان دا كوپ وقىپ, كوپ ءتىل بىلۋگە دەگەن قۇشتارلىعى, وسى ماقساتتاعى ىزدەنىمپازدىعى مەن ەڭبەكقورلىعى. بەس جاسار نەمەرەسىنىڭ كىتاپقا دەگەن قۇشتارلىعىن اڭعارعان اجەسى وعان رەشاد نۋري گيۋنتەكيننىڭ «بوزتورعاي» كىتابىن سىيلاپتى. مارقۇم ناعاشى اجەسى «جۇيكەڭ تىنىشتالادى», دەپ ش ۇلىق توقۋدى دا ۇيرەتكەن. بۇگىندە قولونەر جۇمىستارى دا مەيىرحاننىڭ تۇراقتى ءحوببيى. «بوزتورعاي» مەن شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ «اتادان قالعان تۇياق» اتتى شىعارماسىن ءبىر كەزەڭدە باستاپ, بىردەي اياقتاعان. بالا مەيىرحاننىڭ العاشقى كىتاپ وقۋى وسىلاي باستالعان. كەيىن رەشاد نۋري گيۋنتەكيننىڭ ء«انشى قۇس» كىتابىن وقىپ ءجۇرىپ كوپ ءتىلدى مەڭگەرسەم دەگەن وي كەلەدى.
«كوپ ءتىلدى مەڭگەرۋىمە تۇرتكى بولعان شىڭعىس ايتماتوۆ پەن رەشاد نۋري گيۋنتەكين بولدى. بەس جاسىمدا ەكى كىتاپتى وقىپ ءبىتىرىپ, ءۇش ءتىلدى مەڭگەردىم. كىشكەنتايىمنان بىلىمگە قۇشتارلىعىمدى وياتقان ناعاشى اجەم ەكەنىن ايتۋدان جالىقپايمىن. سەبەبى سال اۋرۋىنا شالدىققان بالا بولعاندىقتان, ۇنەمى اجەممەن بىرگە بولۋعا تۋرا كەلەتىن. ەكەۋمىز وقىعان كىتاپتارىمىزدى تالقىلاپ, ۇزاعىنان وتىرىپ ءتۇرلى تاقىرىپتا اڭگىمە-دۇكەن قۇراتىنبىز», دەيدى مەيىرحان.
اناسى ۇلبوسىن ابەنوۆا دا كىتاپ وقۋعا قۇشتار جانداردىڭ ءبىرى. شەت تىلدەرى ءپانىنىڭ مۇعالىمى ۇلىنىڭ دەنساۋلىعىن ويلاپ, جۇمىستان شىعىپ بار ۋاقىتىن بالا تاربيەسىنە ارناعان. ال مەيىرحاننىڭ بىلىمگە قىزىعۋشىلىعىن ءارى قاراي جەتىلدىرە, شىڭداي تۇسكەن – ۇستازى جاننا بوتاباەۆا. فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, 20 جىلدان بەرى سال اۋرۋىنا شالدىققان بالالارعا ءتىل ۇيرەتىپ جۇرگەن ۇستاز. جاننا بوتاباەۆا شىمكەنتتەگى اكادەميك ءا.قۋاتبەكوۆ اتىنداعى حالىقتار دوستىعى ۋنيۆەرسيتەتىندە ەكى بىردەي جوعارى ءبىلىم العان مەيىرحانعا ورىس تىلىنەن ءدارىس بەردى. قازىر ج.تاشەنوۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن ۇستاز شاكىرتىنە ءبىر اپتادا 14 كىتاپ وقۋدىڭ جولىن كورسەتكەن. وقۋمەن قاتار قىسقاشا تالداۋ جاساپ وتىرعان. ءبىر اپتادا 17 كىتاپ وقىعان كەزدەرى دە بولىپتى. جاس جىگىتتىڭ 68 مىڭ كىتاپ وقىعانىنا كۇماندانا قارايتىندار دا تابىلار. بۇل ورايدا مەيىرحان كىتاپ وقۋداعى ءوز ءادىسىن دە جاسىرمايدى. «وسىنشاما كىتاپتىڭ ءبىر بەتىن جىبەرمەي وقۋ مۇمكىن ەمەس, ارينە. ول كىتاپتىڭ بارلىعىن قولىما العانمىن, وقىعانمىن. بىراق ىشىنەن كەرەك جەرىن ءتۇرتىپ الامىن. مىسالى, «قاراش-قاراش وقيعاسى» پوۆەسىن قاراستىرساق, جالپى كىتاپتى شولىپ شىعىپ, ىشىندەگى كەرەك قاجەتتى جەرلەرىن, ولەڭدەردى قاعازعا ءتۇرتىپ الامىن. مازمۇنىن تولىق زەرتتەيمىن. سونىمەن كىتاپ وقىلدى دەپ ەسەپتەيمىن. ونىڭ مەتوديكاسى سونداي. كەيىن ۋاقىت وتە كەلە سول كىتاپتاردى قايتا وقۋعا نەمەسە اۋديو كىتاپ تۇرىندەگى ۇلگىسىن تىڭداپ تۇرۋعا تىرىسامىن. ءبىر كۇنىمنىڭ 18-19 ساعاتىن كىتاپ وقۋعا ارنايمىن. باسقا جۇمىس ىستەپ وتىرسام دا, كىتاپتىڭ اۋديونۇسقاسىن قوسىپ قويامىن. ونى تىڭداۋ ارقىلى قايتا ەسكە تۇسىرەمىن. مۇنى مەن داعدىعا اينالدىرعانمىن. قايتا وقىپ, تىڭداپ ەسكە ءتۇسىرىپ تۇرماسام, ول كىتاپ ۇمىت بولاتىنى انىق. تاعى دا وسى تۇستا اجەم تۋرالى ايتپاسام بولماس. سەبەبى بۇل جاقسى قاسيەتتى دە بويىما سىڭىرگەن ناعاشى اجەم. مەن برايل كىتاپتاردى دا كوپ وقىدىم. برايل كىتاپ كادۋىلگى كىتاپتارعا قاراعاندا جەڭىلىرەك. برايل الىپپەسى – زاعيپتار الىپپەسى. ساۋساقتىڭ ۇشى ارقىلى وقىلاتىن كىتاپ. قازاقستانعا العاش كەلگەن قازاقشا برايل الىپپەسىنىڭ اتاسى – اقان قاسىموۆ. بۇل الىپپەنىڭ پايدالى تۇسى دا بار. ول كوزگە سالماق تۇسىرمەيدى جانە قاراپايىم كىتاپتان ارىپتەرى كىشكەنتاي بولىپ كەلەدى. ءيا, 68 مىڭ كىتاپ وقۋ مۇمكىن ەمەس دەپ سانايتىندار بار. بىراق ول – مۇمكىن! ادامنىڭ جان تىنىسىن اشاتىن دۇنيەدەگى جالعىز نارسە – كىتاپ. كىتاپتى ەشتەڭە الماستىرا المايدى. ادامزاتتىڭ نەگىزگى مۇراتى – ادام بولۋ بولسا, سول مۇراتقا جەتكىزەتىن كىتاپ», دەيدى مەيىرحان.
كىتاپقا قۇشتارلىعى ءتىل ۇيرەنۋگە سەبەپ بولعان مەيىرحان 10 تىلدە ەركىن سويلەي الادى. ءار ءسوزدىڭ ماعىناسىنا بالا كەزدەن ءمان بەرە قاراپ, ءار تىلدەگى ەڭ عاجاپ دەگەن سوزدەردى ۇيرەنۋدى ادەتكە اينالدىرعان. انا تىلىمىزدەن كەيىن جۇرەگىنە جاقىنى – تۇرىك, يسپان, فرانتسۋز تىلدەرى. بۇل شەت تىلدەرىندە انا تىلىندەي ەركىن سويلەي الادى. تۇرىك ءتىلىن بالا كەزدەن انا تىلىمەن قاتار ۇيرەنگەن. تۇرىك تىلىنە دەگەن قىزىعۋشىلىعى گرەك ءتىلىن ۇيرەنۋىنە تۇرتكى بولدى. ال يسپان تىلىنە دەگەن قىزىعۋشىلىعى ەرەكشە. جالپى, سول ەلدىڭ تاريحىنا, مادەنيەتىنە, سالت-ءداستۇرى مەن ادەبيەتىنە دەگەن قىزىعۋشىلىعى ءتىل ۇيرەنۋگە جەتەلەگەن. فرانتسۋز ءتىلىن مەكتەپتە ۇيرەنگەن ول قازىر يتاليان ءتىلىن مەڭگەرۋدە. نەمىس, پارسى, پولياك جانە تاجىك تىلدەرىن وڭاي مەڭگەرگەن وعان اعىلشىن ءتىلى قيىنداۋ بولعان. ءوزى بىلەتىن تىلدەرگە ارنايى ۋاقىت ءبولىپ, ولەڭ وقۋدى ادەتكە اينالدىرعان ول قويىن كىتاپشاسىنا قازاقشالاپ جازۋ ارقىلى جادىن جاتتىقتىرىپ, كوكجيەگىن كەڭەيتەدى. بوس ۋاقىتىندا شەتەل اۆتورلارىنىڭ شىعارمالارىن قازاق تىلىنە اۋدارادى. ء«تىلدى مەڭگەرۋ ارقىلى كوپتەگەن دوس تاپتىم. ءوزىمدى تاپتىم. ءتىل ارقىلى جولىمدا جاقسى ادامدار كەز بولدى. ۇلكەن-ۇلكەن ەسىكتەر اشىلا باستادى. ءتىلدىڭ كيەسىن ۇعىندىم», دەيدى كەيىپكەرىمىز.
اۋىلدا كىتاپحاناشى بولىپ جۇمىس ىستەيتىن ءبىرىنشى توپتاعى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى 28 جاستاعى جىگىتتىڭ ايتارى كوپ. جوعارى وقۋ ورنىندا ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى ماماندىعىن العان ونى كىتاپقا دەگەن قۇمارلىق ەرىكسىز كىتاپحاناعا جەتەلەگەن. «مەنىڭ بار بايلىعىم – كىتاپ پەن كىتاپحانادان تاپقان دوستارىم, ارىپتەستەرىم. جالعىز بولسام, مەن ەشتەڭەگە قول جەتكىزبەس ەدىم. تاجىكتەردە «سەن قادام جاساۋدى باستاماساڭ, بۇلاققا دا, باققا دا جەتپەيسىڭ» دەگەن ءسوز بار. ءجۇرىپ-تۇرۋدان بولەك, ادامداردىڭ كوزقاراسىنىڭ ءوزى دە اۋىر تيەدى. كەدەرگىلەر دە ءجيى كەزىگەدى. ادامدار ءالى ءبىزدى تولىق قابىلداۋعا دايىن ەمەس. دايىن ەمەس دەپ وتىرا بەرۋگە دە بولمايدى. بار ەكەنىمىزدى كورسەتۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن. ءبىزدىڭ قوعام مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتارعا ايانىشتى حالمەن نەمەسە ماسىل دەپ قارايدى. سونىمەن بىرگە كوپشىلىگى ولاردى جۇمىسقا الۋدان قاشادى», دەيدى مەيىرحان ىشكى جان دۇنيەسىندەگى ارپالىستى سەزدىرىپ. ءيا, مۇگەدەك جانعا كۇتىمنەن بولەك وتباسىنىڭ سەنىمى, ورتانىڭ مەيىرىمى اۋاداي كەرەك. اتا-اناسىنىڭ قولداۋىمەن قيىندىقتاردان وتكەنىن ايتقان ول, اياقكيىمىمنىڭ باۋىن ءالى كۇنگە دەيىن اناسى بايلاپ بەرەتىنىن دە جاسىرمادى. «بارلىق سىناقتى اجەم مەن انام ۇشەۋمىز كورىپ كەلەمىز. تالما اۋرۋىنان كوزىمنىڭ كورۋ قابىلەتى كەمىگەن كەزدە دە ۇشەۋمىز سىناقتان شىعۋدىڭ جولىن ىزدەدىك. انام مەنى ورتا جاستان اسقاندا ومىرگە اكەلگەن. ءۇش ايلىعىمدا سال اۋرۋىنا شالدىققانىمدى ءبىلىپتى. انام ەرتەڭىمدى ويلاپ, نەگىزگى جۇمىسىنان شىعىپ, ءومىر بويىنا مەنىڭ كۇتىمىممەن اينالىستى. بالقارلاردا: «تىرلىك ەتپەگەننىڭ ومىرگە بەرەرى جوق» دەگەن ادەمى ەستى ءسوز بار. مەندەگى ومىرلىك ماقسات – ادامعا ماسىل بولماۋ. ۇيدە جاتىپ, ءوزىمنىڭ تالانتىمدى تۇنشىقتىرىپ, بولمىسىما قيانات ەتكىم كەلمەيدى. جانىمدى جادىراتار ءبىر جاقسىلىق بولسا, ول – جۇمىس ىستەۋىم. سەبەبى ەگەر جۇمىس ىستەمەسەم, كۇندەلىكتى قولداناتىن ءدارىمدى انام مەن اكەم زەينەتاقىسىنان اپەرەر ەدى. مەنىڭ الدىمدا ەكى تاڭداۋ بولدى. ءبىرىنشىسى – مۇگەدەكتىگىمە مويىنسىنىپ, قاراڭعى بولمەدە وتىرۋ. ەكىنشىسى – مۇمكىندىگىمنىڭ شەكتەۋلى بولعانىنا قاراماستان, الەمدە ادامزاتقا بەرىلگەن قانشاما مۇمكىندىكتىڭ بار ەكەنىنە كوز جەتكىزۋ. اينالامدا بولىپ جاتقان عاجايىپتاردى, تىرشىلىكتى جان-تانىممەن سەزىنۋ. وقۋ. ءبىلىم الۋ. وسى ارقىلى ءوز قاجەتتىلىگىمدى ءوزىم قامتاماسىز ەتۋ. الەمدى تانۋ, عاجايىپتاردى سەزىنۋ مەنىڭ قولىمنان كەلدى. ال وسىنىڭ بارلىعىن ىستەۋىمە وتباسىمنىڭ قولداۋى مىقتى بولدى», دەيدى مەيىرحان. اكەسى مەيرامبەك ۇلىن ەمدەتەمىن دەپ 75 جاسقا دەيىن كۇزەتشى بولىپ جۇمىس ىستەگەن. بۇل جايت جانىنا قاتتى باتقان مەيىرحان اكەسى بەينەتىنىڭ زەينەتىن كورگەنىن قالاپ, جۇمىسقا ارالاسقان. بۇگىندە ءوزى تۋىپ-وسكەن اۋىلدا كىتاپحاناشى بولىپ جۇرگەن جاس جىگىت وسى جولدا وزىنە ۇلكەن قولداۋ كورسەتىپ, جۇمىسقا قابىلدانۋىنا كومەكتەسكەن اۋداندىق مادەنيەت ءبولىمىنىڭ باسشىسى م.امانوۆقا, اۋداندىق ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسىنىڭ باسشىسى قامار مەكەمبايقىزىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
ايتا كەتەلىك, مەيىرحان مەيرامبەك ۇلى شىمكەنت قالالىق جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىنىڭ جانە تۇلكىباس اۋدانىنىڭ جىل ۇزدىكتەرى تاڭدالعان تۇستا «ۇزدىك وقىرمان – 2021» اتانعان. سول كەزدە وقىعان كىتاپتارىنىڭ ءتىزىمى ارنايى حاتتاماعا ەنگىزىلىپ, ۇسىنىلعان ەكەن. ياعني سول جىلعى ساناق بويىنشا ونىڭ ۋنيۆەرسيتەت كىتاپحاناسىنان 3 987 كىتاپ, ارنايى كىتاپحانادان 29 536 اۋديو جانە برايل كىتاپ, اۋداندىق كىتاپحانادان – 27 777, جاسكەشۋ اۋىلدىق كىتاپحاناسىنان – 404, تاستۇمسىق اۋىلدىق كىتاپحاناسىنان 198 كىتاپ وقىعانى بەلگىلى بولعان. ودان بەرگى ۋاقىتتا مەيرامبەك 3 مىڭنان اسا كىتاپ, 4 100 برايل جانە 400-گە جۋىق اۋديو كىتاپ وقىپتى.
تۇركىستان وبلىسى
