ءيا, «كونە تارازدى» تىڭداعان ادامنىڭ كوز الدىنان بايىرعى شاھاردىڭ تاريحى ىسپەتتى. باستاۋى دا, شارىقتاۋ شەگى دە جانىڭدى باۋراي بەرەدى. قۇددى ءبىر قويىلىمدى كومپوزيتور رەتىندە ارلەي وتىرىپ, رەجيسسەر رەتىندە شيرىقتىرا تۇسكەندەي مە, قالاي ءوزى؟ ونىڭ «جالىن كەشكەن» دەگەن ءانى دە كەزىندە حيت بولعانى بارشاعا ءمالىم...
كۇي جانرىنىڭ ونەردىڭ باسقا سالاسىنان ايىرماشىلىعى – ادام بالاسى اۋىزبەن ايتىپ, بوياۋمەن بەينەلەپ بەرە المايتىن تابيعاتتىڭ تىلسىم سىرى مەن سۇلۋلىعىن مۋزىكا ىرعاعىمەن جەتكىزە بىلۋىندە شىعار... كۇيشى-كومپوزيتور, امان مالدىباەۆتىڭ ەسىمى بىلايعى جۇرتقا تاڭسىق ەمەس. ويتكەنى ءوز ونەرىمەن ءدۇيىم ەلدى تامساندىرىپ, ونەر الەمىندە ورگە ءجۇزىپ جۇرگەن امان مالدىباەۆ قاسيەتتى دومبىرامەن ەلگە قىزمەت ەتىپ كەلەدى.
راسىندا امان مالدىباەۆتىڭ «كونە تاراز» كۇيى قازاق مۋزىكاسىنىڭ «التىن قورىنا» ەندى. «عالامات», «مۇڭدى ساز», «شوقاي داتقا», «مۇڭلى تامشىلار» جانە تاعى باسقا كۇيلەردىڭ, سونداي-اق «شىرايلىم», «جالىن كەشكەن», «جاستار مارشى», «ناز سەزىم», «اققۋ ءانى» سەكىلدى اندەردىڭ اۆتورى رەتىندە دە ول كوپشىلىك ورتاعا كەڭىنەن تانىمال ازامات دەسەك, قاتەلەسپەيمىز.
ول بۇعاناسى بەكىپ, قاناتى قاتايماعان بالالىق شاعىنان-اق «ناعىز قازاق – قازاق ەمەس, ناعىز قازاق – دومبىرا» دەگەندى كوكەيىنە ءتۇيىپ وسكەن جان. اۋىل بالاسى رەتىندە ويىنعا ەمەس, ويعا اۋەس بولدى. بوي جارىستىرمادى, ەرتەرەك ەسەيىپ, اينالاسىمەن وي جارىستىردى.
امان جامبىل مادەني-اعارتۋ ۋچيليششەسىنىڭ تەاتر بولىمىنە وقۋعا ءتۇسىپ, ودان كەيىن ونەردەگى ءبىلىمىن الماتىداعى چايكوۆسكي اتىنداعى مۋزىكالىق ۋچيليششەدە جالعاستىرادى. مۇندا حالىق اسپاپتارى ءبولىمىن ءبىتىرىپ, ەكى جىلدىق دايىندىق كۋرسىنان كەيىن قۇرمانعازى اتىنداعى مەملەكەتتىك كونسەرۆاتوريانىڭ حالىق اسپاپتارى بولىمىنە ءتۇسىپ, ارمانىن شىنايى ومىرگە اينالدىرۋ جولىندا تالماي تەر توگەدى. بەلگىلى ونەر قايراتكەرلەرى, عاجايىپ كومپوزيتورلاردان ءدارىس الادى. نيكولاي لاۆششەنكو, بوريس ەرزاكوۆيچ, شامعون قاجىعاليەۆ سەكىلدى تۋمالاردىڭ ءتالىمىن بويىنا جيىپ, تاجىريبەسىن تولىستىرادى.
ول 1989 جىلى جامبىل قالاسىنا كەلىپ «اۋليەاتا ورەندەرى», 1991 جىلى «شەجىرە» فولكلورلىق ءانسامبلىن قۇرىپ, وعان ءوزى جەتەكشىلىك ەتەدى. ۇجىمنىڭ رەپەرتۋارىن تولىقتىرۋدا تىنباي ەڭبەكتەنەدى. بۇگىنگى تاڭداعى قازاق ەستراداسىنىڭ جارىق جۇلدىزى دوسىمجان تاڭاتاروۆ العاشقى ونەر جولىن امان مالدىباەۆتىڭ انسامبلىندە باستاعانىن ءسوز ەتە كەتسەك, مالدىباەۆتىڭ كورەگەندىلىگىن بايقاتقانداي بولارمىز, ءسىرا؟!
جالعىز دوسىمجان عانا ەمەس, ەسترادا جۇلدىزى, مەملەكەتتىك «دارىن» سىيلىعىنىڭ يەگەرى, ءىنىسى ماديار مالدىباەۆ, رەسپۋبليكالىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتى نۇرلىبەك قادىربەرگەنوۆ, انشىلەر قۇرالاي عايىموۆا, گۇلشات سوپبەكوۆا, جانار ۇستەمىروۆا جانە وزگەلەر امان مالدىباەۆتىڭ ءدارىسىن بويىنا ءسىڭىردى. بەلگىلى كومپوزيتورلاردىڭ ءان-كۇيلەرىن ورىنداپ جۇرگەن ءانشى-كۇيشىلەر تالاي بايقاۋلاردا لاۋرەات اتانىپ, اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق جەتىستىككە جەتكەنى وزىنشە ءبىر اڭگىمە. قازاق مۇندايدا «ۇستازى جاقسىنىڭ ۇستامى جاقسى» دەپ ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ جاتادى عوي…
جۇرتشىلىق امان مالدىباەۆتى كومپوزيتور رەتىندە تانىپ جۇرگەن كەزدە ول اكتەرلىك قابىلەتىمەن دە جارق ەتە قالعان بولاتىن. بەلگىلى رەجيسسەر ەرمەك تۇرسىنوۆتىڭ «شال» اتتى كوركەم فيلمىندە نەگىزگى رولدەردىڭ ءبىرى قالتايدىڭ وبرازىن قال-قادەرىنشە اشقانىن جۇرت جاقسى بىلەدى.
«كوركەم فيلمگە ءتۇسۋ يدەياسى ماعان قاتتى ۇناعانىن قالايشا جاسىرايىن؟ بۇل مەنىڭ ومىرىمدەگى جارقىن ساتتەردىڭ ءبىرى بولدى دەپ تولىققاندى ايتا الامىن. وسىنداي عاجاپ مۇمكىندىكتى ءمۇلت جىبەرمەۋ ماعان اماناتتالعان بولاتىن. اماناتقا قيانات جاساعان جوقپىن», دەيدى ول اعىنان جارىلىپ.
كەيىپكەرىمىزدىڭ پەرزەنتتەرى دە ونەر الەمىنەن الىس ەمەس. ولاردىڭ ءبارى دە تالانتتى ازاماتتاردىڭ قاتارىندا دەسەك, قاتەلەسپەسپىز. وسىندايدا «اكە كورگەن – وق جونار, شەشە كورگەن تون پىشەر» دەگەن ماقال ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى.
«ۇلدارىم اناسىنىڭ قۇرساعىندا جاتقاندا ايى-كۇنى جاقىنداپ وتىرعان كەلىنشەگىمنىڭ جانىندا وتىرىپ كۇي تارتاتىنمىن. قازاقتىڭ عاجاپ كۇيلەرىن بالالارىمنىڭ ساناسىنا تيتتەيىنەن سىڭىرگىم كەلدى. پەرزەنتتەرىم ومىرگە كەلگەننەن كەيىن بەسىگىن تەربەتىپ وتىرىپ, تالاي رەت ءان ايتىپ, كۇمبىرلەتىپ كۇي شەرتىپ الديلەۋشى ەدىك», دەگەن امان مالدىباەۆتىڭ سوزىنەن ۇرپاعىنىڭ ونەرگە نەگە جاقىن بولعاندىعىن اڭعارا تۇسكەندەيمىز.
ۇلدارىنىڭ ۇلكەنى الىبەك وقۋشىلار اراسىندا وتكەن حالىقارالىق «ازيا داۋىسى» ءان بايقاۋىنىڭ ديپلومانتى ەكەنىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەس. ونىڭ كومپوزيتورلىق قىرى دا بارشىلىق. كونە شاھارداعى سان ءتۇرلى جيىندار مەن مەرەكەلىك ءىس-شارالاردا قولىنداعى ساكسوفونىنان سىزىلتىپ ساز توگىپ تۇراتىن الىبەكتىڭ شەبەرلىگىنە ءتانتىمىز. ونەر ادام بالاسىن ورگە سۇيرەيدى. ەل كورەسىڭ, جەر كورەسىڭ. اينالاڭدى, جەر-جاھاندى تاني تۇسەسىڭ. تاڭداۋىڭ تۇزەلىپ, تالعامىڭ قالىپتاسادى. ويعا شوماسىڭ…
الىبەك اكەسىمەن بىرگە گەرمانيانىڭ ەڭ كورىكتى ون قالاسىن ارالاپتى. وركەنيەت كوشىندە وزىق ورنى بار ەلدىڭ مادەنيەتى وعان وي سالعانى انىق. ورتانشى ۇلى رۇستەم بەلارۋستە وتكەن حالىقارالىق ءان كونكۋرسىنىڭ I ورىن يەگەرى, ماسكەۋدە, نوۆوسىبىردە وتكەن حالىقارالىق ونەر دودالارىنىڭ ديپلومانتى ەكەن. كەنجە ۇلى قازىبەك – قوبىزشى. جاس قوبىزشىلاردىڭ حالىقارالىق «جەز كيىك» اتتى بايقاۋىندا لاۋرەات اتانسا, رەسپۋبليكالىق جاس ورىنداۋشىلار الامانىندا II ورىندى ولجالادى. قازىبەك بۇل جۇلدەلەرمەن شەكتەلىپ, توقتاپ قالعان جوق. 2012 جىلى حالىقارالىق «شابىت» فەستيۆالىندە ايى وڭىنان تۋىپ, بەلگىلى قوبىزشى قازىبەك ابەنوۆ اتىنداعى ارنايى جۇلدەنى يەلەندى.
قازىرگى كەزدە امان مالدىباەۆ ونەرلى وتباسىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى سەكىلدى… دومبىرا مەن كۇي – قاي كەزدە دە قازاققا امانات. سول اماناتقا داق تۇسىرمەي جۇرگەن امان سەكىلدى ازاماتتار امان بولسىن!
