ارينە, تابىستى تىرلىك تاتۋلىقتان باستاۋ الادى. اۋدان حالقىنىڭ بىرلىگىن بەكەمدەي ءتۇسۋ ءۇشىن قاراكەمەر, ماسانشى, سورتوبە, اۋقاتتى, قاراسۋ, قاراساي اۋىلدىق وكرۋگتەرىنىڭ ارداگەرلەرىنەن بىرلەسكەن قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسى قۇرىلدى. كەڭەس قۇرامىنا اۋىلداعى بەدەلدى اۋىل اقساقالدارى مەن جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر ەندى.
وبلىس اكىمدىگىنىڭ مادەنيەت, ارحيۆتەر جانە قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قورداي اۋدانىنا «بىرلىك ءتۇبى – بەرەكە» اتتى مادەني كەرۋەن كەلىپ, اۋىلداردا ارنايى ءىس-شارالار ۇيىمداستىردى. ۇلتىمىز بولەك بولعانىمەن وتانىمىز قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ءتىلىن ءبارىمىز بىلۋگە ءتيىسپىز. بۇل جاعىنان دا ۇلكەن قولداۋ كورسەتىلىپ كەلەدى. ماسەلەن, ماسانشى, سورتوبە, اۋقاتتى, قاراكەمەر, قاراسۋ وكرۋگتەرىندە ورنالاسقان مەكتەپتەردىڭ بازاسىندا 2020 جىلدىڭ 24 اقپانىنان باستاپ ءتىل ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قازاق ءتىلىن جەدەلدەتىپ وقىتاتىن كۋرستار اشىلدى. وندا وزگە ۇلت وكىلدەرىن قۇرايتىن پەداگوگتەر مەن مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ تاربيەشىلەرى قاتىسىپ, بىلىكتى مۇعالىمدەردەن مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەندى.
مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋمەن قاتار, ادامي قاسيەتتەردى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋدا جۇمىس جۇرگىزەتىن «يمامدار ءۇيى» ورتالىعى دا اشىلعان بولاتىن. سورتوبە اۋىلىنان اشىلعان «يمامدار ۇيىندە» وبلىس يمامدارى باس قوسىپ, قوعامداعى ءتۇرلى تاقىرىپتاردى تالقىلايدى. ءومىردىڭ قۇندىلىعىن ۇعىندىرىپ, كەمەلدىككە شاقىراتىن كەلەلى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىپ وتىرادى. اۋداندا جالپى 64 مەشىت بار. وزگە ەتنوس وكىلدەرى تىعىز شوعىرلانعان اۋىلدىق وكرۋگتەردەگى مەشىت قىزمەتكەرلەرىنە ارنالعان كۋرستار ۇيىمداستىرىلادى. مەشىتتەردە ۋاعىز-ناسيحات جۇمىستارىنىڭ مەملەكەتتىك تىلدە وتكىزىلۋى قولعا الىنىپ, جۇما سايىنعى ۋاعىزدار قازاق تىلىندە جۇرگىزىلەدى.
اۋداندا جاستاردى, ءتۇرلى ەتنوس شوعىرلانعان اۋماقتاردا اۋىل جۇرتىنا بەدەلدى, ءسوزى ءوتىمدى ەتنوس وكىلدەرىن قاتىستىرىپ, قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋ ماقساتىنداعى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلىپ تۇرادى. سونىمەن قاتار جاستار اراسىندا ەرتە ءدىني نەكەگە تۇرۋعا جول بەرمەۋ بويىنشا دا ءتۇرلى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ, باقىلاۋ كۇشەيتىلدى. وڭىردەگى ەتنوستاردى قازاقستاندىق ينتەگراتسياعا بەيىمدەۋ ساياساتى قارقىن الىپ كەلەدى.
سونىمەن قاتار اۋىلدىق وكرۋگتەردە قوعامدىق-ساياسي جاعدايعا ىقپال ەتە الاتىن بەلسەندى, بەدەلدى ازاماتتاردان توپتار قۇرىلدى. ەلدى مەكەندە قانداي دا ءبىر وقيعا ورىن العان جاعدايدا, بەدەلدى جاستاردان قۇرىلعان توپ پروفيلاكتيكالىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزەدى. اۋداندا جاستار اراسىندا جانە ءتۇرلى ۇلت وكىلدەر كوپ شوعىرلانعان اۋىلداردا ۇلتارالىق قارىم-قاتىناستى نىعايتۋ ماقساتىندا اۋداندىق ارداگەرلەر, قوعامدىق كەلىسىم, قوعامدىق كەڭەستەر اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ تۇراقتى تۇردە ءىس-شارالار وتكىزەدى.
قورداي, كەنەن, بەتقاينار, ماسانشى, ءسۇلۋتور, قاراساي, ستەپنوي, قاينار اۋىلدىق وكرۋگتەرىندە اۋلا كلۋبى جۇمىس ىستەيدى. اۋلا كلۋبتارىنىڭ جەتەكشىلەرى «جاستار رەسۋرستىق ورتالىعى» كمم ماماندارىنان تاعايىندالعان.
ەتنوسارالىق قاتىناس, ۇلتتار بىرلىگىن ساقتاۋ, ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا اۋدان اكىمدىگىنىڭ مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ ءبولىمى, اۋداندىق مادەنيەت ءۇيى, اۋداندىق ورتالىق كىتاپحانا مەن تىلدەردى وقىتۋ ورتالىعى تاراپىنان دا وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن كەزدەسۋلەر, بايقاۋلار, دوڭگەلەك ۇستەلدەر مەن سەمينارلار, كىتاپ كورمەلەرى, ايماقتىق كوۋچينگ ۇيىمداستىرىلادى. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ كۋرستارى تۇراقتى وتكىزىلىپ وتىرادى.
اۋدان تۇرعىندارى دا ءبىر-بىرىنە دەگەن جاناشىرلىق, باۋىرمالدىق نيەتتە قايىرىمدىلىق ءىس-شارالارىنا دا اتسالىسادى. اتاپ ايتقاندا, «جامبىل وبلىستىق «ۆىنحۋا» دۇنگەندەر ەتنومادەني ورتالىقتارى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ مەتسەناتى ل.بۋلاروۆ, بىرلەستىك توراعاسى ا.يدىبو جانە بىرلەستىك كاسىپكەرلەرى قاڭتار وقيعاسىنا بايلانىستى «كۇشىمىز بىرلىكتە», «جاقسىلىق ايى», «قۇدايى تاماق», «جىلۋ», «مەيىرىمدىلىك كەرۋەنى», العىس ايتۋ كۇنىنە «بەرەكەمىز – بىرلىكتە», «جان جىلۋى» اكتسيالارىن, ناۋرىز مەرەكەسىنە وراي وبلىستىق اسسامبلەيانىڭ «مەيىرىمدى جۇرەك», قۇربان ايت مەرەكەسىنە وراي «ىزگىلىك ايى» ءىس-شارالارىن ۇيىمداستىردى. سونىمەن قاتار «مەكتەپكە جول» اكتسياسىنا دا ۇلەس قوستى. قوستاناي وبلىسىنداعى قايعىلى وقيعاعا كومەك جىبەرىپ, رەسپۋبليكا كۇنىنە وراي «جاناشىر جۇرەك» قايىرىمدىلىق اكتسيالارى اياسىندا جالپى 19 ملن 700 مىڭ تەڭگەگە قايىرىمدىلىق كومەك جاسادى. اتالعان اكتسيالار بويىنشا «وتەچەستۆو» سلاۆيان ەتنومادەني ورتالىعىنىڭ توراعاسى ل.حارچەنكو جانە بىرلەستىك وكىلدەرى دە كومەك كورسەتتى. «مەكتەپكە جول» اكتسياسى اياسىندا رەسپۋبليكالىق «ارحىز» قاراشاي-بالقار ەتونمادەني بىرلەستىگىنىڭ جامبىل فيليالىنىڭ وكىلى ت.اپاەۆا قورداي اۋدانىنداعى كوپبالالى وتباسىنىڭ ەكى بالاسىنا مەكتەپ قۇرالدارىن ساتىپ الىپ بەردى. قورداي اۋداندىق «احىسكا» تۇرىك ەتنومادەني ورتالىعىنىڭ توراعاسى كاميليا دۋرگالوۆا 1 ملن 500 مىڭ تەڭگەگە, «ۆايناح» چەشەن-ينگۋش ەتنومادەني ورتالىعىنىڭ توراعاسى ە.حازبۋلاتوۆ 700 مىڭ تەڭگەگە از قامتىلعان وتباسىلارعا, ارداگەرلەرگە ازىق-ت ۇلىك سەبەتىن تاراتتى.
ال حالىقتىڭ تۇرمىستىق جاعدايىنا كەلەر بولساق, الدىمەن گاز, اۋىزسۋ, جول ماسەلەلەرى ويعا ورالادى. بۇگىنگى تاڭدا اۋدانداعى 41 ەلدى مەكەننىڭ 34-ءى گازبەن قامتىلعان. قالعان 7 ەلدى مەكەندى 2025 جىلعا دەيىن تولىق كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
«اۋىل – ەل بەسىگى» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىمەن اۋداننىڭ كەنەن اۋىلىندا 2021 جىلى جەتى كوشە اعىمداعى جوندەۋدەن ءوتتى. وسى باستامامەن 2022 جىلى قالعان كوشەلەر دە جوندەلدى. اۋداننىڭ ورتالىعىندا, وزگە دە اۋىلدارىندا بۇل ماسەلەلەر ءوز كەزەگىمەن وڭ شەشىمىن تاۋىپ جاتىر.
حالىقتىڭ تاعى ءبىر قاجەتى – تابىس كوزى بولار كاسىپ. بۇل جاعىنان دا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورىپ وتىرمىز دەسەم, ارتىق ەمەس. اتاپ ايتسام, تىڭ بيزنەستىك يدەياسى بار ازاماتتارعا جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان ارنايى گرانتتار بەرىلدى. مۇنداي مەملەكەتتىك گرانتقا ءبىزدىڭ اۋداننان 253 ازامات يە بولدى.
اۋداننىڭ نەگىزگى كاسىپ كوزى – اۋىل شارۋاشىلىعى. اسىرەسە قىس مەزگىلىندە مال قىستاتۋدىڭ جايى اسا ماڭىزدى. سوندىقتان اۋداندا مال قىستاتۋ بويىنشا جەدەل شتاب قۇرىلعان. توپ مۇشەلەرى ەكىگە ءبولىنىپ, تابيعات توسىن مىنەز تانىتىپ, اۋا رايى كۇرت بۇزىلعان كەزدە مال قىستاقتارىن ارالاپ تۇرادى. شتاب مۇشەلەرى مالشىلاردىڭ قاجەتتىلىگىنە قاراي كومەك كورسەتۋگە مىندەتتەلگەن. جالپى, اۋدان بويىنشا 510 قىستاۋ ورنى مەن مالشىلاردىڭ ءۇيى بار. ونىڭ ىشىندە 14 مال قوراسى شالعايداعى مال قىستاعىندا ورنالاسقان. ال مال قىستايتىن قورالارعا باراتىن جولدارىن, قورالاردىڭ اينالاسىن قالىڭ قار تۇسكەندە مال يەلەرىمەن شارۋا قوجالىق باسشىلارى وزدەرىنىڭ قولدا بار تەحنيكالارىمەن تازالايدى. مال قىستاتۋ بارىسىندا پايدالاناتىن تەحنيكادان 652 تراكتور تىركەمەلەرى جانە 198 كولىك مال يەلەرى مەن شارۋا قوجالىقتارىندا تىركەلگەن. بيىلعى جىل مال ازىعىن دايىنداۋعا وتە قولايلى بولدى. سونىڭ ارقاسىندا شارۋالار وزدەرىنە قاجەتتى جەمشوبىن جەتكىلىكتى كولەمدە دايىنداپ ۇلگەرگەن.
تاعى ءبىر اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرارلىق ماسەلە – اۋداندا 2020 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن باستاپ جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا ارنالعان «مەيىرىم» جوباسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋى. جوعارىدا اتالعانداي, اۋدانداعى 107 بالاعا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا ولارعا مەكەمەلەر مەن جاۋاپتى تۇلعالار بەكىتىلىپ, «وتباسى بانكىندە» 107 بالانىڭ بارلىعىنا ارنايى ەسەپشوتتار اشىلعان. مۇنى ناعىز ەلدىڭ ەرتەڭىنە جاسالعان قايىرىمدى جوبا دەۋگە بولار.
ەڭ باستىسى, تاتۋلىق پەن تىنىشتىق بولسا, الىنباس اسۋ جوق. ءتىلىمىز باسقا بولعانىمەن – تىلەگىمىز ءبىر, ءجۇزىمىز باسقا بولعانىمەن – جۇرەگىمىز جەرلەستەرىمىزبەن, وتانداستارىمىزبەن اۋىزبىرلىكتى ساقتاۋدى باستى ماقساتىمىز دەپ بىلەمىز. مەملەكەت بيلىگى تاراپىنان دا حالىق اراسىنداعى تاتۋلىقتى ساقتاپ, ەلدىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن دە بارىنشا قولداۋ كورسەتىلىپ جاتقانىن دا باسا ايتقىم كەلەدى. بارلىق تىرشىلىك تاتۋلىقتان باستالادى.
دىدىر دۆۋماروۆ,
جامبىل وبلىسى قورداي اۋدانى ماسانشى اۋىلدىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى
