ونەر • 24 قاڭتار، 2023

زەللەر پەساسى جانە بۇگىنگى ساحنا

152 رەت كورسەتىلدى

فرانتسۋز دراماتۋرگىنىڭ وتباسى قۇندىلىعىن بيىكتەتۋگە ءۇن قوسقان سپەكتاكلى ءوز ۋاقىتىندا پاريجدە، لوندوندا، نيۋ-يوركتە، ماسكەۋدە، سيدنەيدە، گونكونگ تەاترلارىندا قويىلىپ، دراماتۋرگيانىڭ ءىرى تابىسى رەتىندە باعالانىپ، كۇنى بۇگىنگە دەيىن رەجيسسەرلەر قاۋىمىن قىزىقتىرۋمەن كەلەدى ەكەن. الەمدى ادىمداپ ءجۇرىپ قازاق ەلىنىڭ ساحناسىنا دا جەتكەن فلوريان زەللەردىڭ اتاقتى پەساسىنىڭ جەلىسىمەن «جان اكە» اتاۋىن يەلەنىپ، م.اۋەزوۆ اتىنداعى ۇلتتىق دراما تەاترى جارىققا شىعارعان بەتتە «جاقسىنى كورمەككە» دەپ اعىلعان كورەرمەندەر قاتارىنان ءبىز دە ورىن الۋعا قامداندىق.

كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي، «EQ»

ءبىر ءۇيدىڭ ءتورت قابىرعاسىنىڭ ىشىن­دە بولىپ جاتقان وقيعا ويدان شىعا­رىلعان دۇنيە ەمەس، ءار ادامعا تانىس. اتا-اناسىن، باۋىر-بالاسىن، اعايىن-تۋىسىن قادىرلەيتىن قازاق ءۇشىن جانىنا ءتىپتى جاقىن تاقىرىپ. جاھاندىق اۋقىمدى وزگەرىستىڭ جەرگە تۇسكەن جا­رىق­شاعى وتباسىندا كۇن سايىن بولىپ جاتاتىن ەلەۋسىز وقيعالاردان كورىنىس تاباتىنىن پەساداعى اكە مەن قىزىنىڭ كۇردەلى قارىم-قاتىناسى سيپاتتاعان. ادامگەرشىلىكتەن اجىراپ، ەكىجۇزدى، تۇيسىكسىز توبىرعا اينالىپ بارا جاتقان ۇرپاقتىڭ قۇلاق-كوزى ماتالعان. ءومىردىڭ ءمانى قىزىق كەشىپ، بايلىققا كەڭىردەگىنەن باتىپ، تەك ءوزى ءۇشىن تىرشىلىك كەشۋ دەپ تۇسىنەتىن جاستاردى تولقىن-تولقىنىمەن تۋدىرىپ جاتقان جاھاندانۋ وزگەرىسى ەڭ الدىمەن، ءار جەكەلەگەن ادامنىڭ ءوز بويىندا، ساناسىندا ورنەك سالادى. پەسانىڭ باس كەيىپكەرى اقساقالدىڭ وبرازىنا جيناقتالعان وسى يدەيا جەلىسى ادامزاتتىڭ ءبىر بولشەگى ىسپەتتى قازاق قوعامىنىڭ دا ءبىرتالاي شىندىعىن بايان­داۋدى مۇرات تۇتقان.

اقساقال قارتايعان، جادى توزعان، اقىل-ەسىندە اقاۋ بار. سىرقاتىنا قا­راي ءسوزى دە، ءجۇرىسى دە وزگەرگەن. اق­سا­قال­دىڭ شىن ءسوزى قايسى، وتىرىگى قايسى، بولجاپ ءبىلۋ مۇمكىن ەمەس. سىر­قاتقا ۇشىراعان ساناسىمەن ءۇي ىشىندە وزىنە قارسى جاسالىپ جاتقان ارە­كەتتى، وزگەرىستى وزىنشە پايىمدايدى. «اس­تاناعا كەتەمىن» دەپ قورقىتاتىن قىزىن جاقسى كورەدى، ءۇيىن جاقسى كورەدى، ءوزى تۇرعان قالانى جاقسى كورەدى، «استانا سۋىق قوي، بارسا، توڭىپ قالادى عوي» دەپ قىزىنىڭ دەنساۋلىعىنا الاڭدايدى، ءبىر سوزبەن ايتقاندا، جۇرەگى جۇمساق، جانى ىزگى قازاقتىڭ قارياسى. سانا ساۋلەسىنىڭ ءوشىپ بارا جاتقانىنا قاراماستان قاريانىڭ رۋحى مىقتى، ءوزىن ءالى دە تىڭ، مىقتىمىن، كەرەكپىن دەپ ويلايتىندىقتان، جالداپ بەرگەن كۇ­تۋشىنى دە قاجەتسىنبەي، جالا جاۋىپ، ۇيىنەن قۋىپ جىبەرەدى.

الپىس جىل وتاسقان جارىنان ايى­رىلىپ، وتكەننىڭ ءبارىن ۇمىتىپ، ءوزىن جوعالتىپ جالعىزدىققا بوي الدىرعان اقساقالدىڭ بار سۇيەنىشى ۇلكەن قىزى ايجان ەدى. اكەسىنىڭ ۇمىتشاقتىعىنان مەزى بولىپ، جەكە باسىنىڭ باقىتىن ويلاعان ايجان ەرىنىڭ قىسىمىمەن ءۇيدى ساتىپ، اكەسىن قارتتار ۇيىنە وتكىزىپ، قۇتىل­عانشا اسىق. سپەكتاكلدىڭ سو­ڭىنا دەيىن ايجاننىڭ اياۋشىلىق سەزىمى ويانىپ، اكەسىن الىپ قالاتىن بولار دەگەن ءۇمىتتىڭ جەتەگىندە وتىراسىڭ. وسى تۇستا اكتەرلەردىڭ از عانا شوعىرىنا قۇرىلعان سپەكتاكلدە كوپ كەيىپكەردىڭ بولماعانىنا قۋانىش بىلدىرۋگە تۋرا كەلەدى. ايتپەسە مىنا «جىندىحانانىڭ» ىشىنەن كورەرمەن دە اقىلىنان اداسىپ شىعار ەدى. باس-اياعى بەس كەيىپكەر ساحناعا كىرىپ-شىققان سايىن كورەرمەن بىرتە-بىرتە ءوز اقىلىنىڭ دۇرىستىعىنا كۇمان كەلتىرە باستايدى. پەسانىڭ دىتتەگەن ماقساتى دا سول بولۋى كەرەك – وتىرىك پەن شىننىڭ شەكاراسىنىڭ قاي جەردەن شايىلىپ كەتكەنىن كورەرمەن بىلە الماي دال. اقساقالدىڭ قايتا-قايتا جوعالتىپ، تاۋىپ الىپ جۇرەتىن ساعاتى بىرەۋ مە ءوزى، ەكەۋ مە، قىزى اجىراسقان با، الدە وتباسىلى ما، ول استاناعا كە­تە مە، الدە قالا ما، قاريانىڭ كۇيەۋ­با­لاسى بار ما، جوق پا؟ كورەرمەن ميداي ارالاسىپ ساپىرىلىسقان وتىرىك پەن شىننىڭ ىشىنەن يا اقساقالدىڭ، الدە ءوزىنىڭ شاتاسقانىن بىلە الماي، تاقتايداي تەگىس جەردە ميىنا سالماق سالاتىن سانسىز ساۋالدىڭ قۇرساۋىندا قالادى. تەرەڭ پسيحولوگيزمگە قۇرىلعان درامانىڭ باس كەيىپكەرى اقساقال – بولات ءابدىلمانوۆتىڭ ءبىر كوڭىل كۇي احۋالىنان باسقا كۇيگە تەز اۋىساتىن شەبەر­لىگىنەن قاراپ وتىرعان ادام «جىن­دى» بولىپ، اۋپىرىمدەپ وقيعا ىزىنەن اداسىپ قالماۋدى عانا ويلايدى.

كەز كەلگەن پەسانى ساحناعا شىعارار الدىندا ءبىر عانا سۇراق ماڭىزدى بولسا كەرەك-ءتى: «بۇل دراما بۇگىنگى كۇن ءۇشىن وزەكتى مە؟» ارينە، وزەكتى. تۋىس­تار اراسىنداعى بىرلىك، تاتۋلىق، اكە مەن بالا اراسىنداعى تۇسىنىستىك، وتباسى بۇتىندىگى ءداستۇر مەن سالتىنان اينىماعان ۇلتىمىز ءۇشىن قاي كەزەڭدە دە كۇيىپ تۇرعان ماسەلە. بىراق ماسەلەنىڭ تۋىنداۋى از، «ول ساحنادا قالاي كورىنىس تاپتى؟» دەگەن سۇراق ودان دا گورى وتكىر قويىلۋى كەرەك. «اكەم التسگەيمەر اۋرۋىنا ۇشىراپ، اقىلىنان الجاسسا، مەنىڭ ارەكەتىم قانداي بولار ەدى؟ شىدامدىلىق تانىتا الار ما ەدىم، الدە ايجان سياقتى باعۋسىز-قاعۋسىز قالدىرىپ، شىمىرىكپەي قارتتار ۇيىنە اپارىپ بەرەر مە ەدىم؟» دەگەن سۇراقتى كورەرمەن وزىنە قويا الدى ما؟

راس، اقساقالدىڭ رولىندەگى تەاتردىڭ بەلدى ءارتىسى بولات ءابدىلمانوۆتىڭ يى­عىنا جۇكتىڭ اۋىرلاۋ جاعى تۇسكەن. مي جۇمىسى باسەڭدەگەن باس كەيىپكەر قۇردىمعا ءوزىن عانا ەمەس، كورەرمەندى دە تارتىپ الىپ بارا جاتىر. قورقىنىشتى. ءوزىنىڭ كىم ەكەنىن بىلمەگەن شالا-جانسار ساناسىمەن شىندىق ىزدەيدى. جوق. كۇتۋشى يباگۇل – بەلگىلى اكتريسا گۇل­شات تۇتوۆا. جاسى جەر ورتاسىنا كەلگەندە ناۋقاس ادامنىڭ «ۇرى» اتاندىرىپ، نامىسىنا ءتيىپ قورلاعانىنان قاجىعان. اۋرۋدى باققانشا، باسى اۋعان جاققا، ءوزىنىڭ ۇيرەنشىكتى جاتاق­حانا­سىنا كەتكەنى جاقسى. ايجان قىزدى جاس اكتريسا مايرا ابسادىقوۆا ويناپ ءجۇر. پەرزەنتى بولعان سوڭ اكەسىن قيمايدى، بىراق باقىتتى بولۋىنا بوگەت بولىپ تۇرعان اكەنى پارا بەرىپ ۇيدەن الاستاپ جىبەردى. ونىڭ ەرى قابىل – باۋىرجان مانجىگىتوۆ ناعىز ابىلدىڭ ءوزى. كوكەيىن اقشا مەن دۇنيە تەسكەن مەرەز. الەۋمەتتىك قىزمەتشى لولا – ايشا اعىمباي، ينەنىڭ كوزىنەن وتەتىن پىسىقاي اقىسىن بەرسەڭ، قاي ءىستىڭ دە پارشا-پارشاسىن شىعارۋعا الەكەدەي جالانىپ تۇر. رولدەگىلەردىڭ ءبارى دە وزىنە بەلگىلەنگەن ماقساتتى قارىمىنا قاراي ورىنداپ ءجۇر. بىراق...

تاپ وسى پەسانىڭ وزگە ەلدىڭ تەاتر­لارىنداعى نۇسقاسىنىڭ قالاي جۇر­گەنى بىزگە بەلگىسىز، بىراق ناق وسى قا­زاق تىلىندەگى جەلىنىڭ دراماتۋرگيا جا­عىنان دا، رەجيسسۋراسى جاعىنان دا وسال دايىندالعانى سوقىرعا تاياق ۇستاتقانداي كورىنىپ تۇر. تار بولمەدە شارىقتاماي، قايىرلاپ قالعان ءورىسى شەكتەۋلى وقيعا جەلىسى قانشا كۇتسەك تە، شىمىر، سەلت ەتكىزەتىن سەرگەك ساح­نالارعا اۋىسپاي قويدى. وقيعانىڭ تامىرىنا قان جۇگىرتىپ، قوزعاۋ سالاتىن جالعىز-اق دەتال – ايجاننىڭ كوزىنشە سىپايىلاۋ ءتۇر تانىتىپ، ايەلى ەسىكتەن شىعا بەرە، ء«اي، شال» دەپ جۋان جۇدىرىعىمەن اقساقالدى تومپەشتەپ الاتىن اپەرباقان كۇيەۋبالانىڭ ەكىجۇزدى ارەكەتى. اكەسى مەن قىزىنىڭ ۇزىن-سونار ديالوگىنىڭ اراسىندا اقىرىپ-باقىرماي-اق، سۋايتتارعا ءتان سىبىر داۋىسىمەن قاريانى سوققىنىڭ استىنا الاتىن باۋىرجان مانجىگىتوۆكە راحمەت. بىراق جاس جىگىتتىڭ اكەسىندەي ادامدى ساباپ جاتقانى «سۇمدىق» دەپ جاعا ۇستاتاتىنداي ەمەس. سەبەبى ءۇي ءۇشىن بولىپ جاتقان وقيعادا كىسىنى سەن­دىرەتىن تەرەڭ مازمۇن جوق. ورىندى-ورىن­سىز قولدانىلاتىن اندەردىڭ كوپتىگى، شەتەلدىككە كۇيەۋگە شىعاتىن قازاق قىزىنىڭ ماسەلەسى مازمۇن ۇستەمەلەي المايدى، كەرىسىنشە، مۇنىڭ ءبارى قۇر كۇڭىرەنۋ، قۇرعاق اقىل ايتۋ، ارزان ناسيحات بولىپ شىققان. پەسانىڭ جالپى كومپوزيتسيالىق قۇرىلىمىمەن ۇيلەسىم تابا الماي، ايدالاعا قاراپ، كوركەمونەرپازداردىڭ ويىنىنا ۇق­ساعان قارابايىرلىققا ۇشىراعان.

پەسانى قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى تىلەكتەس مەيراموۆ اۋدارعان. ال ساح­نالىق نۇسقاسىن بولات ءابدىلمانوۆ دايىنداعان. قويۋشى-رەجيسسەر – اسىل قۇدايبەرگەنوۆ. بىراق فرانتسۋز درا­ماتۋرگىنىڭ پەساسى شەكتەن تىس قا­زاقىلانىپ كەتكەن. ءتىپتى «جان اكە» دەگەن جاپ-جاقسى اتاۋدى نە سەبەپتى جالاڭ، جۇپىنى سانالىپ، جانىنا جاقشا اشىپ «قازاعىم، قايدا باراسىڭ؟» دەپ، جالعاسپالى-جاپسىرما ءسوزدىڭ نە ماقساتتى كوزدەپ جازىلعانى تۇسىنىكسىز. سپەكتاكل اتاۋىنىڭ بوياۋىن قويۋلاتقاننان گورى رەجيسسەرلىك ىزدەنىستى ىلگەرىلەتىپ، پەسانىڭ ءتۇبىن قازا تۇسكەندە پايدالى وي كومبەسىن الىپ شىعار ما ەدى. ال مۇندا رەجيسسەرلىك جۇمىس مۇلدە كورىنبەيدى.

سپەكتاكل سوڭى «حەپپي ەند». قارت­تار ۇيىندەگى قاريانىڭ اجالىن كۇتىپ، اقىرەتتىك ساپارىنا اتتاندى­رىپ، سپەكتاكلدى اياقتايمىز با دەپ وتىر­عاندا، اقساقال توسەگىنەن اتىپ تۇردى. اياق استىنان ءوزى قۋىپ جىبەرگەن كۇتۋشى يباگۇل پايدا بولا قالىپ، «ەكى جارتى، ءبىر ءبۇتىن» جاڭا ءومىر باستاماق نيەتپەن گۇلدەنگەن اۋىلعا اتتانىپ با­رادى. فرانتسۋز دراماتۋرگىنىڭ شى­عارماسىندا «جاڭا قازاقستان» قايدان ءجۇر؟» دەپ ويلاپ ۇلگەرگەنىمىزشە، قول ۇستاسىپ اۋىلعا بارعان قوس مۇڭلىق جەرگە جاتا قالىپ توپىراق ءسۇيىپ، تال-تەرەككە اقتىق شۇبەرەك بايلادى. رەجيسسەردىڭ ۋايىم-قايعىسى كوپ كۇردەلى ومىردە كورەرمەنگە ءۇمىت سىيلاپ، قويىلىم سوڭىن جاقسىلىقپەن تۇيىندەۋدى مۇرات تۇتقان شەشىمى، بالكىم، دۇرىس تا بولار. بىراق استىڭ ءدامىن كەلتىرەتىن تۇز دا، تاڭدايدى ءتاتتى ەتەتىن ءشاربات تا مولشەرىنەن ارتىق بولسا، اعزاعا زيانىن تيگىزەدى. تاپ وسى «اكە» ستسەناريىمەن كينودا باعىن سىناپ، «وسكاردى» التى بىردەي اتالىم بويىنشا جەڭىپ العان ايگىلى زەللەر عايىپتان تايىپ تەاترىمىزعا كەلىپ، مىنا قازاقى حيكايا­نى كورسە، ارقامىزدان قاعىپ العىس ايتار ما ەدى، الدە قانداي ويدىڭ بيلىگىندە تۇرار ەدى؟ بارىنەن دە سول قىزىق...

 

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

ءباسى اسپانداعان التىن

ەكونوميكا • بۇگىن، 23:33

100 جانە 99

پىكىر • بۇگىن، 23:31

تالابى زور «تابىستى وتباسى»

ايماقتار • بۇگىن، 23:20

توزعان قازاندىق، توڭعان حالىق

ايماقتار • بۇگىن، 23:18

پايدالى نۇسقاۋلىق

قوعام • بۇگىن، 23:11

قىمبات قۇجات

قازاقستان • بۇگىن، 23:09

تەگىن ءبىلىم الادى

ءبىلىم • بۇگىن، 23:06

قازبا جۇمىستارىنا قاتىستى

ايماقتار • بۇگىن، 22:52

وتاندىق ستارتاپتىڭ جاھاندىق قادامى

تەحنولوگيا • بۇگىن، 22:46

5G: جەلىگە قوسىلۋ جەدەلدىگى

تەحنولوگيا • بۇگىن، 22:39

كەستەلى شاپان

جادىگەر • بۇگىن، 22:34

ءبىر سۋرەتى – ءبىر الەم

ونەر • بۇگىن، 22:26

قىراۋدان جازىلعان حات

ادەبيەت • بۇگىن، 22:20

چەمپيوندار اۋىلدان شىعادى

ايماقتار • بۇگىن، 22:18

ايتماتوۆ ەلىنە ساياحات

ونەر • بۇگىن، 22:09

ناۋەن حازىرەتتىڭ ءمورى

جادىگەر • بۇگىن، 22:06

زاڭعار بيىكتەن كورىندى

تەننيس • بۇگىن، 22:00

قورجىندا قوس جۇلدە

سپورت • بۇگىن، 21:17

مىسىردا مىقتىلىق تانىتتى

سپورت • بۇگىن، 21:17

ەرتەڭ ەكى وبلىستا تۇمان تۇسەدى

اۋا رايى • بۇگىن، 20:36

ۇقساس جاڭالىقتار