بۇل بەينەجازبانى جۋرناليست سامال قابىشەۆا ءوزىنىڭ Facebook پاراقشاسىندا جاريالاپ, كامەلەت جاسىنا تولماعان قىزداردىڭ تاربيەسىن سىنعا الدى. ارتىنشا ول بەينەجازباداعى جاسوسپىرىمدەردىڭ پاراقشالارىنا شولۋ جاسايدى. وندا بويجەتكەندەردىڭ الكوگولدىك ىشىمدىك ءىشىپ, بىلاپىت سوزدەر ايتقان كادرلارىن بايقايدى. مۇنى كورىپ, جاعاسىن ۇستاعان جۋرناليست وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى مەن ىشكى ىستەر ورگاندارىنا بۇزاقى قىزداردى قاتاڭ جازالاۋ كەرەك دەگەن پىكىرىن بىلدىرەدى.
بۇل جازبانىڭ ءىزىن جالعاپ جۋرناليست مەكتەپ وقۋشىلارى اينانىڭ الدىندا اشىق-شاشىق كيىممەن بيلەپ تۇرعان ۆيدەوسىن جۇكتەيدى. بەينەجازبانى كورگەن جۇرتشىلىق ءدۇر سىلكىندى. Facebook قولدانۋشىسى ريشات اسقاربەك ۇلى قىزداردىڭ اعالارى, اكەلەرى قايدا دەپ سۇراقتى توتەسىنەن قويىپ: «قىزعا قىرىق ۇيدەن تىيىم» دەگەن قازاق سالت-داستۇرىندەگى تاربيەلىك ۇعىم, ۇستانىم قايدا كەتكەنىنە تۇسىنبەي قىنجىلادى. تالدىقورعانداعى قازاقتىڭ ورىمدەي قىزدارىنىڭ ارەكەتتەرى مەن اۋىزدارىنان شىققان بىلاپىت سوزدەرى جاعا ۇستاتتى. ون بەس-ون التى جاستاعى قاراكوزدەردىڭ ءبىر-ءبىرىن تەپكىلەگەندەگى قاتىگەزدىگىن سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. جەتىسۋ جۇرتشىلىعى, مىنا جاعداي بۇتىندەي ءبىر ۇلتقا سىن. باسقالارعا كۇلكى بولدىق», دەي كەلە بەينەجازبانى جالاۋلاتىپ جاريالاي بەرمەي, تەز شارا قولدانىپ, ماسەلەنى جابۋ كەرەكتىگىن ايتادى.
بۇكىل الەۋمەتتىك جەلىلەرگە تاراپ كەتكەن بەينەجازبالارعا قاتىستى جاقىندا جەتىسۋ وبلىسىنىڭ ءبىلىم باسقارماسى دا تۇسىنىكتەمە بەردى. باس مامان مەرۋەرت ابدىقاليەۆانىڭ سوزىنشە, وبلىس اكىمدىگى ءبىلىم باسقارماسى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتىنىڭ وكىلدەرىنەن تۇراتىن ارنايى كوميسسيا قۇرىلعان.
– بۇگىندە ءبىلىم باسقارماسى تاراپىنان ءجاسوسپىرىم قىزداردىڭ وقيتىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ تاربيە سالاسىنداعى جۇمىستارىن زەردەلەۋ, ادىستەمەلىك كومەك كورسەتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. كەشكى مەكتەپ, كوللەدج اكىمشىلىكتەرىنە تارتىپتىك شارالار قولدانىلدى. 10 قاڭتاردا بۇل جاس قىزداردىڭ ماسەلەسى اۋداندىق, قالالىق اكىمدىكتەر جانىنداعى كامەلەتكە تولماعاندار ىستەرى جانە ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, كوميسسيا وتىرىستارىندا قارالىپ, شەشىم شىعارىلادى. بۇل جەرلەردە مۇنداي مىنەز-ق ۇلىقتاعى بالالارعا كوپ جاعدايدا ءوز ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا پروفيلاكتيكالىق جۇمىستاردى كۇشەيتە وتىرىپ, قالدىرۋ نەمەسە دەۆيانتتىق مىنەز-ق ۇلىقتى بالالارعا ارنالعان ارنايى مەكەمەلەرگە جىبەرۋ ۇسىنىسى بەرىلەدى, – دەدى م. ابدىقاليەۆا.
ال جەتىسۋ وبلىسىنىڭ پوليتسيا دەپارتامەنتى وكىلدەرىنىڭ سوزىنشە, بەينەجازبا 9 قاڭتاردا تالدىقورعانداعى «سامال» شاعىن اۋدانىنداعى پاتەرلەردىڭ بىرىندە تۇسىرىلگەن. وقيعاعا قاتىستى بارلىق ادامنىڭ جەكە تۇلعاسى انىقتالعان. دەپارتامەنتتىڭ مالىمدەۋىنشە, جابىرلەنۋشى قىز اجەسىمەن بىرگە ارىز جازۋدان باس تارتقان. بىراق وسىعان قاراماستان اقبتك-ءنىڭ 73-1-بابىندا كوزدەلگەن «دەنساۋلىققا قاساقانا جەڭىل زيان كەلتىرۋ» بويىنشا ءىس قوزعالعان.
– بۇل وقيعاعا قاتىستى كامەلەتكە تولماعان 2007 جىلعى ءۇش قىز انىقتالدى. قىزداردىڭ اتا-انالارىنا اكىمشىلىك كودەكستىڭ 127-بابى بويىنشا 20 اەك كولەمىندە ايىپپۇل سالىندى. بۇل – شامامەن 69 مىڭ تەڭگە. تەكسەرىس بارىسىندا جالدامالى پاتەردە وسى قىزداردى ءتۇسىرىپ, الەۋمەتتىك جەلىگە سالعان بويجەتكەندى دە انىقتادىق. ول دا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. بۇدان باسقا جاسى كامەلەتكە تولماعان قىزدارعا پاتەرىن جالعا بەرگەن ازاماتتىڭ دا قۇجاتتارىن جيناپ, سالىق ورگاندارىنا جىبەردىك. ءىس جەتىسۋ وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتى باسشىلارىنىڭ باقىلاۋىندا تۇر, – دەدى تالدىقورعان قالالىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ باستىعى مارات كۇشتىباەۆ.
سونداي-اق الەۋمەتتىك جەلىدە جالعىز قىزدى جابىلىپ ۇرعان مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىمەن بىرگە جۇرگەن بەينەجازباسىن دا جاريالاعان ەدى. وقيعاعا قاتىسى بار قىز ءارتۇرلى رەسۋرستاردان پوليتسيا قىزمەتى تۋرالى بەينەماتەريالداردى (گارنيزوندىق جيىن, پوليتسيا اۆتوپاركى, تانىستارىن پاترۋلدىك ەكيپاجبەن جەتكىزۋى مەن ۋچاسكەدە ولاردان جاۋاپ العاندارىن جانە ت.ب.) «Stories» جاساۋ ماقساتىندا مونتاجداپ, جۇكتەلگەنىن ءتۇسىندىرىپ الەك بولدى. بۇعان قوسا ءجاسوسپىرىم جانجالعا تىكەلەي قاتىسپاعانىن, تەك بەينەروليكتى ينتەرنەت پاراقشاسىنا سالعانىن ايتىپ اقتالدى. بۇل بەينەجازبا پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ Instagram جەلىسىندەگى پاراقشاسىندا دا جاريالانعان.
وقيعاعا قاتىستى اكىمشىلىك ءىس قوزعالىپ, شارالار قابىلدانسا دا, الەۋمەتتىك جەلى جۇرتشىلىعى تالقىلاۋىن توقتاتار ەمەس. باسىم كوپشىلىگى مۇنداي ماسەلەلەردىڭ حالىقتىڭ الدىندا كەشىرىم سۇراۋمەن جابىلاتىنىنا قىنجىلدى. ولاردىڭ پايىمداۋىنشا, «وزگە جاسوسپىرىمدەرگە ساباق بولۋ ءۇشىن قاتىگەز جەتكىنشەكتەردى تۇرمەگە وتىرعىزۋ كەرەك» دەپ وتىر. ەندى ءبىرى اتا-انانىڭ بالا تاربيەسىندەگى ءرولى بوساڭسىپ كەتكەنىن العا تارتتى.
كوپشىلىكتىڭ بۇل پىكىرىمەن تانىمال پسيحولوگ اننا قۇدياروۆا دا كەلىسەدى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, قىزداردىڭ اكەسىمەن دە, اناسىمەن دە ىشكى ەموتسيالىق بايلانىسى وتە ناشار. «ۇيادا نە كورسە, ۇشقاندا سونى ىلەدى» دەمەكشى, جاسوسپىرىمدەردىڭ باسىم بولىگى اتا-اناسىنىڭ اراسىنداعى كيكىلجىڭدى ساناسىندا جاتتاپ قالادى. بۇعان قوسا مەكتەپتەگى مۇعالىمدەرى اشۋمەن جاۋاپ قاتسا, بالا ەكى ورتادا دەل-سال كۇيدە جۇرەدى», دەيدى پسيحولوگ.
– بۇل ءار مەكتەپتە بولىپ تۇراتىن قۇبىلىس. كەرىسىنشە وسى وقيعا قوعامنىڭ تاعى ءبىر جاراسىن اشىپ كورسەتتى. ەگەر الەۋمەتتىك جەلىنى بۇلاي شۋلاتپاسا, اتا-انالار, مەكتەپ ديرەكتورلارى, ودان قالدى پسيحولوگتەر جاۋاپكەرشىلىكتى ءبىر-بىرىنە ارتىپ جۇرە بەرەتىن بە ەدى, كىم ءبىلسىن؟ قىزداردىڭ بەينەجازبانى ينتەرنەتكە جۇكتەۋى – بەيسانالى, سانالى تۇردە ىشكى جانايقايى. بۇل – بويجەتكەندەردىڭ ىشكى قۇبىلىستاردى, ءوزارا داۋ-دامايدى يگەرە الماي جاتقانىنىڭ كورىنىسى,– دەدى ورتالىق ازيا پسيحواناليز ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ا.قۇدياروۆا.
پسيحولوگ سونداي-اق جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى قاتىگەزدىكتىڭ وسىنشالىقتى ناسىرعا شابۋىنا بىلىكتى مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى تۇرتكى بولعانىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە پسيحواناليز ينستيتۋتىندا 50-دەن استام مامان بار ەكەن. «ەگەر قۇزىرلى مينيسترلىك قولداۋ بىلدىرسە, مەكتەپ پسيحولوگتەرى مەن سىنىپ جەتەكشىلەرىنە قولدان كەلگەنشە كومەك قولىن سوزۋعا دايىنبىز. ءتىپتى ولاردى تەگىن ۇيرەتۋگە كەلىسەر ەدىك. ەڭ باستىسى, جەتكىنشەكتەر ماسەلەسىنىڭ سەبەپ-سالدارىمەن كۇرەسۋ ءۇشىن مۇعالىمدەردىڭ باسىن بىرىكتىرۋ كەرەك. وسى باعىتتا ارنايى ترەنينگتەر وتكىزىپ, مەكتەپ پسيحولوگتەرىن دايارلايتىن بولساق, مۇنداي سۇمدىق وقيعالار ازايار ەدى. ءدال وسى وقيعادا اگرەسسياعا بوي بەرىپ, اشۋعا بۋلىققان ءۇش قىز مەكتەپ پسيحولوگىنە سەنسە, كومەگىنە جۇگىنسە, مۇمكىن ءىستىڭ ارتى وسىنشالىقتى ناسىرعا شاپپاس ەدى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, مۇنداي ترەنينگتەر مەن سەمينارلارعا تەك مەكتەپ پسيحولوگتەرى ەمەس, اتا-انالار دا قاتىسۋى قاجەت. «بالا نەگە جابىرقاۋ؟», «بالا نەگە اشۋعا ءبىر تابان جاقىن بولىپ تۇرادى؟», «جەتكىنشەكتىڭ جانى نەنى قالايدى؟». الدىمەن وسى ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەۋ قاجەت. قازىر اتا-انالاردىڭ دەنى جاۋاپكەرشىلىكتى وزىنە الۋدان قاشقاقتايدى», دەيدى ول.
راس, تالدىقورعانداعى وقۋشى قىزداردىڭ توبەلەسى قوعامنىڭ سىزداعان تاعى ءبىر جاراسىن, وتكىر پروبلەماسىن اشىپ بەردى. مۇنداي جاعدايدا ماسەلەنى تەك اتا-انا, مەكتەپ پەن بالا اراسىنداعى قاتىناسپەن شەكتەۋگە كەلمەس. سەبەبى, بالا تاربيەسىمەن اينالىساتىن ۇجىمدى جازالاپ, سالدارىمەن عانا كۇرەسۋ, ماسەلەنىڭ ءتۇپ سەبەبىن انىقتاپ, ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرىپ بەرە الماسى انىق.
زەيىن ەرعالي,
«Egemen Qazaqstan»
