ول ەندىگى جەردە بۇرىنعىداي زاڭسىز ارەكەتتەردى ودان ءارى جالعاستىرا بەرۋگە, تەك يميدجدىك جوبالار مەن رەتسىز شەشىمدەر, جالعان ەسەپتەر جانە قيسىنى كەلمەيتىن كوزبوياۋشىلىققا نەگىزدەلگەن مالىمەتتەرمەن قوعامدى اداستىرۋعا جول بەرۋگە بولمايتىن زامان تۋعانىن ءتۇسىندى. ويتكەنى سىرتقى ىقپال مەن ىشكى قايشىلىق توقايلاسىپ, بىرتە-بىرتە قوردالانىپ, قاۋىپتى سىن-قاتەرلەرگە اينالىپ, قوعامنىڭ شىرقىن بۇزىپ, ونىڭ قالىپتى دامۋىنا تۇساۋ بولا باستادى. سوندىقتان بولار وسى قالىپتاسقان قوعامدىق-ساياسي احۋالدى پرەزيدەنت ء«بىز جاردىڭ شەتىندە تۇردىق» دەپ باعالادى.
مەملەكەت باسشىسى العا باتىل قادام جاساپ, حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجى مەن تاۋەلسىزدىكتى جانە قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ قامىن ويلاعان اۋقىمدى رەفورمانى جۇرگىزۋدى قولعا الىپ, ولاردىڭ ماقساتتى قارقىنىن ساقتاپ قانا قويماي, اۋقىمدى جاڭعىرتۋ جولىن تاڭداپ, ساياسي رەفورمالارعا, ياعني ساياسي جۇيەنى قايتا جۇكتەۋگە باسىمدىق بەردى. كوپتەگەن تۇيتكىلدى ماسەلەنىڭ باسىن اشىپ, ولاردى شەشۋگە كىرىستى. جەردى ساتۋعا تىيىم سالدى, ايماقتاردىڭ دامۋىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, جاڭا وبلىستاردى اشتى, قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىنە كوپ كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى بىتىسپەس كۇرەس باستادى.
بۇل جاڭا باعىت ساياسي-ەكونوميكالىق مونوپولياسىزداندىرۋ مەن قوعامدىق باقىلاۋدى ورناتۋدى تالاپ ەتتى جانە بيلىكتى مونوپوليالاۋعا توسقاۋىل قويىپ, پوپۋليستىك ۇرانمەن اۋەستەنۋگە جول بەرمەۋدى كوزدەيدى. مۇنداعى باستى ماقسات –قازاقستان حالقىنىڭ ۇزاق مەرزىمدىك مۇددەلەرىن قامتاماسىز ەتۋ. تەك وسىلاي عانا قوعامداعى ساياسي ينستيتۋتتاردى نىعايتىپ, دەموكراتيالىق ۇدەرىستەردى جەدەلدەتۋگە, جالپىۇلتتىق مۇددەلەردى الدىڭعى شەپكە شىعارۋعا مۇمكىندىك تۋادى. سوندا عانا قازاق ەلىنىڭ ازاماتتارى وتانىنىڭ تاعدىرىنا دەگەن ءوزىنىڭ قاتىستىلىعىن تولىق سەزىنەتىن جاعدايعا جەتەدى. وسىلاي بولعاندا عانا ۇلت بىرلىگى مەن قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى بويىنا سىڭىرگەن جانە حالقىنا ادال قىزمەت ەتۋگە ەرىك-جىگەر تانىتقان ازاماتتاردىڭ قاتارى وسەدى. بۇل جاڭا, ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ ءۇشىن قاجەت. مۇنداي قوعامنىڭ تۇراقتى دامۋى ءۇشىن ۇلتتىق ءداستۇر مەن قۇندىلىققا ارقا سۇيەۋدىڭ ماڭىزى زور. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, ق.توقاەۆ حالىقتى ۇيىستىراتىن جەر تۇتاستىعى, رۋحاني ۇندەستىك, زاڭدىلىق پەن ءتارتىپ, جاسامپازدىق, دوستىق پەيىل, مەيىرىمدىلىك جانە جاناشىرلىق سياقتى جەتى قاعيدانى ۇسىندى.
ءبىز قازىردىڭ وزىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ حالىققا ۇسىنعان ادىلەتتىلىك, تەڭدىك, بىرلىك قاعيداتتارىن ورنىقتىرۋعا باعىتتالعان ساياسي باستامانىڭ ناقتى ورىندالىپ جاتقاندىعىنىڭ كۋاسى بولىپ وتىرمىز. ساياسي رەفورمالاردى ىلگەرىلەتۋگە تىكەلەي قاتىسى بار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر كونستيتۋتسيالىق زاڭدارىنا مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2022 جىلعى 16 ناۋرىزداعى جولداۋىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ شەڭبەرىندە پرەزيدەنت, پارلامەنت پەن ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسى, سايلاۋ تۋرالى جانە تاعى باسقا بىرقاتار ماڭىزدى زاڭعا ق.توقاەۆ جاريا تۇردە قول قويدى. بۇل حالىق مۇددەسىنە نەگىزدەلگەن اۋقىمدى رەفورما ىسكە اسىرىلا باستادى دەگەن ءسوز. ول زاڭدار ەلدەگى ساياسي رەفورمالاردىڭ باياندى بولۋىنىڭ كەپىلى. بۇلاردىڭ اراسىندا پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن قىسقارتۋ ماسەلەسى دە بار. سول سەبەپتى بيىلعى كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وسى وزگەرىستەر نەگىزىندە وتكىزىلىپ, كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا جەڭىسكە جەتۋ ارقىلى مەملەكەت باسشىسى وكىلەتتىك مەرزىمىن ءپرينتسيپتى تۇردە ءبىر رەتتىك 7 جىلدىق مەرزىممەن شەكتەپ وتىر. بۇل ءوزى باستاماشى بولعان وزگەرىستەردىڭ قوعام سۇرانىسى مەن حالىقتىڭ مۇددەسىنەن شىعىپ, بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ جاڭا ساياسي مودەلىن قالىپتاستىرۋعا ناقتى كىرىسكەندىگىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار ول قازاقستان ازاماتتارىن رەفورمالاردى ىلگەرىلەتۋ ۇدەرىسىنە بەلسەنە ارالاستىرىپ, ونىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتىن كوتەرىپ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ مەن كوپپارتيالىق جۇيەنىڭ قالىپتاسۋىنا جاعداي جاساپ وتىر.
ءوز كەزەگىندە قازاق قوعامىنىڭ ءابسوليۋتتى كوپشىلىگى وتكەن تاريح پەن جۋىردا عانا باسىنان كەشىرگەن قاسىرەتتى وقيعالاردىڭ ساباعى مەن پرەزيدەنتتىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق ۇستانىمدارىن ەسكەرە كەلە, قازاقستاندى تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋعا, ترانسفورماتسيالاۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, ءتۇرلى سالادا اۋقىمدى وزگەرىستى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەنە ارالاسا باستادى. مارەسىنە جەتكەن كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋدىڭ قورىتىندىسى وسىنىڭ ايقىن دالەلى.
ەندى الدىڭعى جەتى جىلدا قازاقستاندىقتاردىڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولعا الىپ, ىسكە اسىرىپ جاتقان رەفورمالارىنىڭ جەمىسىن سەزىنەتىندىكتەرىنە كۇمان كەلتىرۋگە بولمايدى. سەبەبى جازدا وتكىزىلگەن رەفەرەندۋم مەن كەشەگى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ساياسي رەفورمالاردىڭ وزەگى رەتىندە مەملەكەتتە جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسي-ەكونوميكالىق قايتا قۇرۋدىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتىنە دە وڭ ىقپال ەتەرى انىق. ويتكەنى قوعامدى جاڭعىرتۋ ءۇشىن شەشىم قابىلداۋدىڭ بيۋروكراتيالىق ءتارتىبىن جونگە كەلتىرىپ المايىنشا دامۋ تۋرالى ويلاۋدىڭ ءوزى بوس اۋرەشىلىك بولار ەدى. ەندى وسى ماسەلەنى وڭتايلى شەشۋگە العىشارت جاسالدى. پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ ءوزىنىڭ باستاعان ءىسىن ورتا جولدا قالدىرماي جۇيەلى تۇردە جالعاستىرىپ, حالقىن ناقتى ناتيجەلەردىڭ تەك كۋاگەرى عانا ەمەس, سول ساياسي-ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك رەفورمالاردىڭ بەلسەندى سۋبەكتىسى ەتۋگە كۇش سالىپ جاتىر.
پرەزيدەنت بيلىكتىڭ تۇراقتىلىعى ەكونوميكاداعى جاعدايعا تىكەلەي بايلانىستى ەكەندىگىن دۇرىس تۇسىنە وتىرىپ, تۇرعىندارعا تۇسىنىكتى جانە ءتيىمدى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ قاجەتتىلىگىنە كوڭىل اۋدارىپ وتىر. بۇل باسقارۋدىڭ تۇبەگەيلى باسقا جۇيەسى مەن شەشىمدەردىڭ تولىققاندى ورىندالۋىنا باقىلاۋ ورناتۋدى جانە وكىلەتتى بيلىكتى دامىتۋدى تالاپ ەتەدى. الايدا پرەزيدەنت جالاڭ اكىمشىلىك شارالارمەن شەكتەلمەي, ادامدى مەملەكەتتىڭ باستى بايلىعى رەتىندە قاراستىرادى. مەملەكەت پەن حالىقتىڭ مۇددەلەرى تەڭەستىرىلىپ, بارلىق شەشىم مەن زاڭ ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالماق. ادامدار ەڭبەكتى قۇرمەتتەپ, ماسىلدىق پەن بوس سوزدەن ارىلعاندا قاراپايىم ادامدار ەلدىڭ جەتىستىكتەرىن وزىنىكىندەي قابىلداپ, وعان ورتاق تابىس رەتىندە بىرگە قۋانىپ, تۋىنداعان قيىندىقتى بىرگە ەڭسەرەتىن بولادى. مىنە, وسى ۇلتتىڭ مەرەيىن وسىرەتىن, حالىقتىڭ تۇرمىسىن تۇبەگەيلى وزگەرتەتىن, دەموكراتيالىق ۇدەرىستەردى تەرەڭدەتەتىن, حالقىمىزدىڭ, اسىرەسە وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ وتانشىل, مەملەكەتشىل رۋحىن ارتتىراتىن ماسەلەلەرگە مەملەكەت باسشىسى ەرەكشە باسىمدىق بەرىپ وتىر.
الدىمىزدا ەكونوميكانى ساپالى تۇردە دامىتىپ, ەلىمىزدى يندۋستريالدى جانە باسەكەگە قابىلەتتى مەملەكەتكە اينالدىرۋ مىندەتى تۇر. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ الەۋەتىن اۋىلدى ەلدىڭ بەسىگى تۇرعىسىندا قاراي وتىرىپ كۇشەيتۋ, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا جاعداي تۋعىزۋ سياقتى ماقسات قويىلدى. وسىنىڭ بارلىعى ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن كوتەرۋ مەن حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان. سوندىقتان بۇل جەردە باسىمدىق الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە بەرىلمەك. دەسەك تە حالىق مۇراتىنىڭ ورىندالۋى مەن وزىق ءبىلىم جانە قاجىرلى ەڭبەكتىڭ اراسىندا تىعىز بايلانىستىڭ بارلىعى دا ۇمىت قالعان جوق. وسىعان بايلانىستى وتباسى, دەنساۋلىق جانە ءبىلىم سالالارىندا دا ناقتى شارالار ىسكە اسىرىلۋدا.
مەملەكەت باسشىسى ەگەمەندىكتى نىعايتىپ, ەلدىكتى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ەلدىڭ دامۋ جولىنداعى كەزدەسەتىن كەدەرگىلەردىڭ بارلىعىنان ارىلۋ كەرەكتىگىن ايتىپ كەلەدى. سوندىقتان ول ەل دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتىن ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ دەپ ايقىندادى. وندا حالىق پەن مەملەكەتتىڭ مۇددەسىن بارىنەن بيىك قويعان. قازاق ەلىن وركەندەتۋ ماسەلەسىنە كەشەندى تۇردە قاراۋدىڭ ارقاسىندا قوعامدىق دامۋعا دەگەن ەرەكشە ءبىر رۋحاني-مادەني, الەۋمەتتىك-ەكولوگيالىق جانە قۇقىقتىق كوزقاراس پايدا بولدى. ويتكەنى ادىلەتتىلىك ومىردە دە, تابيعاتتا دا كىرشىكسىز تازالىقتى تالاپ ەتەدى. دەمەك ول ءۇشىن تابيعاتتا دا, قوعامدا دا, مەملەكەتتە دە ءادىل زاڭدىلىقتىڭ ورنىعۋى كەرەك. سول سەبەپتى ەل باسشىسى اۋقىمدى كونستيتۋتسيالىق رەفورما جۇرگىزىپ, تۇبەگەيلى قايتا قۇرۋدى قولعا الۋى دا كەزدەيسوق ەمەس. مۇنىڭ حالقىمىزدىڭ مادەني كودىنا دا قاتىسىنىڭ بارلىعى تۇسىنىكتى. قاسىم-جومارت توقاەۆ اتاپ كورسەتكەندەي, ول, بىرىنشىدەن, اتاققۇمارلىق, راديكاليزم, تەك جەكە باستىڭ مۇددەسىن ويلاۋ مەن ىسىراپشىلدىق جانە الەۋمەتتىك بويكۇيەزدىكتەن جيرەنۋدى كورسەتسە, ەكىنشىدەن, ەڭبەكسۇيگىشتىك, بىلىمگە ۇمتىلۋ, زاڭدىلىق پەن ءتارتىپتى قۇرمەتتەۋدى قولداپ, گۋمانيزم, باسقالارعا دەگەن ىزگى نيەت, ءوزارا كومەك كورسەتۋ سياقتى قاسيەتتەرگە ۇمتىلۋدى اڭعارتادى. سونىمەن قاتار قازاقستاندا تاۋەلسىزدىك, جەر, ءتىل, ءدىن مەن ءدىل ۇعىمدارى ەلىمىزدىڭ باستى قۇندىلىعىنا جاتادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, پرەزيدەنت ازاماتتاردى «پايدا ويلاماي, اردى ويلايتىن» جانە «تولىق ادامداردان» تۇراتىن ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋعا شاقىرادى.
وسى تۇرعىدا 20 قاراشادا وتكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋى ەرەكشە ورىن الادى. بىرىنشىدەن, پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ەشبىر پارتياعا باسىمدىق بەرمەي, ساياسي تۇرعىدان بەيتاراپتىقتى قاتاڭ ۇستاندى. ەكىنشىدەن, «Amanat», «اق جول», قحپ جانە تاعى باسقا پارتيالار مەن ەلۋگە تارتا رەسپۋبليكالىق قوعامدىق ۇيىمنىڭ ساياسي تۇعىرنامالارى مەن سايلاۋالدى باعدارلامالارى ءىس باسىنداعى پرەزيدەنتتىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلارىمەن تولىق سايكەس كەلىپ, ولاردىڭ كوتەرىپ وتىرعان كوپتەگەن ماسەلەسىن مەملەكەت باسشىسى نازارىنا الدى. ۇشىنشىدەن, بۇل جاعداي ولاردى پرەزيدەنتتى قولداۋ بويىنشا حالىقتىق كواليتسياعا بىرىگۋگە ىنتالاندىرىپ, ونىڭ قۇرامىنا قوعامنىڭ بارلىق الەۋمەتتىك توبىن قامتيتىن ۇيىمداردى توپتاستىردى.
تۇيىندەي ايتار بولساق, وندا كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قابىلدانعان زاڭداردىڭ كۇشىنە ەنۋىنىڭ سيمۆولدىق ءمانىنىڭ زور ەكەندىگىن اتاپ وتكەن ءجون. مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردى قايتا ىسكە قوسۋدىڭ ۇدەرىسى كەلەسى جىلى ءوز جالعاسىن تاۋىپ, ول مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن دەموكراتيالاندىرۋدىڭ كەپىلىنە اينالىپ, ەل تۇراقتىلىعىن ساقتاپ, ۇلتىمىزدىڭ كەمەلدەنۋىنە, قوعامنىڭ توپتاسۋىنا, ازاماتتىق قوعامنىڭ شىنايى دامۋىنا اكەلىپ, جاڭا, ساپالىق جاعىنان باسقا, ساياسي جۇيەنى قالىپتاستىرادى. ولاي بولسا, مۇنى حالىقتىڭ كوپتەن كۇتكەن جانە ونىڭ مۇددەسىن كوزدەيتىن ادىلەتتى قازاقستاننىڭ جاڭا ساياسي مودەلى حالىق تاراپىنان قولداۋ تاباتىنىنا كۇمان كەلتىرمەيىك.
