جالپى وتىرىستا قارالعان نەگىزگى زاڭ جوباسىنىڭ ءبىرى – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سۇيىتىلعان گاز اينالىمىن رەتتەۋ ۇدەرىستەرىنىڭ رەينجينيرينگى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قۇجات. زاڭ جوباسى سۇيىتىلعان مۇناي گازىنىڭ بولشەك ساۋدا باعالارىن مەملەكەتتىك رەتتەۋگە باعىتتالعان. سونداي-اق سۇيىتىلعان مۇناي گازىن كوتەرمە ساۋدادا وتكىزۋ كەزىندە باعالاردى مەملەكەتتىك رەتتەۋ ءتارتىبىن وزگەرتۋدى كوزدەيدى. سۇيىتىلعان گاز باعالارىن بەلگىلەۋ, تولىق اۆتوماتتاندىرۋ جانە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىنە ەنگىزۋ ءۇشىن نارىقتى رەتتەۋ قاراستىرىلعان.
«نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ فيسكالدىق دەرەكتەر وپەراتورىنا اقپارات بەرۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەرى كەڭەيتىلەدى. بۇل بولشەك ساۋدانىڭ كولەمى, باعاسى, ناقتى ۋاقىتى مەن ورنى تۋرالى اقپاراتتى قامتيدى. سونىمەن قاتار سۇيىتىلعان گاز نارىعىنىڭ ينفراقۇرىلىم نىساندارىنىڭ انىقتامالارى مەن فۋنكتسيونالدىق مۇمكىندىكتەرى ناقتىلاندى. بۇل ونەركاسىپتىك كەشەندەرگە, جانارماي قۇيۋ ستانسالارىنا, گاز قۇيۋ ستانسالارىنا, گاز تاراتۋ قوندىرعىلارىنا جانە باسقا دا نىساندارعا قاتىستى», دەدى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان دەپۋتات ەكاتەرينا سمىشلياەۆا.
دەپۋتاتتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, سۇيىتىلعان گازدى وندىرۋدەن تۇتىنۋشىعا وتكىزۋگە دەيىنگى تىزبەكتەگى ۇيىمداردى ەسەپكە الۋ ءتارتىبى ۇسىنىلىپ وتىر. سونىمەن قاتار زاڭ جوباسى ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانعا سۇيىتىلعان گازعا باعا بەلگىلەۋ ادىستەمەسىن انىقتاۋ, ونى ءوندىرۋ ساتىسىندا دا, بولشەك ساۋدا دا, وتكىزۋ ساتىسىندا دا رەتتەۋ قۇقىعىن بەرۋدى كوزدەيدى.
«ەنگىزىلىپ جاتقان وزگەرىستەر نارىقتى رەتتەۋ ۇدەرىسىن قايتا قاراۋمەن قاتار, ونى تولىق اۆتوماتتاندىرۋعا جانە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىنە ەنگىزۋگە دايىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ە.سمىشلياەۆا.
بۇدان كەيىن ء«ۇشىنشى ەلدەرمەن ءوزارا ساۋداداعى تەحنيكالىق كەدەرگىلەردى جويۋ ءتارتىبى جانە شارتتارى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى. اتالعان ماسەلە بويىنشا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين بايانداما جاسادى.
«اتالعان كەلىسىمدى جاساسۋ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتىڭ 55-بابىندا تىكەلەي كوزدەلگەن. كەلىسىم مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ءۇشىنشى ەلدەرمەن ءوزارا ساۋداسىنداعى وداقتىڭ تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرى قولدانىلاتىن ونىمگە قاتىستى تەحنيكالىق كەدەرگىلەردى جويۋ ءتارتىبى مەن شارتتارىن ايقىندايدى. بۇگىندە وداقتىڭ 52 تەحنيكالىق رەگلامەنتى قابىلداندى. ونىڭ 45-ءى كۇشىنە ەندى», دەدى س.جۇمانعارين.
وعان قوسا مينيستر كەلىسىمدى قابىلداۋ وداقتا جانە ءۇشىنشى ەلدىڭ اۋماعىندا بەلگىلەنگەن مىندەت, تالاپتاردىڭ سالىستىرمالىلىعىن ايقىنداۋ نەگىزىندە, سايكەستىكتى باعالاۋ ناتيجەلەرىن ءوزارا تانۋدى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«كەلىسىمدە مۇشە مەملەكەتتەردە جانە ءۇشىنشى ەلدە قولدانىلاتىن سايكەستىكتى باعالاۋ جونىندەگى ورگانداردى اككرەديتتەۋ راسىمدەرىنىڭ بالامالىلىعى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس ەكەندىگى كوزدەلگەن. ۇسىنىلعان ءتاسىل وتاندىق ءونىمدى ىلگەرىلەتۋگە باعىتتالعان, كەلىسىمدە باستاپقىدا قولدانىستاعى زاڭنامانىڭ بارلىق تالاپتارى ەسكەرىلگەن. وسىعان بايلانىستى ونى راتيفيكاتسيالاۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋگە الىپ كەلمەيدى», دەدى س.جۇمانعارين.
سونداي-اق «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى وسىمدىكتەر كارانتينى جانە ولاردى قورعاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى.
«كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ بويىنشا زاڭ جوباسىن قابىلداۋ مىنالاردى قامتاماسىز ەتەدى. كارانتينگە جاتقىزىلعان ءونىمنىڭ ورنىن اۋىستىرۋ كەزىندە ەلدەرىمىزدىڭ سالاماتتى فيتوسانيتاريالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ودان ءارى ىنتىماقتاستىقتى دامىتادى. وسىمدىكتەر كارانتينى سالاسىنداعى جاڭا نورماتيۆتىك اكتىلەر جانە كارانتيندىك زياندى ورگانيزمدەردىڭ ۇلتتىق تىزبەلەرى تۋرالى اقپاراتپەن الماسادى. ەكى ەل اۋماعىنىڭ فيتوسانيتارلىق جاي-كۇيى تۋرالى ءوزارا حاباردار ەتىلەدى. زەرتتەۋ جانە دياگنوستيكالاۋ تاجىريبەسىمەن الماسۋ بولىگىندە وسىمدىكتەر كارانتينى جونىندەگى عىلىمي ۇيىمدار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جۇزەگە اسىرىلادى», دەدى بايانداما جاساعان اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆ.
سالا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, وسىمدىك شارۋاشىلىعى ونىمدەرى ەكسپورتىنىڭ جالپى كولەمى شامامەن 200,0 مىڭ توننانى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە نەگىزگى كولەم ءداندى داقىلدار (بيداي, ارپا, س ۇلى) بولسا, ەكسپورتقا شىعارىلاتىن ءونىمنىڭ كوپ بولىگى كۇرىش پەن بۇرشاق داقىلدارىنان تۇرادى.
«ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنان قازاقستان اۋماعىنا جىلىنا شامامەن 14,5 مىڭ توننا جەمىس-كوكونىس ونىمدەرى كەلەدى. ازەربايجاننان كەلەتىن يمپورت نەگىزىنەن الما, المۇرت, انار, ءجۇزىم, جاڭعاقتار جانە تسيترۋس جەمىستەرىنىڭ تۇرلەرىنەن تۇرادى. سونىمەن قاتار ەلدەر اراسىندا ورنى اۋىستىرىلاتىن كارانتينگە جاتقىزىلعان ءونىمنىڭ ۇلكەن كولەمىن ەسكەرە وتىرىپ, تاراپتاردىڭ اۋماعىنا كارانتيندىك وبەكتىلەردىڭ ەنۋ قاۋپى بار, ولاردىڭ تارالۋى ەكى ەل اۋماعىنىڭ فيتوسانيتارلىق جاي-كۇيىنە تەرىس اسەر ەتەدى. وسىمدىكتەر كارانتينى جونىندەگى ۇلتتىق قىزمەتتەردىڭ بىرلەسكەن ءىس-شارالارى مەن ءوزارا ءىس-قيمىلى ورنى اۋىستىرىلاتىن ونىمگە قاجەتتى فيتوسانيتارلىق باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى جانە قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىنە وڭ اسەرىن تيگىزەدى», دەدى ە.قاراشوكەەۆ.
ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ەكى زاڭ جوباسىن راتيفيكاتسيالاپ, سەناتقا جولدادى. سونىمەن قاتار جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ كۇشi جويىلدى دەپ تانۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭىنىڭ جوباسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن كوميسسياسىنىڭ قۇرامىنا ءماجىلىس دەپۋتاتتارىن سايلاۋ ماسەلەسى قارالدى.
داۋىس بەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا دەپۋتاتتار زاڭ جوباسىنا پارلامەنتاريلەردىڭ ۇسىنىستارىن قاراۋ ءۇشىن بەرىك بەكجانوۆ, سەرىك ەرۋباەۆ جانە ەرلان سمايىلوۆتى سايلادى. قوسىمشا بايانداماشى بولىپ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى ارمان قوجاحمەتوۆ تاعايىندالدى.
جيىن بارىسىندا ءماجىلىس كوميتەتتەرى 13 زاڭ جوباسىن جۇمىسقا قابىلدادى. ولاردىڭ قاتارىندا ۇكىمەت ساعاتىندا تالقىلانعان الەۋمەتتىك كودەكس جوباسى دا بار. سونداي-اق جىلۋ ەنەرگەتيكاسى تۋرالى, قازاقستانداعى جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ جانە سوعان بايلانىستى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار تۋرالى, كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جانە جول قوزعالىسىن ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى.
سونىمەن قاتار ماجىلىسمەندەر اكىمشىلىك جانە سالىق كودەكستەرىنە, كەيبىر كونستيتۋتسيالىق زاڭدارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى, سونداي-اق بىرقاتار راتيفيكاتسيالىق زاڭ جوباسىن جۇمىسقا قابىلدادى.
سونداي-اق جالپى وتىرىستا ءماجىلىس دەپۋتاتى ەلنۇر بەيسەنباەۆتىڭ وكىلەتتىگى مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتىلدى. پالاتا سپيكەرى ەرلان قوشانوۆ وعان ەڭبەگى ءۇشىن العىس ايتىپ, جاڭا قىزمەتىنە ساتتىلىك تىلەدى. ەلنۇر بەيسەنباەۆ 4 قاڭتاردا «Amanat» پارتياسىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى بولىپ تاعايىندالعان-دى.
جيىن سوڭىندا دەپۋتاتتار ءتيىستى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى.
