سوقپاقباەۆتىڭ سىنىپتاسى

«مەكتەپتە جاقسى وقىعاندىقتان 1940 جىلى الماتى قالاسىندا وقۋشىلار اراسىندا وتكەن وليمپياداعا تۇيدەي قۇرداسىم ءارى سىنىپتاسىم بەردىبەك سوق­پاقباەۆپەن بىرگە بارىپ نارىنقول اۋدانىنىڭ نامىسىن قورعاعانىم جادىمدا جازىلىپ قالىپتى», دەپ اڭگىمەسىن باستاعان انامىز ءارتاي باياقىنقىزى ويىنا الدەنە ءتۇستى مە تەرەڭ ءبىر كۇرسىنىپ قويدى. سوسىن جادىراي وتىرىپ سول جولى جىر الىبى جام­بىلمەن, كۇي اناسى دينا نۇر­پەيى­سو­ۆامەن جانە باسقا دا ونەر ادامدارىمەن كەزدەسكەنىن ماقتانىشپەن ەسىنە الدى. 1941 جىلى جەتىجىلدىق مەكتەپتى ءتامامداپ ءارى قاراي ءبىلىمىن ۇشتاۋدى ماقسات ەتىپ الدىنا قويعان ارمانىن ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باسقا ارناعا بۇرىپ جىبەرەدى. تەڭدەستەرى ون سەگىزگە تولار تولماستان مايدانعا اتتانىپ, سوعىستىڭ العاشقى ايلارىندا-اق وققا ۇشادى. اۋىلدا شال-كەمپىر, بالا-شاعا عانا قالعان ۋاقىتتا بەلىن بەكەم بۋعان ءارتاي باياقىنقىزى سوقا سۇيرەپ, جەر جىرتىپ, تاڭنىڭ اتىسى, كۇننىڭ باتىسىمەن ساناسپاي ەڭبەك ەتەدى. استىقتى وراقپەن ورىپ باۋلاۋ­دا ولشەپ بەرىلگەن نورمانى كىشى بەسىندە ورىپ ءبىتىرىپ تاستايتىن قايراتتى ادام بولعانىن ءسىڭىر­لى ساۋساقتارى كور­­سەتىپ تۇر. ءبۇ­گىن­دە جاسى 90-نان اسقانى سول تىنىمسىز ەڭبەكتىڭ ارقاسى بولار. ول جىلدارداعى انالاردىڭ, شال-كەمپىر, بالا-شاعانىڭ ەڭبەكتەرىن ايتا بەرسە شەگى جوق قوي. «ءبارى دە جەڭىس ءۇشىن, ءبارى دە وتان ءۇشىن» دەپ جەڭىس كۇنىن جاقىنداتقان ەلىمىزدىڭ مىڭداعان تىل ارداگەرلەرى ىشىندە ءبىزدىڭ انامىزدىڭ دا بولعانىن ارقاشان ماقتان ەتەمىز. 1944 جىلى ستالينگراد شايقاسىندا ءبىر قولىنان ايىرىلىپ, ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەك بولىپ ەلگە ورالعان اكىمباي قۇداباي ۇلىمەن انامىز ءارتاي باياقىن­قىزى شاڭىراق قۇرادى. وتاعاسى قول جۇمىسىنا جاراماعاندىقتان انامىز ەكەۋى قوسىلعان ۋاقىتتان باستاپ نارىنقول اۋدانىنىڭ سول كەزدەگى ىرگەلى شارۋاشىلىقتارىنىڭ ءبىرى ۆوروشيلوۆ اتىنداعى كولحوزدىڭ جىلقىسىن باعىپ كەتەدى. سوعىس ءالى اياقتالماعان ۋاقىتتا ەكەۋى اق قار, كوك مۇزدا زاڭعار تاۋلاردىڭ ىشىندە اتتىڭ القىمىنان اساتىن قاسات قار مەن سۋىققا سىر بەرمەي, ەل ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە ۇلەسىن قوسادى. وسىلايشا ەرلى-زايىپتىلار 1952 جىلعا دەيىن تاۋدا ءجۇرىپ تۇڭعىش ۇلدارى مەكتەپكە بارۋىنا بايلانىستى ءارتاي باياقىنقىزى اۋىلعا كەلەدى دە, جۇبايى جىلقىنى جايداق قوسپەن ءارى قاراي سالت باعىپ كەتەدى. اۋىلعا كەلگەننەن كەيىن دە ءارتاي انا كولحوزدىڭ قارا جۇمىسىن ەرىنبەي اتقارىپ, جالاڭ اياق ەگىن سۋارىپ, ارىق قازىپ, استىق ساپىرىپ, وگىز اربامەن اۋدان ورتالىعىنا استىق تارتادى. كەيىننەن «تريەر», «مولوتيلكا» اتتى استىق تازالايتىن, ۋنيۆەرسال تراكتورعا جالعاپ جۇرگىزەتىن جابدىقتاردى مەڭگەرىپ, تاپسىرىلعان جۇمىستى اتقارادى. زەينەتكەرلىككە شىعار الدىندا ءبىراز جىلدار اۋىلداعى امبۋلاتوريالىق-فەلدشەرلىك پۋنكتتە سانيتاركا بولىپ جۇمىس ىستەدى. مەديتسينالىق پۋنكتتە اعاش وتىندى ءوزى جارىپ وت جاعادى. ءارتاي باياقىنقىزى 8 بالانى امان-ەسەن وسىرگەن انا. پەرزەنتتەرى ءارتۇر­لى مامان­دىق يەلەرى. بالاسىنىڭ ۇشەۋى پەداگوگ بولسا, وزگەلەرى اۋىل شارۋا­شى­لىعى, زاڭ, ەكونوميكا, مەديتسينا, قۇرى­لىس سالالارىنىڭ جوعارى ءبىلىمدى مامان­دارى بولىپ ەڭبەك ەتەدى, بىرەۋى عىلىم كانديداتى. 2008 جىلى جول اپاتىنان قايتىس بولعان اسىل باۋىرىمىز عالىمجاننىڭ مەزگىلسىز ومىردەن ءوتۋى انا­مىزعا وتە قيىن سوقتى. بىراق, امال نە­شىك, اجالعا اراشا بولا المايدى ەكەنسىڭ. ءارتاي باياقىنقىزى وسىرگەن ۇل-قىزدارىنان وتىزدان اسا نەمەرە, جيىرما بەس شوبەرە ءسۇيىپ, ماۋەلى بايتەرەكتەي ەل-جۇرتىنىڭ قازىنالى قارياسى بولىپ وتىر. ادام قارتايعاندا ءبىر بالا دەمەكشى, بالالارىنا «مەنىڭ سىنىپتاسىم بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ كىتابى شىقتى ما, قاشان شىعادى, تەزىرەك قولىما تيگىزسەڭدەرشى», دەپ نازدانىپ قوياتىنى بار. تاياۋدا تاسقا باسىلىپ شىعادى ەكەن دەگەنىمىزگە بىردە يلانىپ, بىردە كەيىپ قالادى. كوڭىلى كوتەرىلىپ, جايلانىپ وتىرعان كەزىندە نەمەرەلەرىنە ءوزى جىلدار بويى ساقتاپ جۇرگەن سىنىپتاسىنىڭ «مەنىڭ اتىم قوجا», «ولگەندەر قايتىپ كەلمەيدى» كىتاپتارىن داۋىستاتىپ وقىتىپ تىڭدايدى. ءسىرا, كەيىپكەرلەر ارەكەتىن, جەر-سۋ اتاۋلارىن ەستىگەندە سول ءبىر بالالىق شاعى ويىنا تۇسەر. كىمنەن ەستىگەنىن بىلمەيمىن, بىردە الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اڭسار مۇساحانوۆتىڭ قولداۋىمەن قازاق بالالار ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ قوس تومدىعى جارىققا شىعاتىنىن قۇلاعى شالىپتى. جاسى 90-نان اسقان انانىڭ ەندىگى ارمانى سىنىپتاسى سوقپاقباەۆتىڭ سۋ جاڭا كىتاپتارىن ءوز قولىمەن ۇستاۋ بولىپ وتىر. سوقپاقباەۆتىڭ سىنىپتاسى ءارتاي انانىڭ ارمانى ورىندالىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. مۇنى ەلى مەن جۇر­تىنا ادال ەڭبەك ەتىپ, توڭىرەگىنىڭ سىيىنا بولەنگەن قاريانىڭ «جۇزىگىڭ التىن بولعانشا, ءجۇزىڭ جارقىن بولسىن» دەگەن ومىرلىك ۇستانىمىنان اڭعارۋ قيىن ەمەس. نۇربول الدىباەۆ, «ەگەمەن قازاقستان». نۇرلان اكىمباي ۇلى, زەينەتكەر-ۇستاز. الماتى وبلىسى, رايىمبەك اۋدانى.